III SA/Wa 554/16

Dnia 11 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszczykowska, po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2016 r. , sygn. III SA/Wa 554/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. postanawia zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2016 r. w ten sposób, że przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie powyżej 10.000 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych) Skarżący P.L. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak środków. W uzasadnieniu poinformował o tym, że: nie dysponuje żadnym majątkiem (ruchomym i nieruchomym), wpis od skargi (niespełna 59 tys. zł) jest dla Skarżącego "kwotą astronomiczną", a w wyniku działań organów podatkowych (blokady rachunków bankowych, wydanie decyzji o zabezpieczeniu) utracił możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Rodzaj prowadzonej przez Skarżącego (handel elektroniką) działalności nie wymagał posiadania majątku trwałego. Ponadto Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, a obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Dotychczasowy pracodawca nie przedłużył ze Skarżącym umowy o pracę. Skarżący wskazał również, że zajęcie zabezpieczające na majątku przekształciło się w zajęcie egzekucyjne. Skarżący oświadczył również, że nie ma możliwości uzyskania środków finansowych z kredytu/pożyczki zaciąganych na rynku komercyjnym. Ponadto Skarżący oświadczył, że łączy go z pełnomocnikiem umowa, zgodnie z którą wynagrodzenie za wykonaną pracę będzie należne wyłącznie w przypadku "sukcesu". Skarżący oświadczył, że zamieszkuje z małżonką, w mieszkaniu rodziców. Małżonków łączy umowna odrębność majątkowa. Skarżący jest zobowiązany do łożenia na syna (B. ) kwoty alimentów w wysokości w 2.000 zł (wyrok SO z [...] lipca 2011 r, [...] ). Ponadto Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką (ur.[...] .). Do wniosku Skarżący załączył wydruk z CEiIoDGRP (k 67); PIT-36L za 2015 r.; PIT-37 za 2015 r.; wyciąg z rachunku [...] ; kserokopie tytułów wykonawczych; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej, Skarżący wyjaśnił, że posiada rozdzielność majątkową z żoną, która prowadzi działalność gospodarczą; prowadzi wspólne gospodarstwo także z córką, która nie uzyskuje dochodów; - w wyniku prowadzonej w 2015 r działalności gospodarczej osiągnął stratę w wysokości 10.049,81 zł.; - zawiesił działalność gospodarczą; - w 2015 r uzyskał z tytułu zatrudnienia, wynagrodzenie w kwocie 3500 zł; - małżonka Skarżącego za 2015 r. i 2016 r. osiągnęła stratę (ok 25 tys. zł i ok 23 tys. zł); - Skarżący obecni jest osobą bezrobotną. Skarżący zadeklarował ponoszenie wydatków (z tytułu czynszu za mieszkanie, energii elektrycznej, wydatków na dziecko, na wyżywienie) w kwocie ok 3200 zł. Nadto ponosi koszty alimentów w wysokości 2 tys. zł miesięcznie. Strona zaakcentowała okoliczność, że wynagrodzenie dla radcy prawnego zostanie wypłacone, gdy Skarżący zostanie uwolniony od konieczności uiszczenia dochodzonych przez organy podatkowe kwot. Skarżący przedstawił, m.in., wyciągi z rachunków bankowych swoich i żony, zeznania podatkowe PIT-37 i PIT-36L, kompletne ewidencje sprzedaży i zakupów w ramach działalności gospodarczej prowadzonej za okres od lipca do września 2015 r. Postanowieniem z 10 czerwca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że spór w sprawie dotyczy podatku VAT, w szczególności tego, czy wystawiane przez Skarżącego faktury odzwierciedlają rzeczywisty obrót gospodarczy, czy też służyły wyłącznie do odliczenia podatku naliczonego. Referendarz wskazał również, że prowadzenie działalności gospodarczej zobowiązuje przedsiębiorcę do zabezpieczenia środków na poczet kosztów działalności gospodarczej. Referendarz sądowy wyjaśnił, że istnienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie Skarżącego jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i budzi wątpliwości. Nie wiadomo bowiem, skąd strona przy zadeklarowanym braku dochodów i oszczędności czerpie środki na koszty miesięcznego utrzymania w kwocie 5.200 zł. W sprzeciwie Skarżący nie zgodził się z odmową przyznania prawa pomocy i wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 14 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wyjaśnić należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Nie zmienia tego fakt istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Powyższe sprawia, że sytuacja Skarżącego jest pochodną sytuacji materialnej jego żony, a zatem jej wykazanie jest w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy absolutnie niezbędne. Zatem po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej obojga małżonków wskazać należy, że nie są Oni w stanie, obecnie, uiścić wpisu sadowego w pełnej wysokości. Skarżący do 2015 r. prowadził działalność gospodarczą. Obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Ze znajdującego się w aktach sprawy (k. 186-187) postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] czerwca 2016 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wynika, że Skarżący nie posiada żadnego majątku, ani dochodów. Ponadto Skarżący wyrokiem sądu, zobowiązany jest do płacenia alimentów na dziecko w wysokości 2.000 zł. Natomiast żona Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, która w 2015 r. przyniosła stratę w wysokości 25.058,71 zł, a w 2016 r. stratę w wysokości 23.303,19 zł. Z analizy dwóch rachunków bankowych wynika natomiast, że wpływy na rachunki bankowe generują w znacznej mierze kwoty przelewane z jednego rachunku bankowego na drugi rachunek np. przelew 10.000 zł dokonany 31 marca 2016 r. z rachunku żony Skarżącego w banku [...] na rachunek żony Skarżącego w banku [...] . Jednakże na rachunkach widnieją także wpływy tytułem realizacji zamówień (w tytule przelewu numer zamówienia lub numer faktury). Zatem po uwzględnieniu przelewów własnych kwot pomiędzy własnymi rachunkami i uwzględnieniu, że na rachunki te wpływają środki z prowadzonej działalności gospodarczej Sąd doszedł do przekonania, że Skarżący jest w stanie uiścić kwotę 10.000 zł, tytułem wpisu należnego od skargi. Tym bardziej, że jak wynika z informacji zawartych w sprzeciwie w utrzymaniu, małżonkom pomagają rodzice (około 2.500 – 3.000 zł.). Pomniejsza to miesięczne koszty, które Skarżący wykazał w kwocie 5.200 zł. Do sprzeciwu zostały bowiem załączone oświadczenia K. i J.L. (k. 181akt sądowych), że w związku z trudną sytuacją finansową pomagają synowi i synowej, przekazując miesięcznie około 2.000 zł. Natomiast G.B. , matka żony Skarżącego oświadczyła (k. 182 akt sądowych), że w związku z trudną sytuacją materialną córki i jej męża pomaga im finansowo przekazując około 700 zł miesięcznie. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., zmienił postanowienie referendarza sądowego z 10 czerwca 2016 r., co orzekł jak w sentencji.