III SA/Wa 36/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 marca 2017r. sygn. akt III SA/Wa 36/17 w sprawie ze skargi G. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Skarżący G.T., wnioskiem zawartym w skardze, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący, na formularzu z 16 lutego 2017 r oświadczył, m.in., że nie prowadzi działalności gospodarczej od 2008 r., nie posiada żadnego źródła dochodu, w 2015 r i w 2016 r. nie pracował z uwagi na stan zdrowia, utrzymuje się z okazjonalnych prac dorywczych. Nadto wskazał, że nie mieszka z małżonką, z którą od 2007 r. ma rozdzielność majątkową, miesięcznie uzyskuje ok 460 euro (prace dorywcze), na utrzymanie przeznacza 1100 zł (żywność, lekarstwa, rachunki, odzież), zaś cały majątek został zajęty w ramach postępowania egzekucyjnego Skarżący nie nadesłał dokumentów, o które referendarz sadowy zwracał się w wezwaniu (deklaracje podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie kosztów życia, zaświadczenia o stanie zdrowia i in). Referendarz sadowy, zaskarżonym postanowieniem z 3 marca 2017 r., z uwagi na nieprzekazanie informacji, o które strona była wzywana, w szczególności z uwagi na brak dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą, szczegółowych informacji o posiadanych źródłach utrzymania (np. wysokość pomocy uzyskiwanej od córki, którą Skarżący zadeklarował w formularzu PPF), dokumentacji o deklarowanym stanie zdrowia – odmówił Stronie przyznania prawa pomocy. Skarżący, w sprzeciwie z 14 marca 2017 r., zarzucił naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 259 § 1 oraz art. 106 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.). Zdaniem Skarżącego, popełniono w sprawie błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że stan rodzinny i zdrowotny Skarżącego nie został przedstawiony w sposób pozwalający rozstrzygnąć, czy Skarżącemu należy przyznać prawo pomocy. Powołał się na ustrój rozdzielności majątkowej łączący go z żoną i brak możliwości dostarczenia informacji o jej zasobach finansowych. Zarzucił też błąd dotyczący treści postanowienia referendarza polegający na braku pouczenia o możliwości wniesienia sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić należy, iż prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołaną regulację prawną i wynikające z niej zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu od skargi w kwocie 5090 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Wbrew treści zarzutów ze sprzeciwu to uprawdopodobnienie stanu finansowego i majątkowego Strony, a nie jedynie niespójne deklaracje Strony, są warunkiem przyznania jej prawa pomocy. Niewykonanie wezwania Sądu jest równoznaczne, co do zasady, z nieuprawdopodobnieniem sytuacji Strony. Ustawodawca, w art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na Skarżącego obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niego przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie Skarżący nie wykonał należycie wezwania referendarza sądowego i nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji życiowej i finansowej. Błędy w wykazaniu sytuacji życiowej i finansowej wyszczególnił referendarz sądowy w zakwestionowanym postanowieniu. Są nimi, np.: brak dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą, brak szczegółowych informacji o posiadanych źródłach utrzymania (np. wysokość pomocy uzyskiwanej od córki, którą Skarżący zadeklarował w rubryce 5 formularza). Drugim powodem jest brak wykazania przez Stronę należytej staranności w pozyskaniu dokumentów, ponieważ wysiłki wnioskodawcy w przypadku braku pozytywnego efektu powinny być przedstawione Sądowi i uprawdopodobnione w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. (postanowienie z 31 maja 2016 r., II FZ 228/16). W szczególności, Skarżący, pomimo wezwania, nie wykazał stanu zdrowia (na który powołuje się Skarżący w treści formularza – por pkt 8 wezwania z 8 lutego 2017 r.). Nadto, chociaż Skarżący jest reprezentowany w postępowaniu przez dwóch pełnomocników i był wzywany o określenie wysokości, źródeł i daty uiszczenia wynagrodzenia na ich rzecz, nie przekazał żadnych informacji w tym zakresie. Trafnie zasygnalizowane zostały niekonsekwencje w deklaracjach Skarżącego Przykładowo, Skarżący z jednej strony oświadcza, że "(...) w 2015 i 2016 r. nie pracował ze względu na stan zdrowia" (rubryka 5 formularza), lecz z drugiej strony stwierdza, że pokrywa bieżące wydatki uzyskane z prac dorywczych. Tym samym należało uznać, nie została wykazana sytuacja majątkowa Strony, co jest przesłanką (i warunkiem) przyznania jej prawa pomocy. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w ww. zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. np. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79) – niezależnie już od sprzeczności oświadczeń. W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe, Skarżący nie podważył prawomocnych ocen Sądów w sprawach, w których występował jako Strona, co do miernika staranności wymaganej przedstawianiu sytuacji majątkowej przy ubieganiu się o prawo pomocy (por. postanowienie z 27 lutego 2015 r., II FZ 112/15; z 4 sierpnia 2014 r., I FZ 251/14 CBOSA). Nie zakwestionował również skutecznie poglądu, z którego wynika, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nakazuje uwzględnienie małżonka we współdziałaniu dla dobra rodziny – tak jak uregulował to ustawodawca w art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. (por. post. NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11, 30 września 2014 r., I FZ 316/14CBOSA). Skarżący nie odniósł się również w treści sprzeciwu do okoliczności podnoszonej przez referendarza jako uniemożliwiającej przyznanie Skarżącemu prawa pomocy, że Skarżący uzyskał na podstawie prawomocnych orzeczeń zasadzenie kosztów postępowania na kwotę prawie trzykrotności wymaganego wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, Skarżący nie wyjaśnił tych wątpliwości, także w treści sprzeciwu, w której koncentruje się na polemice jedynie z oceną urzędnika sądowego, zamiast na wykazaniu swojej sytuacji życiowej, względnie - zamiast na wykazaniu wadliwości stanowiska przyjętego przez urzędnika sądowego. Wbrew stanowisku Skarżącego, referendarz wyjaśnił, czemu uznał, że Skarżący zadeklarował sytuację finansowa "w sposób selektywny". Wyjaśnił też obowiązki spoczywające na Stronie podczas wykazywania jej sytuacji w postępowaniu o prawo pomocy. W ocenie Sądu, brak przekonującego uprawdopodobnienia w tym zakresie, musi być ocenione jako wątpliwość prowadząca do konkluzji, że Skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym zarzut naruszenia oraz art. 106 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ Skarżący nie przedstawił okoliczności, które umożliwiałyby mu przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na reprezentowanie Skarżącego przez dwóch profesjonalnych pełnomocników i z uwagi na treść art. 6 p.p.s.a., odpadła w sprawie potrzeba informowania Skarżącego o przysługujących mu środkach zaskarżenia postanowienia referendarza sądowego. Stąd brak naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 259 § 1 p.p.s.a. i w konsekwencji – nieskuteczność zarzutu Skarżącego w tym względzie. W orzecznictwie przyjmuje się, że profesjonalny pełnomocnik – taki jak radca prawny czy adwokat - powinien wykazywać się znajomością prawa. Podlega on szczególnym wymogom związanym z wykonywaniem zawodu, w związku z czym oczekiwać można od niego należytej staranności w prowadzeniu spraw przed sądem (por orzeczenie z 17 sierpnia 2010 r., II GSK 580/10, CBOSA). Z powyższych powodów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.