III SA/Wa 626/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Radosław Teresiak, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący M. G. wniósł do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że nie posiada środków finansowych na poniesienie opłaty. W związku z wydaniem decyzji przez organ podatkowy i wszczęciem postępowania egzekucyjnego Skarżący zmuszony był zamknąć działalność gospodarczą. W ostatnich miesiącach prowadzona działalność gospodarcza nie generowała praktycznie żadnego zysku. Skarżący wskazał, że żyje samotnie w wynajmowanym mieszkaniu i nie ma nikogo na utrzymaniu. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Posiada wierzytelność na 40.000 zł, jednak postępowanie zostało umorzone przez komornika z powodu bezskuteczności egzekucji. Skarżący tytułem wynagrodzenia za pracę uzyskuje 1.500 zł miesięcznie. Do wydatków Skarżący zaliczył: wynajęcie mieszkania – 1.000 zł oraz żywność i artykuły higieniczne – 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową strony, Skarżący oświadczył, że nie posiada otwartych rachunków bankowych i nie korzysta z pomocy społecznej. Nadesłał zeznania podatkowe za 2016 i 2017 r., kartę przychodów pracownika za 2018 r. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący nie nadesłał wszystkich dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Wskazał jedynie, że nie posiada otwartych rachunków bankowych, jednak nie nadesłał dokumentów o ich zamknięciu. Nie nadesłał też żadnych rachunków miesięcznych opłat (np. za wynajęcie mieszkania, zakupu żywności itp.) ograniczając się jedynie do ogólnego stwierdzenia, że miesięczne koszty wynoszą 1.000 zł za wynajęcie mieszkania i 500 zł na żywność i środki czystości. Ponadto z nadesłanych zeznań podatkowych wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej Skarżący w 2017 r. uzyskał przychód 724.144,16 zł, a w 2016 r. przychód w kwocie 3.221.614,30 zł, miał zatem możliwość w stosownym czasie zabezpieczyć sobie środki na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia 20 sierpnia 2018 r. Skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, że pomiędzy uzasadnieniem a rozstrzygnięciem sentencji występuje sprzeczność, bowiem referendarz sądowy wskazał, że "w sprawie występują podstawy dla pozytywnego załatwienia wniosku". Strona stwierdziła, że co prawda w dalszej części uzasadnienia wynika, jakie były podstawy wydania postanowienia, ale nie wyjaśnia to "wszystkich wątpliwości". W sprzeciwie wskazano ponadto, że Skarżący w piśmie z dnia 18 czerwca 2018 r. nie był wzywany do przedstawienia żadnych dokumentów dotyczących zamknięcia rachunków bankowych, stąd ich nie przedłożył, co nie może wywoływać dla niego negatywnych skutków. Zdaniem Skarżącego dla ustalenia jego sytuacji finansowej miarodajna jest kategoria dochodu, nie zaś przychodu. Skarżący wskazał, że po wydaniu zaskarżonej decyzji nie ma przychodów pozwalających na zgromadzenie oszczędności. Nie można też od niego wymagać, by z góry zakładał wydanie negatywnej dla niego decyzji. W sprzeciwie podniesiono, że Skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 6507 zł, ponieważ jego dochody wynoszą 1500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (zgodnie z zakresem wyznaczonym przez skarżącego, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych) następuje wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedyna opłata, jaką Skarżący obowiązany jest ponieść to wpis od skargi w wysokości 6507zł. Sąd w pełni podziela rozważania referendarza sądowego, które w konkluzji prowadzą do wniosku, że Skarżący jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Z przedstawionych dokumentów źródłowych wynika bowiem, że w 2016 r. Skarżący odniósł przychód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie ponad 3 mln zł, zaś w 2017 r. – ponad 700 tys. zł plus 24 tys. z tytułu należności ze stosunku pracy (deklaracje podatkowe za 2016 i 2017 r., k. 26 – 33 akt sądowych). Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali tej działalności. Mając na uwadze powyższe, nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie przez Skarżącego środków na koszty sądowe jest niemożliwe. Należy bowiem zauważyć, że wbrew twierdzeniom Skarżącego podniesionym w sprzeciwie, przy ocenie sytuacji płatniczej strony, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować, bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Teza ta jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych, w dwóch ostatnich latach obrotowych Skarżący odnotował wysokie przychody, co z pewnością rzutuje na jego aktualną sytuację finansową. W tym miejscu należy dodać, że przyznając prawo pomocy należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem Skarżący, jak wyżej wskazano, ma możliwość zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych i, w ocenie Sądu, nie kwalifikuje się do osób ubogich zasługujących na przyznanie prawa pomocy. Pozostała argumentacja podniesiona w sprzeciwie w całości nie zasługuje na uwzględnienie. W szczególności Sąd nie dopatrzył się rzekomej sprzeczności pomiędzy uzasadnieniem postanowienia referendarza a jego uzasadnieniem, którą to miała spowodować omyłka pisarska w uzasadnieniu. Ponadto Sąd wyjaśnia, że zamknięcie wszystkich rachunków bankowych strony będącej przedsiębiorcą z pewnością jest okolicznością istotną, którą należy udokumentować (punkt 7 wezwania referendarza sądowego, k. 21 akt sądowych). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że sformułowane przez Skarżącego żądanie uchylenia postanowienia referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a zawarta w nim ocena sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych Skarżącego jest poprawna. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.