III SA/Wa 3857/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2014r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości zobowiązania podatkowego za miesiące od stycznia do sierpnia 2012r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za wrzesień i listopad 2012r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy – W odpowiedzi na wezwanie z 7 stycznia 2015r. do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 8.852 zł, Skarżący J.K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że dysponuje bardzo skromnym dochodem ze stosunku pracy w wysokości 1.237,60 zł. Działalność gospodarczą zlikwidował z dniem 30 listopada 2014r. na skutek działania organów podatkowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Jest zadłużony na kwotę 2.318.931,85 zł. W 2012r. została zniesiona wspólność majątkowa małżeńska między Skarżącym a jego żoną. Od tamtego czasu Skarżący nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. We wrześniu 2014r. żona Skarżącego złożyła pozew o alimenty. Skarżący oświadczył ponadto, że ma czwórkę dzieci, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Do wniosku załączył zaświadczenie o wynagrodzeniu, wydruk CEIDG potwierdzający zaprzestanie z dniem 30 listopada 2014r. wykonywania działalności gospodarczej, kopie pozwów o alimenty, kopie odpisów skróconych aktu małżeństwa i aktów urodzenia dzieci, kopię umowy wyłączającej majątkową wspólność ustawową między małżonkami. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), pismem z 28 stycznia 2015r. został on wezwany do: wskazania i udokumentowania wysokości przychodów (dochodów i kosztów) z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącego uzyskanych za 2014r., udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych przez Skarżącego ze stosunku pracy za 2014r., wyjaśniania, czy Skarżący zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi oraz czy partycypuje, a jeśli tak, to w jakiej wysokości w utrzymaniu dzieci, wskazania, kto jest właścicielem domu w R. ul. [...] , nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Skarżącego za ostatnie cztery miesiące (nawet jeśli brak na nich operacji), w tym rachunku, na którym wpływa wynagrodzenie za pracę Skarżącego, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków Skarżącego, w tym na utrzymanie domu, opłaty za media, wyżywienie, dojazd do pracy i inne (jeżeli inne osoby partycypują w kosztach utrzymania domu, należy wskazać te osoby oraz wyjaśnić z jakiego tytułu i w jakiej formie partycypują w tych kosztach). W odpowiedzi Skarżący oświadczył, że nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem domu. Wyjaśnił, że sprawa o alimenty została odroczona. Wskazał również, że dom jest własnością jego żony. Skarżący jako kierownik ds. transportu bardzo często przebywa w delegacji. Tym samym w sposób ograniczony ma kontakt z rodziną i faktycznie z nią nie mieszka. Wobec Skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne. Każde wolne środki przeznacza na spłatę długów. Skarżący wskazał, że zestawienie na koniec prowadzenia działalności gospodarczej jest mylące. Dochód w kwocie 104.496 zł jest wynikiem księgowym a nie wynikiem finansowym firmy. Mając takie pieniądze nie zamykałby działalności i miałby środki na uiszczenie wpisu. Do pisma załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, informację o zamknięciu rachunku bankowego, kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Postanowieniem z 2 marca 2015r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że przedstawiona sytuacja majątkowa Skarżącego nie pozwala na dokonanie innej oceny niż stwierdzenie niewykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Skarżący podniósł, że referendarz sądowy pominął istotny dowód w postaci dokumentu egzekucyjnego na kwotę 2 milionów zł. Skarżący wskazał, że obecnie wszystkie wolne środki przeznacza na spłatę zadłużenia. Skarżący oświadczył, że dochód za 2014r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem księgowym, związanym z zamknięciem działalności gospodarczej, a nie wynikiem finansowym firmy. W ocenie Skarżącego nieponoszenie wydatków na dom, nie jest równoznaczne z posiadaniem środków na wpis sądowy. Natomiast w związku z podniesioną przez referendarza sądowego kwestią niełożenia na dzieci wskazał, że jego żona złożyła pozew o alimenty i wyznaczona została