III SA/Wa 3533/17

21/11/2018 r Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 21/11/2018 r po rozpoznaniu wniosku R. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2014 r. p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca R. Sp. z o.o., złożyła w wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w formularzu PPPr z 6/11/2018 r. Wyjaśniła, w wyniku zajęcia egzekucyjnego prowadzonego na skutek wydania zaskarżonej do WSA decyzji organ egzekucyjny zablokował spółce wszystkie środki. Nastąpiło zablokowanie kont ze wszystkimi następstwami. W wykonaniu wezwania urzędnika sądowego z 11/10/2018 r. – m.in. o nadesłanie dokumentacji finansowej, wskazanie czynności w celu zabezpieczenia środków, wysokości i źródeł pochodzenia środków na poczet wynagrodzenia pełnomocnika oraz wskazania na czym polegało pogorszenie jej sytuacji - Skarżąca poinformowała o tym, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych, z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne, spowoduje ograniczenie jej prawa do Sądu. Powołała się przy tym na orzecznictwo sądowe oraz na brak dochodów, brak operacji bankowych, brak źródeł finansowania, etc. Skarżąca, odnosząc się do pogorszenia jej sytuacji finansowej w stosunku do tej z grudnia 2017 r. wskazała, że w dniu 7/12/2017 r. postępowanie egzekucyjne było zawieszone, natomiast pismem z 27/2/2018 r. organ egzekucyjny podjął postępowanie egzekucyjne. W konsekwencji została rozwiązana umowa z 14-oma pracownikami (luty 2018 r.), przy czym pracownicy posiadają wierzytelność względem spółki (zaległe wynagrodzenie). Wynagrodzenie za obsługę prawną uregulowano jeszcze podczas postępowania podatkowego. Prokurent przekazał Spółce kwotę niespełna 700 zł tytułem opłaty za fakturę O. oraz tytułem opłat sądowych i za zamknięcie konta. Spółka zaznaczyła, że w KRS została uwidoczniona zaległość podatkowa, zaś kontrahenci spółki zostali wezwani do wpłat "nie na konto spółki, lecz na konto urzędu skarbowego". Zadeklarowała gotowość do poniesienia kosztów postępowania w sprawie w wysokości 600 zł. Nadto, zdaniem strony, w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje się możliwości zwolnienia z egzekucji administracyjnej kwot (na poczet kosztów postępowania). Co więcej, w praktyce, uwarunkowania prawne nie pozwalają na zgromadzenie (zabezpieczenie) środków na poczet kosztów postępowania, zaś obowiązkiem Sądu jest rozpoznanie wniosku w oparciu o "realne możliwości a nie w oparciu o teoretyczne założenia". Skarżąca przekazała plik dokumentów (m.in. KRS, wyciągi z rachunku bankowego, dokumenty rachunkowe i finansowe, dokumenty z postępowania egzekucyjnego i in.). Urzędnik sądowy z mocy sprawowanej funkcji jest zobowiązany do poszanowania dorobku prawnego, w tym wskazówek z orzecznictwa. Jest również – zarazem i nadto – zobowiązany do poszanowania reguł racjonalnego myślenia i doświadczenia, jak też (postulatywnego) uwzględnienia reguł dyscypliny budżetowej, co determinuje sposób oceny uwag Skarżącej poczynionych w piśmie z 6/11/2018 r., s 3 in fine. Spór w sprawie przed Sądem dotyczy oceny twierdzenia, iż łańcuch transakcji w których uczestniczyła Skarżąca został stworzony dla uzyskania nieuprawnionej (?) korzyści kosztem budżetu państwa wynikającej z nienależnych zwrotów podatku VAT. W szczególności, przedmiotem sporu jest to, czy zasadnie Skarżącej przydano cechy tzw. "brokera", czyli ostatniego ogniwa w łańcuchu dostaw, który dzięki wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów na rzecz podmiotów zarejestrowanych w innych krajach Unii Europejskiej oraz zastosowaniu stawki 0% występuje o zwrot naliczonego VAT, który na początkowym etapie obrotu krajowego nie został zapłacony przez znikającego podatnika, a kolejnym podmiotom - ogniwom łańcucha służył do obniżenia kwoty podatku VAT należnego. Urzędnik sądowy musi mieć na uwadze racje Strony i sposób ich przedstawienia w innych sprawach, np. w skardze w sprawie III SA/Wa 2911/16 oraz – uprzednio - w skardze w niniejszej sprawie: tak, by postępowanie o prawo pomocy oparło się zarzutom arbitralności, dowolności postępowania i niejednolitości rozstrzygnięć, jak też uwzględniało stworzone Stronie możliwości do przygotowania (się) prowadzenia sporu sądowego. Skarżąca domaga się w niniejszy postępowaniu zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości niespełna 3200 zł, proponując zarazem zapłatę 600 zł z zasobów członka zarządu. Prawo nie pozwala jednak urzędnikowi sądowemu na dowolne skorzystanie w pełni z "propozycji" procesowej Strony i zwolnienie jej od kosztów postępowania w kwocie ponad 600 zł (zamiast niespełna czterech