III SA/Wa 3446/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł (tysiąc złotych); - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. E.G. (zwana dalej "Stroną" lub "Skarżącą") pismem z dnia 7 października 2014 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. W treści skargi zawarła wniosek o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPF wskazała, że przychody jakie uzyskuje nie wystarczają na pokrycie zobowiązań wobec urzędu skarbowego. Ponadto zaznaczyła, że zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. w wysokości 135.318 zł oraz za 2007 r. w kwocie 80.024 zł, a także zaległość w podatku od towarów i usług za lata 2006 i 2007 w kwocie 112.337 zł zostały rozłożone na raty w wysokości 500 zł i 2.000 zł. Skarżąca jednocześnie podkreśliła, że nie posiada żadnych oszczędności, brakuje jej środków finansowych na bieżące utrzymanie. Wskazała przy tym, że samotnie wychowuje córkę w wieku [...] lat. Podając wysokość wydatków, zaliczyła do nich: obiady dziecka w szkole (100 zł), dojazdy do pracy i szkoły (600 zł), energię elektryczną (204 zł), abonament telewizyjny (49,90 zł), podatek od nieruchomości (638 zł/6 miesięcy), wywóz śmieci (14 zł), gaz (21,13 zł), składki ZUS (1.044 zł), środki czystości (120 zł), koszty wyżywienia. Skarżąca do posiadanego majątku zaliczyła ½ działki o pow. 2,22 ha z budynkiem w stanie surowym i samochód osobowy [...] z 2004 r. Wskazała, iż utrzymuje się z działalności gospodarczej (agent ubezpieczeniowy) i uzyskuje z tego tytułu 1.400 zł miesięcznie. Dodatkowo zaznaczyła, iż jej córka otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 528,54 zł. Skarżąca załączyła decyzje o rozłożeniu zaległości na raty, decyzję o przyznaniu renty rodzinnej, zeznanie podatkowe PIT-36 za 2013 r., deklaracje VAT-7, dokumenty obrazujące ponoszone wydatki, wyciąg bankowy, wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca w sprzeciwie z dnia 7 lutego 2015 r., odnosząc się do stwierdzenia referendarza sądowego, iż ponoszone wydatki przewyższają uzyskiwany przez nią dochód ponownie opisała swoją trudną sytuację materialną. Podkreśliła, że w miejscowości w której zamieszkuje nie ma możliwości uzyskania pracy, a przez to zdobycia dodatkowych środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Ponadto wyjaśniła, że kwota raty w wysokości 2000 zł miesięcznie dotyczy Przedsiębiorstwa Wielobranżowego V. spółki cywilnej, która w związku ze śmiercią wspólnika uległa rozwiązaniu. W jej ocenie będzie zobowiązana do zapłaty zaległości jako były wspólnik ww. spółki. Odnosząc się do zaległości w podatku VAT spółki podniosła, iż ich nie płaci, gdyż nie ma pieniędzy na spłatę rat. Wskazała jednocześnie, że aktualnie jej sytuacja jest bardzo trudna ze względu na spadek przychodów z działalności, przez co nie wystarcza jej środków na pokrycie bieżących zobowiązań oraz zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego. Do sprzeciwu załączyła kserokopię wniosku do US w P. o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku dochodowym, dowód uiszczenia kwoty 200 zł na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2006-2007 oraz kserokopię decyzji NUS w P. z dnia [...] lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 2.000 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącej oraz jej zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi, gdyż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącą wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z uczącą się [...] -letnią córką. Dochód rodziny stanowi jej wynagrodzenie z prowadzonej działalności gospodarczej w charakterze agenta ubezpieczeniowego w wysokości 1.400 zł brutto miesięcznie oraz renta rodzinna jej córki w wysokości 528,54 zł. Ponadto Skarżąca do 30 września 2014 r. prowadziła wraz ze zmarłym partnerem działalność gospodarczą. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynika bowiem, iż spółka w której Skarżąca była wspólnikiem uzyskała przychód ze świadczenia usług i dostawy towarów za kwiecień 2014 r. w kwocie 6.208 zł, za maj – 4.705 zł, czerwiec – 6.097 zł, za lipiec – 2.643 zł, za sierpień – 4.273 zł, natomiast za wrzesień – 29.760 zł. Ponadto załączony wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów uwidacznia, że Spółka uzyskała dochód za październik 2014 r. w kwocie 1.953,31 zł oraz za listopad 2014 r. – 2.269,35 zł, który w całości przynależy Stronie. Mając na uwadze, że na Skarżącej ciążą zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. (135.318 zł) oraz zaległość za 2007 r. (80.024 zł), a także zaległość w podatku od towarów i usług za lata 2006 i 2007 w kwocie 112.337 zł uznać należało, że obecna sytuacja finansowa Skarżącej uniemożliwia poniesienie kosztu sądowego w postaci wpisu sądowego w kwocie 2.000 zł. Przechodząc natomiast do oceny danych zawartych we wniosku oraz informacji nadesłanych do akt sprawy uznać należy, że Skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja finansowa dawała podstawy do zwolnienia z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Podkreślenia wymaga, że o ile Strona w nadesłanym formularzy PPF wykazała wysokość miesięcznego dochodu brutto w wysokości około 1.400 zł to z nadesłanego zestawienia operacji na rachunku wynika, że w miesiącu wrześniu 2014 r. Skarżąca wykonując pracę jako agent ubezpieczeniowy otrzymała wynagrodzenie w wysokości 1.747,70 zł (dwa przelewy z dnia 9 września 2014 r.), w październiku 2014 r. – 1.953,31 (dwa przelewy z 9 października 2014 r.), oraz w listopadzie – 2.100 zł (przelew z 7 listopada 2014 r.). W związku z powyższym należy stwierdzić, że otrzymywane przez Skarżącą wynagrodzenie oraz renta rodzinna córki w wysokości 528,54 zł, pokrywają ich comiesięczne wydatki, na które składają się obiady dziecka w szkole (100 zł), dojazdy do pracy i szkoły (600 zł), energię elektryczną (204 zł), abonament telewizyjny (49,90 zł), podatek od nieruchomości (638 zł/6 miesięcy), wywóz śmieci (14 zł), gaz (21,13 zł), składki ZUS (1.044 zł), środki czystości (120 zł), koszty wyżywienia. W ocenie Sądu pomimo złożenia przez Skarżącą wniosku o zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie bez znaczenia pozostaje fakt jakim mieniem i środkami dysponowała ona wcześniej i jak nimi rozporządzała. Skarżąca wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem powinna, w świetle poglądów prezentowanych w judykaturze wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienia NSA z 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, i z 25 lutego 2011r. sygn. akt I FZ 27/11, cbois.nsa.gov.pl). Zwrócić ponadto należy uwagę, że Skarżąca pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak środków, na którym wyłącznie koncentruje się Skarżąca oraz, z drugiej strony, wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, w sposób obiektywny nie była w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei Skarżąca pozostawia poza zakresem swojej uwagi. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, iż Skarżąca sama wskazała w złożonym wniosku z dnia 15 grudnia 2014 r. o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowych, iż w chwili zakończenia postepowania spadkowego będzie w stanie sprzedać nieruchomość, którą posiadała wspólnie z partnerem, a z uzyskanych środków ureguluje należności w zaległościach podatkowych i zaległościach ZUS. Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej jej sytuacji finansowej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie Skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł. Zdaniem Sądu uiszczenie wpisu sądowego w tej wysokości spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku, rozstrzygającego spór, co do istoty. Zrealizowane zostanie również prawo do sądu, określone w przepisie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Sądu przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu w całości nie jest zasadne, gdyż przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.