III SA/Wa 506/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od września 2009 r. do kwietnia 2010 r. postanawia: - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi; - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. K.S. (zwany dalej "Stroną" lub "Skarżącym") pismem z dnia 15 stycznia 2015 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od września 2009 r. do kwietnia 2010 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł złożył wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, ze w chwili obecnej nie posiada majątku i zasobów finansowych, a wydanie kwoty opłaty sądowej spowoduje duży uszczerbek finansowy. Wskazał ponadto, że miesięcznie w ramach zasiłku chorobowego otrzymuje kwotę 1.940 zł, z której utrzymuje cały dom. Do pisma załączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. W jego treści zaznaczył, że z tytułu zasiłku chorobowego otrzymuje kwotę 1.940 zł miesięcznie, jego żona natomiast nie posiada dochodu. Do comiesięcznych stałych wydatków zaliczył koszty utrzymania mieszkania w wysokości 950 zł, do których zaliczył czynsz, energię elektryczną, opłaty za gaz, wodę i wywóz nieczystości. Do pozostałych wydatków zaliczył koszty leczenia w wysokości od 200 do 230 zł, rehabilitacji – 240 zł oraz koszty leczenia żony w sumie 450 zł. Końcowo zwrócił uwagę, że wydatki na zakup pożywienia pokrywane są przez dzieci. Skarżący w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania podpisanego, czytelnego formularza PPF oraz dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów przesłał wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego treści oświadczył, że nie posiada majątku, zasobów finansowych, dlatego też wydanie kwoty opłaty sądowej spowoduje duży uszczerbek finansowy. Wskazał, że od grudnia 2013 r. do grudnia 2014 r. otrzymywał kwotę 1.940 zł miesięcznie netto jako zasiłek chorobowy. Wyjaśnił tym samym, że nie została mu przyznana renta chorobowa tylko zakład pracy udzielił mu bezpłatnego urlopu okolicznościowego na dalszą rehabilitację. Podkreślił, że od 18 lutego 2015 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, które trwa obecnie do 19 kwietnia 2015 r. Nadmienił, iż za 2015 r. otrzymał z ZUS kwotę 590 zł netto. Skarżący zwrócił uwagę, że jest jedynym żywicielem rodziny, gdyż jego żona nie pracuje i jest bez prawa do renty i zasiłku. Końcowo podniósł, że jego dziecko wraz ze swoją rodziną przebywa poza granicami kraju. Do własnych dochodów zaliczył comiesięczną kwotę 2.350 zł jako zasiłek chorobowy za 2014 r. oraz kwotę 590 zł otrzymywaną w ramach zwolnienia chorobowego. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w sprzeciwie z dnia 27 kwietnia 2015 r. zaznaczył, że na przesłanym druku PPF umieścił dane zgodne z posiadaną sytuacją majątkową. Jednocześnie powtórzył, że nie posiada kont bankowych na których dokonywane by były obroty finansowe, gdyż zasiłek otrzymuje za pośrednictwem poczty. Zwrócił uwagę, że wysokość osiągniętych dochodów dokumentuje PIT-11 wystawiony przez ZUS w W. . Wskazał ponownie, że jest jedynym żywicielem rodziny, nie posiada innych dochodów, nieruchomości, kont depozytowych, biżuterii ani innych cennych dzieł sztuki. Zaznaczył, że na dzień złożenia wniosku ma zadłużenie z tytułu czynszu w administracji budynku na kwotę 3.200 zł. Ponadto wskazał, że komornik sądowy potrąca ze świadczeń zasiłku chorobowego kwotę 530 zł. Końcowo wskazał, że kwota wymaganego wpisu spowoduje dużą dziurę w jego budżecie. Do sprzeciwu załączył kserokopię druku PIT-11A wystawioną przez ZUS [...] Odział w W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jej zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu sytuacja finansowa Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, gdyż wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z niepracująca żoną. Dochód rodziny stanowi kwota jaką otrzymuje on z tytułu zasiłku chorobowego w wysokości 1.940 zł. Ponadto Skarżącemu przyznane zostało zwolnienie chorobowe w kwocie 590 zł miesięcznie. Mając na uwadze, że Skarżący ponosi comiesięczne koszty utrzymania wynajmowanego mieszkania w wysokości 950 zł, rehabilitacji oraz leczenia własnego i żony w wysokości około 900 zł miesięcznie oraz biorąc pod uwagę, że komornik sądowy prowadzi egzekucję z zasiłku chorobowego w kwocie 530 zł uznać należało, że obecna sytuacja finansowa Skarżącego uniemożliwia poniesienie kosztu sądowego w postaci wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz złożonej przez niego informacji dotyczącej jego sytuacji finansowej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi. Zwolnienie to zapewni Skarżącemu prawo do kontroli wydanej w stosunku do niego decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.