III SA/Wa 716/12

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2012 r. po rozpoznaniu wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J.B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o które strona wnioskuje w tym postępowaniu, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) J. B. (dalej jako strona lub skarżący), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego z 2 marca 2012 r., nadesłała wypełniony formularz PPF z 13 marca 2012 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu poinformował, że nie jest w stanie uiścić wpisu, ma problemy zdrowotne, ma niską emeryturę, posiada dom jednorodzinny o powierzchni ok. 120 m.kw. i działkę o powierzchni 1200 m.kw. Wskazał nadto, że ma 81 lat i osiąga 1537,70 zł co miesiąc brutto tytułem emerytury. Oddzielnie oświadczył, ze zna treść przepisu o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych informacji. W załączonym piśmie z 12 marca 2012 r. skarżący wniósł o zwolnienie od opłaty wpisu w wysokości 100 zł i poinformował o tym, że uzyskiwana przez skarżącego emerytura nie umożliwia mu pokrycia kosztów. Wskazał, że wszelkie dowody dotyczące sytuacji życiowej strony zostały załączone do akt administracyjnych sprawy. 3) Referendarz sądowy daje wiarę oświadczeniom skarżącego złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, niezależnie od tego, ze informacje podane w postępowaniu o prawo pomocy znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych, w szczególności w treści odwołania. Referendarz sądowy wskazuje, że opłata z tytułu wpisu od skargi, którą to skargę wnosi strona, wynosi 100 zł. Do oznaczonej kwoty wymagalnych kosztów sądowych referendarz sądowy ogranicza rozpoznanie wniosku o prawo pomocy, ponieważ warunkiem badania zdolności strony do uiszczenia kosztów postępowania jest zestawienie konkretnych kosztów sądowych z aktualną sytuacją majątkową strony. Oznacza to, ze w razie wystąpienia kosztów w przyszłości – strona może zwrócić się do Sądu z ponownym wnioskiem. Referendarz sądowy informuje, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest rzetelne przedstawienie przez stronę swojej sytuacji majątkowej. Zasadność zwolnienia od kosztów sądowych czy przyznania pełnomocnika następuje na podstawie dokumentów złożonych przez stronę, które nie powinny być zarazem wewnętrznie sprzeczne. Proces gospodarowania środkami publicznymi, którego elementem jest zwalnianie od kosztów sądowych, powinien być, z założenia, przejrzysty. Nie przecząc możliwej trudnej sytuacji materialnej strony, z oświadczeń nadesłanych przez nią wynika, że wielkość i regularność uzyskiwanych przez nią środków nie umożliwia jej poczynienie nakładów finansowych na potrzeby postępowania. Na uznanie zasługują twierdzenia skarżącego o jego godziwym wieku i – co za tym idzie - zwiększonymi wydatkami związanymi z poratowaniem zdrowia. Referendarz sądowy postanowił uznać także odwołanie skarżącego do dokumentów i twierdzeń zawartych w aktach administracyjnych. W ocenie urzędnika rozpoznającego sprawę, już sam fakt prowadzenia bezskutecznej egzekucji z rachunku bankowego strony, a następnie – z zabezpieczenia społecznego (której wstrzymania domaga się strona w tym postępowaniu), czego strona wprost nie wskazała, a co wynika z akt administracyjnych (choćby postanowienie z [...] grudnia 2011 r. czy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] sierpnia 2011 r. – karta 75 akt administracyjnych), ogranicza zdolności płatnicze strony w stosunku do kwot zadeklarowanych w rubryce 10 formularza PPF. Nie mają dla rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy wskazania skarżącego z pisma z 28 listopada 2011 r., zgodnie z którymi należności o umorzenie których zwraca się strona dotyczą domu, gdzie mieszka całe życie. Dla oceny możliwości skorzystania przez stronę z pomocy rodziny – i zgromadzenie w ten sposób środków na koszty sadowe - ma natomiast złożone oświadczenie o stanie zdrowia syna strony "(...) który uległ udarowi niedokrwiennemu lewej półkuli mózgowej , co spowodowało niedowład prawej strony ciała i afazję brak możliwości porozumiewania się. Syn w chwili obecnej nie ma możliwości samodzielnej egzystencji bez pomocy drugiej osoby i jest praktycznie na utrzymaniu żony" (karta 42 akt administracyjnych). Mając na uwadze powyższe dane i spostrzeżenia, referendarz sądowy uznał, że wysokość i rodzaj posiadanych przez stronę środków nie wypełnia standardów minimum socjalnego. Z informacji zawartych na stronie Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (http://www.ipiss.com.pl/www_ms_2010_sr.pdf) wynika, że wysokość minimum socjalnego w gospodarstwie emeryckim jednoosobowym wynosiło w 2010 r. ok. 946,- zł na osobę. Referendarz sądowy wskazuje, że odnosząc zadeklarowaną przez skarżącego kwotę do minimum socjalnego należy uwzględnić tak prowadzenie egzekucji, jak też sygnalizowane przez stronę zwiększone potrzeby związane z poratowaniem zdrowia. Referendarz sądowy, uwzględniając rozróżnienie gospodarstwa "pracowniczego" od gospodarstwa emeryta, zwraca uwagę, że w koszyku dóbr rozważanych przez Instytut brak było wydatków na spory sądowe, a których dotyczy w istocie wniosek skarżącego i gwarancje przewidziane w art. 45 ust. 1 Konstytucji ustanawiającym "prawo do sądu". Referendarz wskazuje, że minimum socjalne stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych (żywność, mieszkanie edukacja, kultura i rekreacja, odzież i obuwie, ochrona zdrowia , higiena osobista, transport i łączność), uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne i jest związane z modelem zaspokajania potrzeb na generalnie niskim poziomie, ale jeszcze wystarczającym dla reprodukcji sił witalnych człowieka. Stąd poczynienie nakładów na spory sądowe ze środków posiadanych przez strone należy traktować jako zagrażające utrzymaniu koniecznemu skarżącego, nawet przy założeniu, ze prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Odnosząc się o wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, referendarz sądowy zauważa, ze strona skarżąca nie wskazała bezpośrednio żadnych szczególnych powodów o konieczności przyznania jej pomocy prawnej, co nie wyklucza dokonania analizy przydatności udziału pełnomocnika dla pełni realizacji prawa do sądu strony. Referendarz sądowy zauważa, ze na obecnym etapie sprawy nie jest wymagany udział pełnomocnika. Co więcej, stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego (w przeciwieństwie do strony reprezentowanej przez pełnomocnika), obecnej przy ogłoszeniu wyroku, to Sąd udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Skarżący może też, o czym zostanie odrębnie poinformowany przez Sąd w wezwaniu na rozprawę, złożyć wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku – w razie oddalenia skargi. W razie uwzględnienia skargi przez Sąd – uzasadnienie zostanie sporządzone z urzędu, bez konieczności składania wniosku przez stronę. Nadto Sąd, badając sprawę skarżącego, będzie orzekać, na podstawie akt sprawy i nie jest związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 .p.p.s.a.). Zdaniem referendarza sądowego, fakt, że konieczność pomocy profesjonalnego pełnomocnika należy miarkować sposobem działania Sądu Administracyjnego, jak też brakiem przymusu adwokackiego i brakiem konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08), nie oznacza istnienia przeciwwskazań do jego ustanowienia w sytuacji, kiedy strona, z uwagi na wiek, choroby (na które cierpi), ma ograniczone możliwości kształtowania swojej sytuacji prawnej poprzez osobiste stawiennictwo czy podjęcie przy świadomości skutków, które wywołują –działań. 4) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.