III SA/Wa 3552/15

Dnia 5 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3552/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] , [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Skarżąca - K. Spółka z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że nie ma dostatecznych środków na wniesienie wpisu od skargi. Zaznaczyła, że uiszczenie wpisu oznaczałoby konieczność poszukiwania alternatywnych form finansowania – prawdopodobnie w postaci kredytu lub pożyczki, co dodatkowo nadwyrężyłoby jej sytuację ekonomiczną. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca wskazała, że posiada kapitał zakładowy, majątek lub środki trwałe w wysokości [...] zł, a za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w kwocie [...] zł. Skarżąca wskazała, że na rachunku bankowym posiada [...] zł. Na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dokumentów źródłowych Skarżąca przedłożyła rachunek zysków i start oraz bilans za 2013 i 2014 r., zeznania podatkowe CIT-8 za 2013 i 2014 r., deklaracje VAT-7 za drugie półrocze 2015 r. Skarżąca przedłożyła ponadto wyciąg z rachunku bankowego. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując iż jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W piśmie z dnia 18 marca 2016 r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową za 2015 r. Wprawdzie Skarżąca przedłożyła bilans i rachunek zysków i strat za lata 2013 i 2014 r., jednakże nie przedłożyła tych dokumentów za 2015 r. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 37.152 zł. Podkreślić zatem trzeba, że Skarżąca w nadesłanym formularzu PPPr wynika, że za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w kwocie [...] zł, oraz że posiada kapitał zakładowy majątek lub środki trwałe w kwocie [...] zł. Ponadto Skarżąca udzieliła pożyczki spółce K. Sp. z o.o., której - jak podaje Skarżąca wynosi: kapitał [...] zł oraz odsetki [...] zł. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z akt sprawy, nie wynika, aby spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe. Co więcej brak jest też danych, aby była podjęta uchwała o dopłatach wspólników na udziały. Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza , że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 marca 2016 r., co orzekł jak w sentencji.