III SA/Wa 3675/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Włodzimierz Gurba po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I kwartał 2015 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2018 r. UZASADNIENIE: Skarżąca K. Sp. z o.o. z siedzibą w W. wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że wydane w stosunku do Skarżącej decyzje wymiarowe przekraczają w znacznej mierze możliwości płatnicze, w tym powodują, że Skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Spółka nie dysponuje majątkiem trwałym, który mogłaby sprzedać aby uiścić wpis sądowy. W 2015 r. Skarżąca poniosła stratę w wysokości 1.864.702 zł. Natomiast kapitał Spółki wynosi 5.000 zł. Skarżąca wskazała ponadto, że nie posiada danych dotyczących posiadanych środków na rachunku bankowym w [...] S.A. Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej stan majątkowy. W odpowiedzi na wezwanie nadesłała bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 i 2015 r. oraz zeznanie podatkowe CIT-2 za 2015 r. Pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że nie otrzymał od Spółki wyciągów i wykazów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące i zostaną one nadesłane do Sądu po ich otrzymaniu. Ponadto pełnomocnik otrzymał od Spółki bilans oraz rachunek zysków i strat jedynie za 2015 r, natomiast nie otrzymał tych dokumentów za kolejne lata. Pełnomocnik wyjaśnił również, że z otrzymanych informacji wynika, że Spółka nie posiada udziałów w innych podmiotach i nie posiada nieruchomości. Pełnomocnik Skarżącej poinformował, że nie otrzymał od Spółki zestawienia aktualnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich. Wskazał, że Spółka nie jest zarejestrowana jako czynny podatnik VAT. Postanowieniem z 12 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając, że Skarżąca nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych. W szczególności Skarżąca nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych, a w razie ich nieposiadania dokumentów o zamknięciu tych rachunków, zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat. Referendarz wskazał ponadto, że z zeznania CIT-2 wynika, że Skarżąca jeszcze w 2015 r. osiągnęła przychód w kwocie 56.389.663,45 zł, a koszty uzyskania przychodu wyniosły 25.944.304,47 zł. Dochód wyniósł natomiast 30.445.358,98 zł. Zatem Skarżąca mogła zabezpieczyć środki na przyszłe koszty sądowe, tym bardziej, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w 2015 r. Natomiast wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwania z 28 grudnia 2017 r., niemożliwa jest ocena aktualnej sytuacji Spółki. W sprzeciwie, Skarżąca wskazała, że w 2015 r. poniosła stratę 1.864.702 zł. kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000 zł, a Spółka nie dysponuje majątkiem trwałym, który mogłaby sprzedać aby uiścić wpis sądowy. Na Spółce ciążą olbrzymie zobowiązania, których nie jest w stanie uiścić. Zdaniem Skarżącej we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały wskazane wszystkie okoliczności, które świadczyły o konieczności przyznania Skarżącej prawa pomocy. Skarżąca wskazała, że wystąpiły trudności w uzyskaniu dokumentów żądanych przez referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od ogólnej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 P.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ich ponieść. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że argumentacja Skarżącej nie zasługuje na aprobatę. Obowiązkiem wykazania istnienia przesłanek uzasadniających udzielenie prawa pomocy obarczony jest bowiem zainteresowany. To bowiem w jego interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających złożony wniosek. Strona powinna zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą Sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie tej sytuacji (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). Innymi słowy Sąd nie ma obowiązku ustalać jaka jest sytuacja strony. Jeśli nie przejawia ona woli udowodnienia, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy, Sąd powinien jej wniosek oddalić jako nieuzasadniony. Zgodzić należy się również z referendarzem sądowym, że trudno w świetle przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obciążył tym obowiązkiem wnioskodawcę, a nie Sąd, czy referendarza sądowego. Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących jej sytuację majątkową. Jednakże w odpowiedzi na wezwanie przesłała jedynie bilans, rachunków zysków i strat oraz zeznanie podatkowe CIT-2. Nie nadesłała natomiast wyciągów z rachunków bankowych oraz zestawienia aktualnych należności i zobowiązań. Pełnomocnik Skarżącej oświadczył, że nie otrzymał takich dokumentów od Spółki. W ocenie Sądu, słusznie uznał referendarz sądowy, że uniemożliwiło to pełną ocenę sytuacji majątkowej Skarżącej. Ponadto, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, Skarżąca w 2015 r. (za 2016 i 2017 r. Skarżąca nie nadesłała dokumentów) uzyskała przychód 56.389.663,45 zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły 25.944.304,47 zł, natomiast dochód wyniósł 30.445.358,98 zł. Skarżąca podniosła natomiast, że w 2015 r. poniosła stratę netto w kwocie 184.702,00 zł. Powyższe wielkości w porównaniu wysokością wymaganych na tym etapie postępowania kosztów sądowych (wpis od skargi 78.699 zł), nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. (I FZ 327/13) wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, co do zasady, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże, wydatki związane z prowadzeniem tej działalności o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Również fakt poniesienia straty nie może być powodem przyznania prawa pomocy. W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Skarżąca natomiast w 2015 r. (za taki okres nadesłała dokumentację) uzyskała przychód w kwocie 56.389.663,45 zł. Ponadto słuszność ma również referendarz sądowy, że Skarżąca mogła zabezpieczyć środki na przyszłe koszty, tym bardziej, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w 2015 r. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazane bowiem zostały przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.