tysięcy), pochodzących – jak wskazano - z nie do końca ujawnionych zasobów finansowych członka zarządu. Mocy sprawczej w tym względzie nie może mieć "groźba" wniesienia sprzeciwu, a to z uwagi na konieczność wyważenia wartości dyscypliny finansów publicznych, szacunku dla dorobku prawnego, uczciwości i reguł racjonalnego myślenia oraz utrwalonych w orzecznictwie wyznaczników gwarancji dostępu do Sądu. Należy zauważyć, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory przyznawania prawa pomocy, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 22.7.2014 r., I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Niekwestionowane w dorobku prawnym jest również to, że Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca spółka nie usiłowała nawet wykazać czynności, które przedsięwzięła w celu zwolnienia środków na rachunkach bankowych, jak też czynności dokonanych po wszczęciu w stosunku do niej postępowania podatkowego w celu zabezpieczenia środków na poczet kosztów postępowania. Do podjęcia tych działań, jak wynika z orzecznictwa, Spółka była zobowiązana. Możliwość taka wynikała także z obowiązujących przepisów prawa. Wbrew twierdzeniom Spółki bowiem zwolnienie spod egzekucji zostało kilkakrotnie uregulowane (wzmiankowane) , ale m.in. – w art. 1a pkt 21, art. 72 § 1, art. 79 § 1, art. 84 § 4 i art. 97 § 2 u.p.e.a. Rozumie się przez to niepodejmowanie egzekucji lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego. Występują w niej (ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) też podobne, niezdefiniowane zwroty: "zwalnianie z egzekucji" (art. 13 § 1) i "zwolnienie z egzekucji" (art. 13 § 2 i art. 164 § 5 u.p.e.a.). Urzędnik sądowy jest zobowiązany do domniemania zgodności z prawem i rzetelności deklarowania przez Stronę wysokości (rzeczywistego) obrotu, jak też domniemania rzetelności deklarowania podstaw opodatkowania (w VAT i in). Tym samym, respektując dorobek prawny, był zobowiązany uznać, że osiągnięcie przez nią przychodu w wysokości 13700064,52, czy w wysokości 11443791,59 zł (2016 i 2017 r.) stwarzało – co do zasady - możliwości zabezpieczenia środków na poczet kosztów postępowania (we wskazanej powyżej wysokości). Twierdzenie pełnomocnika, zgodnie z którym "(...) jest czysto teoretycznym, że Spółka takie środki mogła zgromadzić", bez wykazania jakichkolwiek okoliczności uzasadniających ten pogląd jest – wobec uwag poczynionych powyżej – wyrazem niezrozumienia tak stanu faktycznego sprawy, jak sytuacji procesowej Strony. W konsekwencji, urzędnik sądowy, odstępując od oceny Sądu w zakresie "zachowania należytej staranności przy weryfikacji kontrahentów", czy wyników analizy "okoliczności zawieranych transakcji" jak też tego, czy Skarżąca "mogła mieć świadomość uczestniczenia w oszustwie podatkowym" zaznacza, że sygnalizowany fakt "zaniechania" nie może mieć wpływu na analizę działań Strony podjętych w celu zabezpieczenia środków na poczet kosztów postępowania, czy zgromadzenia tych środków. Nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca: inny stan nie wynika z odpisu KRS złożonego do akt. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17/12/2014 r. I FZ 459/14 w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi (zob. też postanowienie NSA z 14/10/2015 r., II GZ 559/15). Jeszcze dobitniej zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24/3/2015 r. II FZ 36/15 wskazując, iż przedsiębiorstwo, które nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zaprzestało prowadzenia działalności, nie wszczęło postępowania upadłościowego czy naprawczego powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. W podobnym duchu wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 4/9/ 2014 r. (V SAB/Wa 5/14). Zauważył mianowicie, że celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała zarazem czynności podjętych w celu zabezpieczenia środków na poczet postępowania – i to pomimo przedmiotu postępowania podatkowego wszczętego postanowieniem i dotyczącym jeszcze 2014 r. (rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania). Nie wykazała również czynności podjętych w celu zwolnienia zabezpieczonych środków na rachunku bankowych. Jak wynika z orzecznictwa NSA, (nawet) prowadzenie postępowania egzekucyjnego (nie wspominając o zabezpieczającym) nie jest przeszkodą dla zgromadzenia środków na poczet postępowania sądowego. Za takim – jak wyrażonym w sentencji - sposobem oceny oświadczeń Strony w niniejszej sprawie przemawiają również wskazania zawarte w orzecznictwie Trybunału Praw Człowieka przy analizie "prawa do Sądu". Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.