III SA/Wa 3916/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3916/14 w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 października 2015 r. o sygn. akt III SA/Wa 3916/14 oddalił skargę K. O.(dalej zwany "Skarżącym") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. Skarżący wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony Skarżącemu 23 grudnia 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 98 akt sądowych). Referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r. zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowił na jego rzecz adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w W. pismem z dnia 3 marca 2016 r. wyznaczyła adw. R. A. pełnomocnikiem Skarżącego w ramach prawa pomocy w niniejszej sprawie. Ponadto decyzją z [...] marca 2016 r. wyznaczyła adw. M. K. zastępcą ww. pełnomocnika od dnia 1 kwietnia 2016 r. Niniejsza decyzja stanowiła upoważnienie do prowadzenia spraw adw. R. A. Skargą kasacyjną nadaną 2 maja 2016 r. pełnomocnik Skarżącego zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3916/14. Wskazując w jej treści na brzmienie art. 177 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.") uznał, iż skargę kasacyjną wniósł w terminie, ponieważ termin do jej złożenia rozpoczął swój bieg najwcześniej z dniem 1 kwietnia 2016 r., czyli z dniem od którego miał możliwość legitymowania się decyzją Okręgowej Rady Adwokackiej z [...] marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 maja 2016 r. odrzucił skargę kasacyjną z uwagi na wniesienie jej z uchybieniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a. Pełnomocnik Skarżącego pismem z dnia 24 maja 2016 r. złożył wraz ze skargą kasacyjną z dnia 2 maja 2016 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 14 października 2015 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że decyzją Okręgowej Rady Adwokackiej z [...] marca 2016 r. ustanowiony został zastępcą adwokata R. A. w zakresie wszystkich prowadzonych przez niego spraw z dniem 1 kwietnia 2016 r. (także w niniejszej sprawie). Zaznaczył, że przeglądu akt niniejszej sprawy dokonał 15 kwietnia 2016 r. w najwcześniejszym możliwym dla siebie terminie. W jego ocenie sprawa wymagała analizy szeregu przepisów stricte materialnoprawnych oraz procesowych dotyczących postępowania przed WSA przy ponownym rozpoznawaniu przez niego sprawy. Do sporządzania skargi kasacyjnej przystąpił w dniu 25 kwietnia 2016 r. i złożył ją 2 maja 2016 r. Zwrócił uwagę, że nie zawarł w niej wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, gdyż termin ten jeszcze nie upłynął. W przekonaniu pełnomocnika dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Jego zdaniem koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu. W związku z powyższym nie zgadzając się jakoby termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu minął już z dniem 2 maja 2016 r., uznał, iż upłynął z końcem 25 maja 2016 r. Pełnomocnik pismem z 7 lipca 2016 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie z 16 czerwca 2016 r. do wskazania w jakiej dacie ustała przyczyna niedochowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz przedłożenia dokumentów uprawdopodobniających okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, wskazał, że przyczyna uchybienia terminowi do złożenia skargi kasacyjnej ustała 25 kwietnia 2016 r., to jest w dniu w którym faktycznie przystąpił do sporządzania skargi kasacyjnej w sprawie bez jakiejkolwiek zwłoki. Do pisma przedłożył korespondencję ze Skarżącym wskazującą na daty przesyłania przez niego dokumentów niezbędnych celem przygotowania skargi kasacyjnej oraz potwierdzającą datę sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie, a ponadto dokumenty uprawdopodobniające brak możliwości przystąpienia do sporządzenia skargi kasacyjnej w terminie wcześniejszym niż 25 kwietnia 2016 r. Ponadto zwrócił uwagę, że po analizie zestawienia spraw, w których zastępować miał adw. R. A. przystąpił do przeglądania akt, poczynając od spraw, w których terminy rozpraw wyznaczone zostały najwcześniej. Pełnomocnik przedstawiając szczegółowe zestawienie czynności jakie podjął w ramach zastępstwa adw. R. A. wskazał, iż w okresie od 1 kwietnia do 24 kwietnia 2016 r. uczestniczył łącznie w 6 rozprawach, 1 przesłuchaniu na Policji, 3 dni prowadził zajęcia na studiach stacjonarnych, 2 razy na studiach niestacjonarnych, przeglądał akta nowych spraw (1, 8 i 15 kwietnia 2016 r.). Ponadto w międzyczasie prowadził na bieżąco działalność adwokacką. Według pełnomocnika Skarżącego dzień w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik stanął na stanowisku, że w sytuacji, gdy nie został wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, a ustanowiony został zastępcą dotychczasowego pełnomocnika z urzędu, adw. R. A. we wszelkich jego sprawach nie sposób uznać, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu minął już z dniem 2 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: "P.p.s.a.") – w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r., a mającym zastosowanie w niniejszej sprawie ze względu na przepis art. 2 w zw. z art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz.658) – skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Co do zasady wniesienie tego środka zaskarżenia jest obwarowane tzw. przymusem adwokacko-radcowskim, czyli wymogiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, co wynika z art. 175 § 1 P.p.s.a. Z kolei art. 86 § 1 P.p.s.a. przewiduje, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu, o czym może orzec również na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1); w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2); równocześnie strona powinna dokonać czynności, co do której uchybiła terminu (§ 4). W myśl art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Ponadto wskazać należy, że jeżeli strona działa w postępowaniu przez pełnomocnika, działania lub zaniechania pełnomocnika wywołują bezpośrednie skutki dla mocodawcy. Takie stanowisko, w myśl którego mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia NSA: z 18 grudnia 2013r., sygn. I OZ 1198/13, z dnia 31 marca 2009r. sygn. akt I FZ 69/09, z dnia 23 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 737/09, z dnia 14 grudnia 2011r. sygn. akt II GZ 527/11). Ponadto na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z dnia 11 marca 2009 r., I OZ 198/09). Niewątpliwie w badanej sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, skoro zaskarżony wyrok wraz z uzasadnieniem został doręczony Skarżącemu 23 grudnia 2015 r., a skarga kasacyjna została wniesiona 2 maja 2016 r. W tej sytuacji trzydziestodniowy termin do złożenia skargi kasacyjnej upłynął z dniem 22 stycznia 2016 r. (poniedziałek). Okręgowa Rada Adwokacka w W. wyznaczyła pełnomocnikiem Skarżącego adwokata R. A., a z kolei decyzją z 14 marca 2016 r. wyznaczyła jego zastępcą od dnia 1 kwietnia 2016 r. adw. M. K. Jak podał pełnomocnik we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej posiadał upoważnienie do działania za adw. R. A. począwszy od dnia 1 kwietnia 2016 r. Następnie wskazał, iż w dniu 15 kwietnia 2016 r. zapoznał się z aktami sprawy. W dniu 2 maja 2016 r. pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu z dnia 14 października 2015 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku został złożony w dniu 24 maja 2016 r. W ocenie Sądu kluczową kwestią dla sprawy jest fakt, że w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej Skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Problem biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (oraz skutków jego upływu) w przypadku, kiedy dopiero po wydaniu orzeczenia w sprawie występuje ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym pełnomocnika, budził duże rozbieżności w orzecznictwie, a także wątpliwości natury konstytucyjnej. Wątpliwości rozstrzygnął wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. w sprawie SK 17/12 (OTK-A 2013/6/86). Trybunał orzekł, stosując formułę tzw. orzeczenia interpretacyjnego, że "zgodnie z art. 175 P.p.s.a. skarga kasacyjna ma być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Warunek ten, w przypadku strony korzystającej z prawa pomocy, może być spełniony dopiero wtedy, gdy pełnomocnik zostanie jej wyznaczony. Jeśli następuje to po upływie wskazanego w art. 177 § 1 P.p.s.a. terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w obowiązującym stanie prawnym interpretowanym w zgodzie z Konstytucją konieczne jest zatem, by: a) nastąpiło przywrócenie terminu oraz b) powstała efektywna możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, bo taka jest ratio art. 177 § 1 P.p.s.a." Trybunał Konstytucyjny zajął wyraźne stanowisko, że zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują tylko siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 P.