III SA/Wa 538/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi H. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr[...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy H. R. (dalej jako "skarżący") wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r., złożył wniosek o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie stać go na wpłacenie 1% od kwoty 432.411 zł tytułem opłaty za skargę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i pełnoletnim synem. Skarżący posiada mieszkanie o pow. 50m2 i wartości 300.000 zł oraz nieruchomość rolną 1200m2 o wartości 10.000 (nieużytki). Skarżący oświadczył, że nie posiada innego majątku, w tym oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że dochód gospodarstwa domowego wynosi 10.000 zł netto miesięcznie, na który składa się wynagrodzenie żony skarżącego w wysokości 3.000 zł, wynagrodzenie syna skarżącego w wysokości 2.000 zł oraz dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w kwocie 5.000 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił: mieszkanie – 1000 zł, kredyt 1.500 zł, komornik 1.500 zł. Skarżący podał ponadto, że z jego dochodu za 2017 r. należy odjąć 11582,58 EUR, których nie zapłaciła F. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 27 kwietnia 2018 r. skarżący został zobowiązany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") - do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: - odpisów wszystkich zeznań podatkowych (np. PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) skarżącego oraz osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym za 2017 rok, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w 2017 roku; - dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (zaświadczenia z pracy o zarobkach) - wyciągu z ewidencji przychodów, kosztów, dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego za okres ostatnich sześciu miesięcy, a nadto odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, ewidencji środków trwałych, - wyciągów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich sześciu miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego z okresu ostatnich sześciu miesięcy z uwzględnieniem zestawienia operacji na tych rachunkach we wskazanym okresie, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez skarżącego miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), - oświadczenia, czy skarżący pobiera jakiekolwiek pożytki z posiadanej nieruchomości rolnej (np. dzierżawa) oraz czy otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to w jakiej wysokości, - oświadczenia dot. posiadanych przez skarżącego oraz wszystkie osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym samochodów tj. podanie marki, modelu oraz roku produkcji - kserokopii zawartej umowy kredytowej oraz wskazania, na jaki cel kredyt został zaciągnięty, - kserokopii dokumentu potwierdzającego zajęcie komornicze. Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 7 maja 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji oraz dokumentów upływał wraz z dniem 14 maja 2018 r. W piśmie z dnia 12 maja 2018 r. skarżący poinformował, że nie pobiera pożytków z nieruchomości rolnej ani nie otrzymał dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Nadto zarówno skarżący jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają samochodów. Skarżący jednocześnie oświadczył, że nie miał możliwości zgromadzenia dokumentów terminie 7 dni, jednak dostarczy je do Sądu nie później, niż 19 maja 2018 r. Skarżący do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia nie nadesłał jednak żądanych dokumentów. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należało więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych, wezwano skarżącego do nadesłania określonych dokumentów potwierdzających stan majątkowy oraz osiągane przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dochody. Skarżący nałożonego obowiązku nie wypełnił i nie przedstawił żądanych dokumentów. Jedynie w piśmie z dnia 12 maja 2018 r. oświadczył, że nie pobiera żadnych pożytków ani dopłat bezpośrednich do posiadanych gruntów rolnych oraz zarówno skarżący jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają samochodów. Zdaniem referendarza sądowego, brak nadesłania żądanych dokumentów, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych i zeznań podatkowych, czy też nadesłania informacji dotyczących zaciągniętego kredytu bankowego uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy skarżący jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Wyżej wymienione okoliczności wskazują, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób nie budzący wątpliwości, zatem brak jest możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy. Milczenie skarżącego w kwestiach odnoszących się do jego sytuacji, należy potraktować jako odmowę ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, uniemożliwiając ustalenie istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Brak wymienionych informacji o które był wzywany budzi wątpliwości, czy skarżący faktycznie wymaga wsparcia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.