III SA/Wa 632/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po rozpoznaniu w dniu 12.06.2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] .12.2014 r Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie R.W. (dalej jako strona bądź skarżący), wnioskiem zawartym w formularzu PPF z 3 lutego 2015 r zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ dochód jego gospodarstwa domowego w wysokości 1 tys. miesięcznie nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania, a nawet kosztów wpisu od skargi w wysokości 20189 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami ([...] i [...] r), posiada mieszkanie o pow. 200 m kw. (ustanowiona hipoteka przymusowa na kwotę 2300000 zł). Wskazał też, ze od 2013 r ma pozajmowane konta bankowe i w związku z tym utrudnioną możliwość zarobkowania. Korzysta z pomocy rodziny. Załączył dowód wypłaty wynagrodzenia dla żony oraz PIT 36 za 2014 r W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 26 maja 2015 r o przekazanie kopii wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenie korzystania z pomocy społecznej, wskazania wszystkich źródeł utrzymania, udokumentowania miesięcznych kosztów utrzymania rodziny, zestawienia zobowiązań skarżący przesłał pismo z 3 czerwca 2015 r. Wskazał w nim, że: nie korzysta z pomocy społecznej; - jedynym źródłem utrzymania strony jest prowadzona na własny rachunek działalność gospodarcza, która jednak nie przynosi dochodu, lecz stratę (w wysokości 2904,85 zł za 2015 r, dochód ok 4 tys. za 2014 r); - partnerka życiowa strony uzyskuje wynagrodzenie (1/2 etatu) w wysokości 684,48 zł. Nadto skarżący załączył wyciągi z rachunków bankowych i informacje o stanie rachunku ([...] , [...] ), zadeklarował zajęcia komornicze, przedłożył kopie formularzy obliczeniowych zaliczek na podatek dochodowy za 2015 r. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r, poz. 270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny. Referendarze sadowi są urzędnikami zatrudnianymi w sądach, którzy zostali upoważnieni do wykonywania określonych w ustawach czynności należących do sądów w zakresie ochrony prawnej, w tym wypadku do badania zdolności strony do uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych i – ewentualnie - przyznania im pomocy w tym zakresie (por. wyrok TK z 1 grudnia 2008 r P54/07). Referendarz sądowy zaznacza trzy okoliczności, istotne dla sposobu rozpoznania sprawy: w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, tj o prawo pomocy w zakresie częściowym. Wymagalne koszty sądowe to kwota wpisu od skargi w wysokości 20189 zł. Powstały każdorazowo obowiązek zapłaty zależności należy rozważać z uwzględnieniem aktualnej (z daty zapłaty należności) sytuacji finansowej strony, która to sytuacja może zmieniać się. spór w sprawie, dotyczący podatku dochodowego za 2007 r , jest związany (wynikiem) działalności gospodarczej prowadzonej przez stronę (domniemane zaniżenie przychodów działalności gospodarczej, nieprawidłowości w ewidencjonowaniu i in). wymagalne koszty sądowe są częścią kosztów działalności gospodarczej, zatem zdolność strony do ich poniesienia powinno się badać z uwzględnieniem relacji do uzyskiwanych przychodów (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04). Zdaniem referendarza sądowego, nie zostały wykazane okoliczności, które uniemożliwiałyby z uzyskiwanego przez stronę przychodu z działalności gospodarczej (w 2014 r z kwoty ok 259 tys. zł) wygospodarować środków na pokrycie jednego z kosztów tej działalności, tj. kosztów postępowania sądowego. Nie wykazane nadto zostało pierwszeństwo zaspokojenia innych kosztów związanych z działalnością gospodarczą. Przyznanie prawa pomocy w tej sytuacji oznaczałoby podjęcie rozstrzygnięcia będącego wyrazem braku poszanowania dla tradycji orzeczniczej. Referendarz sądowy nie daje też wiary twierdzeniom skarżącego o wykazaniu wszystkich posiadanych przez stronę źródeł utrzymania: jeżeli, jak skarżący zadeklarował, w 2015 r uzyskał on w ramach działalności gospodarczej stratę w wysokości 2904, 85 zł (pismo z 3 czerwca 2015 r), nie korzysta z pomocy społecznej (?), ponosi koszty związane z użytkowanie dwustumetrowego lokalu w Warszawie, a na dodatek ponosi koszty utrzymania czteroosobowego gospodarstwa domowego z dochodu żony (w kwocie 684,48 zł netto) zatrudnionej "na pół etatu" oraz wynagrodzenia adwokata. Przyjęcie wartości sugerowanych przez skarżącego oznaczałoby zaakceptowanie wskaźnika optymizmu przy ocenie możliwości finansowych strony jeszcze większego, niż ten, który prezentuje Instytut Pracy i Spraw Socjalnych przy ustalaniu minimum egzystencji (https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-egzystencji-2). Drugorzędne wobec tego jest nieudokumentowanie wysokości zobowiązań czy ciężarów związanych z utrzymaniem ponoszonych przez stronę (pkt 4 i 5 pisma z 3 czerwca 2015 r), choć – oczywiście - ceniąc wniosek strony referendarz sądowy jest zobowiązany wykazywać należyty szacunek dla dorobku Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że "nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy" (postanowienie z 18.11.2014 r, I GZ 512/14, CBOSA). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Referendarz sądowy nie znajduje odpowiedzi na pytanie, jak orzec korzystnie dla skarżącego wobec braku informacji o sytuacji, w której skarżący rzeczywiście się znajduje? Dlatego też referendarz sądowy uznał, że nie został spełniony warunek przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym i - na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a. - postanowił jak w sentencji.