kolejna rozprawa przez Sąd Rejonowy w W. . Do sprzeciwu dołączył zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia, pokwitowanie opłat do urzędu skarbowego z 20 lutego 2015r. na kwoty 940 zł i 60 zł oraz wezwanie na rozprawę w sprawie o alimenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, że obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2010r., sygn. akt II FZ 185/10 i z 27 maja 2010r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony skarżącej leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005r., I FZ 63/05, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Wskazać również trzeba, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu, Skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tzn., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych należy zaliczyć wpis od skargi w wysokości 8.852 zł. Analizując informacje znajdujące się w posiadaniu Sądu wskazać trzeba, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą, z tytułu której w 2013r. uzyskał przychód w wysokości ponad 3,6 mln zł. Niewątpliwie więc w tym okresie działalność gospodarcza prowadzona przez Skarżącego była znacznych rozmiarów. Z dokumentów nadesłanych przez Skarżącego, a dotyczących roku 2014 wynika, że za ten okres przychody z działalności również były bardzo wysokie. Wyniosły one ponad 3 mln złotych. Jeszcze w listopadzie 2014r., tj. w ostatnim miesiącu prowadzenia działalności Skarżący uzyskał przychód w wysokości 209.412,02 zł. Dochód z działalności za 2014r. wyniósł 104.496,36 zł. Z uzasadnienia pozwu żony Skarżącego o alimenty wynika, że miesięczny dochód netto z działalności prowadzonej przez Skarżącego wynosił ponad 5.000 zł. Ponadto Skarżący od grudnia 2013r. uzyskuje również dochód ze stosunku pracy w wysokości ok. 1.200 zł netto. Należy przyjąć, że przy takiej wysokości przychodów, wielokrotnie przewyższających należne w sprawie koszty sądowe, nie jest bezpodstawnym stwierdzenie, że Skarżący był w stanie wygospodarować środki na zabezpieczanie kosztów wpisu sądowego od skargi. Powyższą argumentację wzmacniają również okoliczności dotyczące aktualnej sytuacji finansowej Skarżącego. Z jego oświadczeń wynika, że aktualnie jedynym źródłem dochodów jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.200 zł. Przy czym Skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił miesięcznego zestawienia swoich dochodów z niezbędnymi wydatkami, w tym na utrzymanie domu, opłaty za media, wyżywienie, partycypację w utrzymaniu dzieci. Skarżący wyjaśnił jedynie, że nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem domu. Z jego pisma wynika również, że nie łoży na dzieci, aktualnie nie wynagradza również pełnomocnika. Skoro wiec, jak twierdzi sam Skarżący, nie ponosi on kosztów utrzymania, ani innych niezbędnych wydatków (nie wskazał ich mimo wezwania referendarza sądowego, ani też w złożonym sprzeciwie), to uzyskiwany dochód w całości może i powinien przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. W ocenie Sądu, tak zobrazowana przez Skarżącego sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwalała na dokonanie innej oceny niż stwierdzenie niewykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z 31 marca 2015r. I FZ 75/15 i I FZ 74/15 oddalił zażalenia Skarżącego na postanowienia w przedmiocie prawa pomocy wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawach o sygn. III SA/Wa 2686/13 i III SA/Wa 2687/13. W uzasadnieniach postanowień NSA wskazał, że Skarżący na żadnym etapie postępowania w sprawie o przyznanie prawa pomocy nie wyjaśnia jakie są jego aktualne wydatki. Skarżący wyraża jedynie zdanie, że podanie zestawienia kosztów mija się z celem. Brak wymaganych w tym zakresie danych – jak stwierdził NSA - nie pozwala na dokonanie pełnej i rzeczywistej oceny sytuacji finansowej Skarżącego. Ponadto NSA wskazał, że powoływana przez Skarżącego okoliczność niskiego dochodu nie zmienia możliwości płatniczych Skarżącego, które miał ze względu na osiągane bardzo wysokie przychody. Sąd podziela powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, w szczególności uznając, że Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania jemu prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 260, art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1 w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.