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Przywrócenie terminu umożliwia art. 86 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie w stosunku do strony, która nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ponieważ ustanowienie dla niej pełnomocnika w ramach prawa pomocy nastąpiło już po upływie tego terminu, co jest rozumiane i kwalifikowane jako niezawinione uchybienie terminowi. Stworzenie możliwości sporządzenia skargi kasacyjnej w terminie porównywalnym z tym, jakim dysponuje strona mająca pełnomocnika z wyboru umożliwia art. 87 § 1 P.p.s.a. Natomiast występujące w nim określenie "od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu" zobowiązuje Sąd do ustalenia w każdym konkretnym przypadku, czy i kiedy przyczyna uchybienia ustała, a ustaje ona wtedy, gdy pełnomocnik uzyskuje realną możliwość wniesienia skargi kasacyjnej." Trybunał Konstytucyjny uznał za trafną wykładnię, zgodnie z którą przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma realną (rzeczywistą) możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, i od tej chwili (stosownie do art. 87 § 1 P.p.s.a.), pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu oraz skarga kasacyjna powinny być wniesione do sądu w ciągu siedmiu dni. W takim wypadku czas na sporządzenie skargi kasacyjnej jest uwarunkowany konkretnymi okolicznościami danej sprawy (np. możliwością zapoznania się pełnomocnika z dokumentami, koniecznymi konsultacjami ze stroną, którą ten pełnomocnik reprezentuje itp.). Sprawia to, że czas na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu nie zawsze jest tożsamy z siedmiodniowym terminem do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wyznaczonym art. 87 § 1 P.p.s.a. Jednakże czas na złożenie skargi kasacyjnej nie może być dłuższy niż 30 dni liczone od dnia powiadomienia pełnomocnika o jego ustanowieniu, co jest uzasadnione z kolei treścią art. 177 § 1 P.p.s.a i charakterem przewidzianego w nim terminu. Tym samym faktycznie czas na złożenie skargi kasacyjnej może być krótszy niż 30 dni, o których mowa w powyższym przepisie, gwarantując wszakże efektywność prawa do złożenia skargi kasacyjnej. Trybunał wskazał, że trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazany w art. 177 § 1 P.p.s.a., biegnie dla każdej ze stron (strony reprezentowanej przez pełnomocnika z wyboru i pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy) od dnia doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W końcowej części uzasadnienia ustosunkował się także do praktyki sądów, zgodnie z którą ustawowy 30-dniowy termin na wniesienie skargi kasacyjnej biegnie dla osoby ubiegającej się o prawo pomocy dopiero od chwili wyznaczenia jej pełnomocnika z urzędu. Trybunał jednak wskazał, że taki sposób wykładni musi nasuwać wątpliwości co do zachowania równowagi procesowej strony korzystającej z tego prawa i strony mającej pełnomocnika z wyboru. Mając na uwadze powyższe wywody stwierdzić należy, iż w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika. W istocie zatem siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony - w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik - realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Badając wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Sąd jest zobligowany dokonać oceny, kiedy istniała realna możliwość sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, a w konsekwencji ustalenia od kiedy rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do złożenia tego wniosku. W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podał, że od 1 kwietnia 2016 r. posiadał upoważnienie do działania za adw. R. A. na rzecz Skarżącego w niniejszej w sprawie. Zatem skarga kasacyjna złożona do tut. Sądu w dniu 2 maja 2016 r. została wniesiona w terminie 30 dni od dnia, w którym pełnomocnik posiadał umocowanie do działania w sprawie. Z akt sprawy wynika, że w dniu 15 kwietnia 2016 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, zatem z tym dniem ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, i od tej daty należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który upłynął w dniu 22 kwietnia 2016 r. (piątek). Skoro wniosek o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności został złożony w dniu 24 maja 2016 r., to stwierdzić należy, że nastąpiło to już po upływie wyżej zakreślonego terminu. Wskazać również należy, że przyjmując nawet liberalne podejście do ustalenia daty, od której rozpoczął się bieg siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, polegające na przyjęciu, że pełnomocnik Skarżącego uzyskał realną możliwość sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej w dniu faktycznego jej wniesienia do tut. Sądu, a zatem w dniu 2 maja 2016 r., to siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 9 maja 2016 r. (poniedziałek). Zatem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony w dniu 24 maja 2016 r. został wniesiony z uchybieniem terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a. i jako spóźniony podlega odrzuceniu. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.