III SA/Wa 567/15

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od czynności cywilnoprawnych za listopad 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący M.G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że obecnie nie jest nigdzie zatrudniony i nie posiada stałego źródła dochodu. W 2014 r. Skarżący podpisał z firmą holenderską umowę na wprowadzenie nowej marki na polski rynek. W tym celu zarejestrował działalność gospodarczą i uzyskał z tego tytułu przychód przez pierwsze cztery miesiące. Kolejne środki będą możliwe do osiągnięcia dopiero po uruchomieniu sprzedaży w Polsce. Skarżący podniósł, że nie był nawet w stanie odprowadzić podatku VAT, gdyż urząd skarbowy zajął całość środków na rachunku bankowym w dniu, w którym one wpłynęły. Wyjaśnił, że wpłacając środki do spółki, za zobowiązania której odpowiada zaciągnął prywatnie z żoną pożyczki na łączną kwotę prawie 1,5 mln zł. Skarżący podał, że aktualnie ciążą na nim raty za dom (2.750 zł) i raty 5 kredytów (6.035 zł), ze spłatą których się spóźnia. Dodał, że zobowiązania z tytułu opłat za energię elektryczną i gaz są zróżnicowane i regulowane z opóźnieniem. Wynagrodzenie żony, z którą ma rozdzielność majątkową nie pozwala w pełni regulować wszystkich zobowiązań. Skarżący przedstawił dokumenty dotyczące kredytów, wezwania do zapłaty, powiadomienie o zamiarze wstrzymania dostaw energii elektrycznej, wydruki z rachunków bankowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał wypełniony formularz PPF. Dodatkowo wyjaśnił, że prowadzona działalność gospodarcza jest rozliczana kwartalnie. Deklaracja VAT za I kwartał 2015 r. nie została jeszcze złożona, niemniej będzie ona zerowa. Skarżący wskazał, że bank, w którym prowadzony był rachunek dla spółki usunął z jego konta przypisany rachunek bankowy, a zatem Skarżący nie jest w stanie dostarczyć tego wyciągu. Skarżący nie ma dostępu do wyciągów bankowych żony. Przesłał zeznanie podatkowe, dokumenty dotyczące kredytów, wezwania do zapłaty, powiadomienia o zamiarze wstrzymania dostaw energii elektrycznej, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuły wykonawcze, deklarację VAT, wyciągi bankowe, umowę majątkową małżeńską. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która usprawiedliwia przyznanie prawa pomocy. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie z możliwości tej referendarz sądowy skorzystał, wzywając pismem z 25 marca 2015 r. do nadesłania dokumentów mających pomóc w zobrazowaniu sytuacji materialnej Skarżącego i potwierdzających jednocześnie prawdziwość złożonych przezeń wyjaśnień. Wezwanie to precyzyjnie określało jakich oświadczeń referendarz sądowy oczekuje i jakie dokumenty miały zostać przedstawione. Nie sposób nie zauważyć, że Skarżący nie wykonał w pełni tego wezwania. Przede wszystkim niewyjaśniony został stan majątkowy i dochody jego małżonki. Skarżący oświadczył jedynie, że pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej. Tymczasem poznanie dochodów żony jest o tyle istotne, że to właśnie jej wynagrodzenie stanowi w chwili obecnej jedyne źródło utrzymania rodziny. Skarżący oświadczył bowiem, że nie jest nigdzie zatrudniony i nie ma stałego źródła dochodu. Co więcej to właśnie z wynagrodzenia żony spłacane są raty kredytów, których łączna kwota jest niebagatelna i wynosi 8.785 zł. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14). Trzeba też podkreślić – na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 kwietnia 2015 r. (I FZ 78/15), że opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli. Wyjątek taki nie będzie zachodził, jeśli wnioskodawca ma możliwość – bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich (w tym małżonka) – poniesienia kosztów postępowania. Badanie sytuacji majątkowej osoby fizycznej wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie następuje zatem "w próżni", lecz musi uwzględniać powiązania rodzinne i ewentualne możliwości uzyskania środków koniecznych do pokrycia kosztów postępowania z innych źródeł niż budżet państwa. Referendarz sądowy dostrzega zobowiązania finansowe, które ciążą na Skarżącym oraz akcentowane przezeń trudności z ich obsługą, niemniej wskazuje, iż okoliczność ta nie może sama w sobie skutkować automatycznym przyznaniem mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, do których na obecnym etapie postępowania zalicza się wpis od skargi w kwocie 500 zł. Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może bowiem zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. W niniejszej sprawie takich właśnie dokładnych danych zabrakło. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.