III SA/Wa 3823/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2009 r. do lutego 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący J. O. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wskazał, że aktualnie prowadzi działalność gospodarczą. Dodatkowo jest członkiem zarządu trzech spółek i wspólnikiem jednej z nich. Zastrzegł że mimo tak licznych funkcji jego dochody są niewielkie. W 2013 r. Skarżący uzyskał dochód w wysokości ponad 208.000 zł i przeznaczył go na życie, prowadzenie działalności i spłatę kredytów. Płynność finansową zapewniają Skarżącemu karty kredytowe i debetowe. W ostatnim czasie sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu i w rezultacie banki wypowiedziały Skarżącemu kredyty, a komornik zajął jego rachunki bankowe. Nadto Skarżący posiada zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Skarżący podał, że od 10 lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Małżonkowie zamieszkują razem, ale prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Koszty utrzymania mieszkania dzielą po połowie. Do kosztów tych Skarżący zaliczył czynsz (640,48 zł), multimedia (137 zł), RWE (376,46 zł), parking (61,50 zł), telefon (54 zł). Łącznie wydatki te wynoszą 1.269,44 zł. Na jedzenie, środki czystości, ubrania, paliwo wydatkuje 1.000-1.200 zł. Obecnie Skarżący uzyskuje dochód w wysokości 3.500 zł brutto. Do majątku zaliczył udziały w spółce A. sp. z o.o. Skarżący przedłożył wydruki z CEIDG i KRS, zeznanie podatkowe, wyciągi bankowe, wezwania do zapłaty, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuł wykonawczy, dokumenty potwierdzające wydatki. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący oświadczył, że w 2014 r. nie uzyskał dochodu z racji pełnienia funkcji w zarządach trzech spółek. Powtórzył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i prowadzi z nią oddzielne gospodarstwo domowe, stąd nie posiada dostępu do jej dokumentów finansowych. Skarżący przedłożył podatkową księgę przychodów i rozchodów, deklaracje VAT, rachunek zysków i strat, zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Tymczasem w niniejszej sprawie brak jest takiego właśnie kompletnego obrazu sytuacji majątkowej Skarżącego. Przede wszystkim niewyjaśniony został stan majątkowy jego małżonki. Skarżący oświadczył jedynie, że pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14). Z powyższego wynika zatem, że bez poznania dochodów i wydatków obojga małżonków nie jest możliwa miarodajna ocena spełnienia przez Skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Bez tych danych nie można bowiem zweryfikować jego rzeczywistych możliwości finansowych. Nadto Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych obrazujących wszelkie dokonywane na nich operacje. Takie szczegółowe wyciągi pozwoliłyby referendarzowi sądowemu ustalić stan prowadzonych na rzecz Skarżącego rachunków bankowych oraz prześledzić ewentualne transakcje dokonywane na nich z uwzględnieniem wysokości środków, jakimi Skarżący mógł dysponować. Należy przy tym wyjaśnić, że wyciąg z rachunku bankowego ma odzwierciedlać transakcje dokonane w ramach tego rachunku w danym przedziale czasowym, bądź też dokumentować brak takich transakcji. Zawsze jednak na podstawie wyciągu można uzyskać informacje na temat zgromadzonych na danym rachunku środków, a tego rodzaju dane są istotne w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący przesłał bądź to wydruki, które potwierdzają fakt posiadania konta w danym banku lub wykonania przelewu, bądź też niepełne wyciągi (tak w przypadku rachunku w [...]). Wobec powyższego referendarz sądowy uznał, iż Skarżący nie wykazał, że jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może bowiem zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.