III SA/Wa 4029/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – T. sp. z o.o., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2012 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, że wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy został złożony na nieaktualnym formularzu, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2018 r. wezwano Skarżącą, reprezentowaną przez pełnomocnika profesjonalnego, na podstawie art. 257 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") do uzupełnienia tego braku formalnego poprzez nadesłanie wypełnionego formularza wniosku PPPr w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano do udzielenia w terminie 7 dni dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca nadesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy na aktualnym formularzu PPPr, w którym zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Wskazała, że z rachunków zysku i strat oraz bilansów za okres od 01 lipca 2014 r. do 28 lutego 2018 r. wynikają coroczne straty. Za okres 01 lipca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. Spółka nie uzyskała przychodów, a koszty wynosiły [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że w listopadzie 2016 r. Urząd Kontroli Skarbowej w B. wydał dwie decyzje dokonujące zabezpieczenia na majątku Spółki na kwotę [...] zł wraz z należnymi odsetkami. Następnie w ramach prowadzonego postępowania zastosowano środki zabezpieczające w postaci zajęcia rachunków bankowych Spółki w bankach: [...] oraz [...] S.A. W konsekwencji uniemożliwiło to dysponowaniem jakimikolwiek środkami finansowymi oraz doprowadziło do zakończenia działalności operacyjnej Spółki. Skarżąca podała, że obecnie nie posiada żadnych rachunków bankowych. Wszystkie rachunki bankowe zostały Spółce wypowiedziane z uwagi na niewypłacalność i niemożność regulowania nawet bieżących opłat bankowych. Wobec powyższego Spółka złożyła do Sądu Rejonowego W. wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Skarżąca podała, że należności z tytułu podatku od towarów i usług na dzień 28 lutego 2018 r. wynosiły [...] zł, z tytułu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych [...] zł, natomiast z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Skarżąca ujawniła ponadto, że stan środków w kasie na dzień 28 lutego 2018 r. wynosił [...] zł, inne aktywa to [...] udziałów w Spółce C. Sp. z o.o. – ustanowiony zastaw rejestrowy na rzecz tej Spółki w celu zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z [...] października 2016 r. oraz przewłaszczenie na zabezpieczenie wskazanych udziałów na podstawie umowy z [...] kwietnia 2017 r. Skarżąca podała również, że ma zobowiązania z tytułu pożyczki w wysokości [...] zł oraz odsetek w wysokości 12.577,64 zł. Posiada także zobowiązania z tytułu dostaw i usług w wysokości [...] zł. Do wniosku Skarżąca dołączyła kopie zeznań podatkowych Spółki za lata 2014-2016, zestawienie wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych w latach 2017-2018, dokumenty potwierdzające fakt zamknięcia rachunków bankowych należących do Spółki, deklaracje Vat za październik i listopad 2017 r., kopie sprawozdania finansowego za lata 2014-2017, kopię postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki. Skarżąca oświadczyła, że w grudniu 2017 r. została wykreślona z rejestru podatników VAT. Poinformowała, że postępowanie upadłościowe jest w toku. Dodała, że wspólnicy oświadczyli, iż nie mają środków na pokrycie kosztów sądowych. Zarząd podjął jednak jeszcze jedną próbę i zwołał nadzwyczajne zgromadzenie wspólników z propozycją wniesienia przez nich dopłat, jednak propozycja uchwały została odrzucona. Skarżąca dodała, że koszty wynagrodzenia pełnomocnika będą uzależnione od wyniku postępowania i mają zostać ustalone po zakończeniu sprawy. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki, w tym między innymi możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Trzeba zatem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych. Dokonując oceny wniosku złożonego przez Spółkę należało przede wszystkim pamiętać, iż jest ona osobą prawną, która winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania spółki i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Z analizy przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że Spółka w roku obrotowym 2014-2015 uzyskała przychód w wysokości [...] zł, a koszty jego uzyskania wynosi [...] zł. W kolejnym roku obrotowym Skarżąca osiągnęła przychód [...] zł, przy kosztach jego uzyskania [...] zł. W roku obrotowym 2016/2017 wielkości te wyniosły odpowiednio [...] zł i [...] zł. Z przedłożonego przez Skarżącą zestawienia przychodów i kosztów wynika ponadto, że w okresie od 1 lipca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. Skarżąca przychodu już nie osiągnęła, niemniej w dalszym ciągu ponosiła koszty działalności w wysokości [...] zł. Z rachunku zysków i strat za okres od 01.07.2017 r. do 31.10.2017 r. wynika, że strata Spółki wynosi [...] zł, na którą składają się koszty ogólnego zarządu [...] zł oraz koszty finansowe w postaci odsetek [...] zł. Jednocześnie z rachunku zysków i strat Skarżącej za ostatni rok obrotowy (od 1 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2017 r.) wynika, że koszty finansowe w postaci odsetek wynosiły jedynie 1,04 zł. Spółka w tym okresie odnotowała zaś przychody ze sprzedaży w wysokości [...] zł oraz przychody ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych [...] zł. Przy czym koszty sprzedaży wyniosły [...] zł, koszty ogólnego zarządu [...] zł, zaś koszty operacyjne wyniosły [...] zł. Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności gospodarczej na znaczną skalę. Skarżąca odnotowywała znaczące obroty, generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że posiadała ona nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w uzyskiwaniu przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca miała zatem możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 74.222 zł. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochód (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14, postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14). Referendarz sądowy zauważa ponadto, że Spółka posiada kapitał zapasowy z zysku z lat ubiegłych w wysokości [...] zł. Kapitał ten, jak wynika ze sprawozdania, miał pokryć stratę Spółki za ostatni rok obrotowy, która wynosiła [...] zł. Wysokość kapitału zapasowego przewyższa zatem wykazaną za ostatni rok obrotowy stratę. Natomiast fakt, że strata za okres od 01.07.2017 r. do 31.10.2017 tj. 4 miesiące od zakończenia ostatniego roku obrotowego, wyniosła już [...] zł wynika z zaliczenia przez Spółkę w koszty odsetek w kwocie [...] zł oraz kosztów ogólnego zarządu w kwocie [...] zł. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, prowadzenia Spółki, niemniej Skarżąca nie może skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji, gdy mając świadomość toczącego się postępowania podatkowego, mogła przygotować się na ich poniesienie. Jednocześnie zauważyć należy, że Skarżąca ponosi koszty (a przynajmniej liczy się z koniecznością ich poniesienia) wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Jak sama oświadczyła, koszty jego wynagrodzenia "będą uzależnione od wyniku toczącego się postępowania i mają zostać ustalone po zakończeniu sprawy". Referendarz sądowy nie widzi zatem powodu, dla którego Skarżąca nie mogłaby także sfinansować kosztów związanych ze swym udziałem w tym postępowaniu. Brak jest bowiem podstaw by wydatki związane z obsługą prawną traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Nadto za niewystarczające referendarz sądowy uznał złożone przez wspólników oświadczenia o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania. Oświadczenia te nie dają bowiem pełnego obrazu ich możliwości finansowych. W efekcie nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniałby, że istotnie zdobycie tych środków od wspólników jest niemożliwe. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie koszty prowadzonego przez Skarżącą postępowania sądowoadministracyjnego przerzucać na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd (referendarza sądowy) rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 grudnia 2016 r., I SA/Go 319/16). Z tych względów referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.