I OZ 1198/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2385/11 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2385/11 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2385/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek K. W. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2385/11 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 marca 2012 r., II SA/Wa 2385/11 (dalej wyrok z 12 marca 2012 r.) oddalił skargę K. W. (dalej skarżący). Dnia 21 września 2013 r. (data stempla pocztowego na kopercie) skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie (k. 28 akt sądowych). W uzasadnieniu niniejszego wniosku wskazał, że dowiedział się o dacie i treści wydanego w sprawie wyroku w dniu 16 września 2013 r. w trakcie osobistego spotkania z ustanowionym pełnomocnikiem, bowiem wcześniej, mimo licznych prób telefonicznego skontaktowania się z adwokatem, skarżący nie mógł ustalić co dzieje się w jego sprawie. Skarżący pokreślił, że złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po terminie zostało spowodowane nierzetelnym, nieprofesjonalnym i sprzecznym z zasadami etyki zawodu prowadzeniem sprawy przez ustanowionego pełnomocnika, za co strona nie ponosi winy (k. 24-26 akt sądowych). Sąd I instancji wskazał, że skarżący w niniejszej sprawie jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru (k. 5 akt sądowych). Zawiadomienie o terminie rozprawy doręczono pełnomocnikowi skarżącego dnia 21 lutego 2012 r. (k. 16 akt sądowych). Natomiast skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wskazał, że o wyroku z 12 marca 2012 r. dowiedział się dopiero 16 września 2013 r. Sąd I instancji zaznaczył, że wyrok oddalający skargę zapadł dnia 12 marca 2012 r., a więc termin do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upłynął 19 marca 2012 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia został wniesiony 21 września 2013 r., a więc dopiero po roku 6 miesiącach i 8 dniach. Wskazał, że skarżący nie podjął kroków w celu odwołania pełnomocnika, zatem Sąd zgodnie z art. 67 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) nadal jest zobligowany przekazywania wszelkiej korespondencji na adres pełnomocnika. Sąd I instancji w niniejszej sprawie nie dopatrzył się żadnych wyjątkowych okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać przywrócenie terminu do wniesienia skargi po upływie roku od jego uchybienia. Okoliczności takiej nie stanowi fakt, że pełnomocnik nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a skarżący o możliwości złożenia wniosku dowiedział się dopiero na spotkaniu z adwokatem dnia 16 września 2013 r. (k. 30-33 akt sądowych). Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł skarżący wskazując na naruszenia: - art. 87 § 2 i 5 ppsa przez dokonanie błędnej oceny stany faktycznego w zakresie okoliczności wskazujących na brak uprawdopodobnienia wystąpienia wyjątkowego przypadku w sprawie skutkujące wobec skarżącego ograniczeniem konstytucyjnego prawa strony do sądu; - art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa przez wydanie decyzji bez dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, czego wyrazem było nie przesłuchanie zawnioskowanego przez skarżącego świadka D. W. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie niniejszego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że "W mojej ocenie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności takie jak: nierzetelne i nieprofesjonalne i sprzeczne z zasadami etyki zawodu działanie i zachowanie pełnomocnika jednoznacznie wskazujące to, że w moim przypadku zachodzi sytuacja nadzwyczajna i wyjątkowa, która uzasadnia przywrócenie terminu." Nadto wskazał, że dnia 16 września 2013 r. podczas spotkania w kancelarii adw. M. J. wypowiedział pełnomocnictwo ze skutkiem natychmiastowym, świadkiem tego był D. W. (k. 42-45 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ppsa jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku tym strona zobowiązana jest do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Zgodnie z art. 87 § 5 ppsa po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Art. 87 § 5 ppsa zaostrza przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od przypadku wyjątkowego. Przez "wyjątkowy przypadek" należy rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym trybie. Zawarte w art. 87 § 5 ppsa pojęcie "przypadków wyjątkowych" nie zostało określone w ustawie. Prawodawca pozostawił ocenę w tym zakresie sędziemu. Do Sądu, rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu, należy zatem ustalenie - na podstawie całokształtu okoliczności występujących w danej sprawie - czy zachodzi w realiach tej sprawy wypadek, który można uznać za wyjątkowy. Z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji z art. 87 § 5 ppsa, sąd administracyjny, dokonując wykładni pojęcia przypadku wyjątkowego, ma się kierować wykładnią zawężającą (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2011, s. 421, nb 10; B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2013, uw. 11 do art. 87 ppsa). Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z 11.3.2009 r., I OZ 198/09). W orzecznictwie Sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 5/93/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W.Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r., I FZ 421/07; 11.3.2009 r., I OZ 198/09; 31.3.2009 r., I FZ 69/09; 23.7.2009 r., I OZ 737/09; 23.6.2010 r., I OZ 465/10; 19.8.2010 r., I FZ 133/10; 10.6.2011 r., I OZ 408/11; 28.6.2011 r., I FZ 160/11; 28.7.2011 r., I OZ 545/11; 9.9.2011 r., II FZ 425/11; 29.11.2011 r., I OZ 894/11; 13.12.2011 r., II FZ 736/11; 14.12.2011 r., II GZ 527/11; 11.1.2012 r., I GZ 231/11; 25.1.2012 r., II OZ 2/12; 13.9.2012 r., II FZ 689/12; 9.10.2013 r., II FZ 872/13; 18.7.2013 r., I OZ 584/13; 9.1.2013 r., I OZ 958/13; 19.12.2012 r., I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, nie może prowadzić do odmiennej oceny niż dokonana przez Sąd I instancji, że skarżący nie miał możliwości zapobiegnięcia czy konwalidacji uchybienia pełnomocnika. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że na skarżącym, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika za skutki braku należytej staranności w reprezentacji strony może być przedmiotem oceny, jednakże w toku już innych postępowań (postanowienie NSA z 16.11.2006 r., II OZ 1206/06), a oczywista nierzetelność pełnomocnika może stanowić podstawę do dochodzenia powstałej z tego tytułu szkody na gruncie odpowiedzialności kontraktowej przez sądem cywilnym, ale nie spełnia kryterium braku winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym (postanowienie NSA z 23.2.2005 r., FZ 681/04) bądź wyjątkowego przypadku w rozumieniu art. 87 § 5 ppsa. Stąd dla przedmiotowego rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostaje to, że skarżący wypowiedział pełnomocnictwo, okoliczność ta nie eliminuje bowiem bezpośredniego skutku, który wcześniejsze działania i zaniechania tego pełnomocnika wywarły na sytuację procesową skarżącego. Bez znaczenia zatem w kontekście przedmiotowego wniosku pozostaje, że ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik będący adwokatem nie wniósł w przypisanym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Należy zatem podzielić pogląd Sądu I instancji, że wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 87 § 5 ppsa w sprawie niniejszej nie występuje. Trafnie ocenił Sąd I instancji, że okoliczności takiej nie stanowi wskazana we wniosku o przywrócenie terminu okoliczność braku kontaktu z pełnomocnikiem ustanowionym z wyboru przez 1 rok 6 miesięcy i 8 dni. Wojewódzki Sąd zasadnie zauważył, że ustanowienie przez skarżącego pełnomocnika obligowało Sąd do przesyłania pism procesowych temu pełnomocnikowi i nie rodziło obowiązku kierowania ich bezpośrednio do jego mocodawcy. W takiej sytuacji, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że powyższa okoliczność nie mogła stanowić podstawy przywrócenia uchybionego terminu, skoro nie zachodził przypadek wyjątkowy (art. 87 § 5 ppsa). Należy wskazać, że pełnomocnik jest uprawniony do odmowy podjęcia czynności procesowej, jeżeli uzna, że jest ona z oczywistych względów bezzasadna (uchwała SN z 21.9.2000 r., III CZP 14/00, OSNC 2001/2/21). Sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z mocodawcą nie podlega kontroli sądu administracyjnego. W tych kwestiach właściwa jest korporacja prawnicza (postanowienie NSA z: 26.7.2013 r., I OZ 595/13; 9.1.2013 r., I OZ 981/12; 26.9.2013 r., I OZ 712/12, cbosa). W sprawie niniejszej nie miało miejsca, jak podnosi skarżący, ograniczenie jego prawa do sądu. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa przez wydanie postanowienia bez dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych należy wskazać, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny. Przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka D. W. nie dotyczyło okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy z punktu widzenia art. 87 § 5 w zw. z art. 88 ppsa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa postanowił jak w sentencji postanowienia.