III SA/Wa 721/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. i M. B. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 721/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. i M. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia - odmówić zmiany postanowienia z dnia 9 czerwca 2016 r. - Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 12 maja 2016 r. odmówił P. B. i M. B. (dalej zwani "Skarżącymi") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, że kwota wpisu sądowego ciążącego na Skarżących nie jest obciążeniem ponad ich możliwości finansowe. W jego ocenie średnie miesięczne przychody kilkukrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Tym samym uznał, iż na ograniczenie możliwości płatniczych Skarżących do granic zabezpieczenia minimum socjalnego nie wskazują wydatki realizowane w pozarolniczej działalności gospodarczej. Ponadto zwrócił uwagę, że wniosek o przyznanie prawa pomocy był już przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie – postanowieniem z 12 stycznia 2016 r. sygn. akt II FZ 1049/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmawiające Skarżącym przyznania prawa pomocy. Skarżący w sprzeciwie z 20 maja 2016 r. wskazali, iż ich dochody drastycznie spadły. Tym samym nie są w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych w oznaczonej przez Sąd kwocie. W ocenie Skarżących ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez referendarza sądowego, gdyż wszelkie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Wskazali, iż sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, któremu uległ Skarżący. W związku z tym obecnie przebywa na rencie. Skarżący nie są w stanie dochodzić swoich praw ponieważ nie stać ich na opłacenie kosztów sądowych W związku z powyższym wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nadanie sprawie biegu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżących od wyżej wskazanego postanowienia starszego referendarza sądowego, postanowieniem z 9 czerwca 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd podzielił pogląd starszego referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez Skarżących we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżący spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Zgodził się ponadto, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy też prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że wnioskodawca nie posiada możliwości przeznaczenia środków finansowych na uiszczenie pełnych kosztów postepowania. Odnosząc się z kolei do zarzutu zawartego w sprzeciwie, iż obecna sytuacja finansowa Skarżących odbiega od przedstawionej przez referendarza sądowego, Sąd podniósł, że powyższe nie zostało poparte żadnymi argumentami i tym samym uniemożliwia ustosunkowanie się do powyższego zarzutu. Skarżący poza gołosłownymi oświadczeniami nie wykazali pogorszenia swojej sytuacji finansowej. Skarżący w odpowiedzi na wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 11 marca 2016 r. Przewodniczącego Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł wnieśli o umożliwienie odstąpienia od ww. wpisu. Wskazali, że ich sytuacja jest na tyle trudna, że nie są w stanie dokonać wpłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W odpowiedzi na wezwania do wykazania i udokumentowania, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, czy i w jakim zakresie zmieniła się ich sytuacja majątkowa od czasu wydania postanowienia z dnia 9 czerwca 2016 r. w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, Skarżący pismem z 1 sierpnia 2016 r. poinformował, że ze względu na zły stan zdrowia od dnia 6 czerwca 2016 r. do chwili obecnej nie pracuje zawodowo tylko przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 § 1 P.p.s.a., stanowi, że stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 P.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. Zgodnie natomiast z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jednakże stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. możliwa jest wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w przypadku spraw dotyczących prawa pomocy, zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadniającym zmianę uprzednio wydanego postanowienia. Badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy z art. 165 P.p.s.a. rozpoznający wniosek jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie (zob. m.in. postanowienia NSA: z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt. II OZ 132/14, z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 673/14, z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 336/14, z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 746/14 – publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowego wniosku, należy zwrócić uwagę, że w wyniku rozpoznania pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało już stwierdzone, że Skarżący uzyskują dochody ze stosunku pracy Skarżącego w wysokości 1.850 zł, z tytułu rent 372,36 zł i 415,71 zł, a przede wszystkim z tytułu prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej. Tym samym ich średnie miesięczne przychody kilkukrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Natomiast wydatki realizowane w pozarolniczej działalności gospodarczej nie wskazują na ograniczenie ich możliwości płatniczych. Mając na względzie powyższe oraz odnosząc się do wniosku z 7 lipca 2016 r. o zmianę postanowienia z 9 czerwca 2016 r. stwierdzić należy, że taka zmiana okoliczności w niniejszym przypadku nie nastąpiła. Ocena ta wynika przede wszystkim z tego, że we wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy jedynym argumentem, jaki strona skarżąca powołała, jest stwierdzenie, że ze względu na zły stan zdrowia od dnia 6 czerwca 2016 r. przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Skarżący powołując się na tę okoliczność, w żaden sposób jej nie uprawdopodobnił poprzez dostarczenie dokumentacji potwierdzającej przywołane stwierdzenie. Z tych względów uznać należało, że brak jest pełnej i wyczerpującej informacji na temat obecnej sytuacji majątkowej Skarżących. Tym samym brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych objętych postępowaniem sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi Skarżących wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia Skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwrócić należy uwagę, że Skarżący są i byli stroną w tutejszym Sądzie w niejednej sprawie, w każdej ubiegając się o prawo pomocy, w związku z czym znane są jej wymogi wykazania okoliczności, na które sami się powołują. Mając na uwadze powyższe brak jest podstaw do uznania, że Skarżący wykazali, iż istnieją przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd nie dostrzegł zmiany okoliczności, która uzasadniałaby zmianę postanowienia z dnia 9 czerwca 2016 r. i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.