III SA/Wa 3469/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. SO Ewa Izabela Fiedorowicz, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi G. sp. z.o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. wskutek sprzeciwu G. sp z.o.o. z siedzibą w Warszawie od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. G. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca lub spółka) złożyła do Sądu na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając, że obecnie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi [...] zł. Spółka nie posiada środków trwałych, a za ostatni rok obrotowy poniosła stratę 297.115,40 zł. Skarżąca wskazała, że na rachunkach bankowych posiada 1.718,75 zł., a stan kasy na 31 sierpnia 2017r. wynosił 10.075,45 zł. Ponadto skarżąca nadesłała dokumenty, tj. wniosek do Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych o ogłoszenie upadłości obejmujący likwidację majątku dłużnika. Postanowieniem z 6 grudnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 20 grudnia 2017 r. spółka złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniosła, iż wpływy na rachunek bankowy, jak i kwoty w kasie i na rachunku, które wskazał referendarz sądowy, dotyczą okresu wcześniejszego niż okres, w którym złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy. Informacje o środkach pieniężnych, w tym w szczególności wpływach na rachunek bankowy, dotyczą lipca i sierpnia br., tj. okresu, w którym skarżąca miała jeszcze możliwość prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwała z tego tytułu dochody. Spółka argumentowała, iż jej sytuacja majątkowa uległa od sierpnia 2017 r. pogorszeniu w sposób znaczny, prowadząc do konieczności złożenia wniosku o upadłość. Skarżąca utraciła rzeczywistą możliwość prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania jakichkolwiek dochodów z tego tytułu. W stosunku do skarżącej podjęte zostały czynności egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy - decyzję będącą przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu. Wskutek podjętych czynności egzekucyjnych doszło do zajęcia wierzytelności od kontrahentów skarżącej oraz wierzytelności z rachunków bankowych. W związku z powyższym zdaniem skarżącej nie posiada środków, które pozwoliłyby na uiszczenie wpisu ani też nie ma możliwości ich uzyskania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 8.743 zł. W ocenie Sądu przedłożone przez spółkę dokumenty nie dawały podstawy do przyjęcia, że spółka – na dzień wystąpienia ze skargą – nie dysponowała środkami pieniężnymi na wpisu. Jak trafnie zwrócił uwagę referendarz sądowy z załączonych do wniosku wyciągów z rachunków bankowych na rachunek bankowy skarżącej wpływały znaczne kwoty przykładowo 10 sierpnia 2017 r. – 12.000 zł, 7 sierpnia 2017r. - 5.000 zł, 27 lipca 2017r. - 15.019,93 zł, 11 lipca 2017r. - 15.000 zł, 20 czerwca 2017r. - 20.000 zł. Jednocześnie Skarżąca we wniosku wskazała, że na rachunku bankowym posiada środki w kwocie 1.718,75 zł, stan kasy wynosi 10.075 zł. Sąd zauważa, ze złożonego przez spółkę na etapie ubiegania się o prawo pomocy wniosku o ogłoszenie upadłości wynika, że na dzień zgłoszenia wniosku o upadłość na rachunkach spółki znajdowały się środki pieniężne w kwocie 699,75 zł oraz w kasie 5798,72 zł. Wszystkie te okoliczności świadczą o tym, że spółka dysponowała środkami, które mogła przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych. Oceny tej nie zmienia fakt wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Skarżąca dotychczas nie przedstawiła informacji, iż wniosek ten został oceniony przez sąd. Jak wynika zaś z uzasadnienia, wnioskodawca powołuje się w jego treści na przysługujący mu majątek, jaki miałby wystarczyć na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Spółka sama przyznaje zatem, że dysponuje środkami na pokrycie kosztów związanych z procesem upadłościowym. Trudno zatem zakładać, że spółka nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Zauważyć również należy, iż gdyby wniosek spółki o ogłoszenie upadłości został oddalony z uwagi na fakt, iż jej majątek jest obciążony w takim stopniu, że pozostały majątek nie wystarczy na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, nie oznacza jeszcze, że majątek ten nie wystarczy na pokrycie należnych obecnie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie skarżącej (tj. wpisu od skargi). Dodatkowo podnieść należy, że również dokumenty załączone do sprzeciwu nie dają podstawy dla zmiany zaskarżonego postanowienia. Wprawdzie z ich treści istotnie wynika, że w stosunku do spółki dokonano zajęcia na kwotę ponad 1.252.577,85 zł. Sąd zauważa, że wbrew poglądowi skarżącej, prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądów Administracyjnych. Zdaniem Sądu chybiony jest argument skarżącej, że nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: CBOIS). Sąd zauważa, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Należy podkreślić, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2015r., sygn. akt I ACz 1067/14). W ocenie Sądu brak podjęcia działań przez wspólników skarżącej w celu dokonania dopłat na uiszczenie wpisu sądowego należy uznać za próbę przerzucenia na Skarb Państwa kosztów jej działalności. Spółka posiada 3 wspólników według KRS spółki (stan na dzień 21 sierpnia 2017 r.) złożonego do akt sprawy. Jak wynika z załączników do wniosku o ogłoszenie upadłości spółka dokonała spłat wierzytelności na rzecz jednego z jej wspólników 23 marca 2017 r. w kwocie 75.000 zł, 24 marca 2017 r. w kwocie 2.156,72 zł , 28 marca 2017 r. w kwocie 75.000 zł, 27 kwietnia 2017 r. 2.157,09 zł, 31 maja 2017 r. 6.829,64 zł, 9 czerwca 200.000 zł. Na rzecz kolejnego z jej wspólników skarżąca dokonała spłat wierzytelności 31 maja 2017 r. w kwocie 5.697,38 zł, 20 czerwca 2017 r. w kwocie 5.675,79 zł. 27 lipca 2017 r. w kwocie 8. 263,73 zł. Na rzecz trzeciego ze wspólników skarżąca dokonała spłat wierzytelności 27 kwietnia 2017 r. w kwocie 6939,42 zł, 20 czerwca 2017 r. w kwocie 6.808,06 zł, 27 lipca 2017 r. w kwocie 6.743,30 zł Tym samym uiszczenie w drodze dopłat przez wspólników spółki kwoty wpisu w niniejsze sprawie powinno mieścić się w granicach ich możliwości finansowych. Warto w tym miejscu wskazać, że w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych. Stanowisko to jest o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W ocenie Sądu nie można dać pierwszeństwa zasadzie prawa do sądu spółki, której wspólnicy korzystający z jej zysków nie udowodnili, iż nie są w stanie pokryć w formie dopłat jej zobowiązań wynikających z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do wzbogacania osób prywatnych. Brak skutecznych działań wspólników spółki lub też ich bierność w kwestii dokonania przez nich wpłat do spółki na poczet wpisu sądowego należy uznać za przesłankę do odmowy udzielenia Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpatrując niniejszy wniosek Sąd miał na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, dostępne w CBOSA). Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Ponadto przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności przez spółkę na dużą skalę, z której uzyskiwała znaczne przychody. Tym samym, ocena referendarza sądowego o niespełnieniu przez skarżącą przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była prawidłowa. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory niż w przypadku osób fizycznych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.