III SA/Wa 3639/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia 2013 r. do czerwca 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca S. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż na jej kondycję finansową miały wpływ działania prowadzone przez stronę przeciwną. Toczące się postępowania doprowadziły do zaprzestania wykonywania działalności operacyjnej. Podkreśliła, że złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, który został jednak oddalony z uwagi na brak środków na zabezpieczenie kosztów postępowania. Skarżąca podała, iż kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł. Za ostatni rok poniosła stratę w wysokości 160.878,30 zł. Stan środków pieniężnych określiła na 0 zł. W wykonaniu wezwań referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada rachunków bankowych, gdyż zamknięto je w kwietniu i czerwcu 2016 r. Oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, zaś wspólnicy nie podjęli stosownej uchwały o dofinansowaniu spółki z przeznaczeniem na pokrycie kosztów postępowania. Skarżąca przedstawiła m. in. rachunek wyników, wyciągi bankowe, deklaracje VAT-7, bilans, rachunek zysków i strat, spis wierzycieli i zobowiązanych, dokumenty dotyczące postępowania upadłościowego, zeznania podatkowe, tytuły wykonawcze. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do Sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek. W przypadku osób prawnych przesłankami tymi są: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tak w niniejszej sprawie). Stanowi o tym art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Oznacza to, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od strony oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie jej kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej właśnie współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a. W orzecznictwie wielokrotnie akcentowano, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). W orzecznictwie podkreśla się również, że osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, iż w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z tym postępowaniem (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 24 października 2016 r., II SA/Rz 1186/16). Tymczasem w niniejszej sprawie takiego właśnie stopnia aktywności w celu zdobycia funduszy na koszty sądowe Skarżąca nie wykazała. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności operacyjnej, brak przychodu, brak majątku, brak środków pieniężnych czy oddalenie jej wniosku o upadłość. Jak wskazano wyżej okoliczności te same w sobie nie są odzwierciedleniem braku możliwości finansowych Skarżącej zwłaszcza, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Wyjaśnienia w tym zakresie ograniczyła do poinformowania, że "wspólnicy nie podjęli stosownej uchwały o dofinansowaniu". Braku uchwały nie można jednak utożsamiać z brakiem możliwości dotowania spółki. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). Znamienne w niniejszej sprawie jest to, że w 2016 r. jeden ze wspólników udzielił Skarżącej pożyczki pieniężnej w kwocie 55.000 zł z przeznaczeniem jej na pokrycie ewentualnych zobowiązań. Powyższe świadczy zatem o tym, iż Skarżąca jest w stanie samodzielnie sfinansować koszty zainicjowanego przez siebie postępowania. W efekcie nie można uznać, że znajduje się w sytuacji, która wymagałaby zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Zwłaszcza, że – jak podkreśla się w orzecznictwie – koszty sądowe powinny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami ponoszonymi przez spółkę (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2017 r., I FZ 405/16). Jednocześnie referendarz sądowy ma świadomość, iż Skarżąca uzyskała pomoc od państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w innych sprawach (choćby w sprawie VI SA/Wa 793/16). Nie obliguje to jednak referendarza sądowego do automatycznego powielenia zapadłych w nich rozstrzygnięć. Po pierwsze pomoc ta nie może mieć charakteru stałego i permanentnego. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 grudnia 2015 r. (II OZ 1244/15) podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w tym postępowaniu. Po drugie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy pierwszeństwo ma wnikliwa analiza oświadczeń i dokumentów złożonych w danej sprawie. W niniejszej sprawie nowym, nieznanym wcześniej źródłem informacji jest umowa pożyczki z 1 sierpnia 2016 r. oraz postanowienie z 11 kwietnia 2017 r. oddalające wniosek o upadłość, z którego wynika, że istnieją podstawy do rozwiązania Skarżącej bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Skoro zatem pozostaje ona nadal w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, obowiązana jest podejmować wszelkie działania niezbędne do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Z uwagi na całokształt wskazanych wyżej okoliczności referendarz sądowy uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.