III SA/Wa 77/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [..] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W skardze z [...] grudnia 2009 r. Skarżący – Z. R. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, z uwagi na bardzo niskie dochody. Pismem z 20 stycznia 2010 r. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej Skarżącego. W odpowiedzi Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF rozszerzając jego zakres o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i niepełnosprawną córką. Córka Skarżącego ma ustalony[...] stopień niepełnosprawności. Porusza się samodzielnie, ale wymaga pomocy w czynnościach domowych. Do swojego majątku Skarżący zaliczył mieszkanie o pow. 38 m² oraz samochód [...] z 1998 r. Łączny dochód trzyosobowej rodziny Skarżącego wynosi 5.647,40 zł miesięcznie brutto, w tym: emerytura Skarżącego - 1.934,97 zł, dochód z tytułu zarządu we wspólnocie mieszkaniowej 625,10 zł, emerytura żony Skarżącego - 675,10 zł, wynagrodzenie córki - 2.259,21 zł, zasiłek pielęgnacyjny córki 153 zł. Do wniosku Skarżący załączył zaświadczenia o dochodach, decyzję o przyznaniu córce zasiłku pielęgnacyjnego oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, kopie rachunków z tytułu opłat eksploatacyjnych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 §1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym zauważyć należy, iż celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje. Rozpoznając wniosek należało zatem uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. W związku powyższym wskazać trzeba, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy w wysokości 100 zł, tj. w najmniejszej wysokości, jaką przewidziano w art. 233 P.p.s.a. oraz wydanym na podstawie tego przepisu rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej, Referendarz sądowy stwierdza, że w jego przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Pamiętać bowiem należy, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii wnioskodawców, nie można zaliczyć Skarżącego, którego członkowie rodziny posiadają stałe źródła dochodów. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, iż miesięczny dochód brutto jego rodziny wynosi 5.647, 40 zł brutto. Referendarz sądowy nie kwestionuje tego, iż sytuacja finansowa i rodzinna Skarżącego nie jest najlepsza, zwłaszcza z uwagi na niepełnosprawność córki. Jednakże fakt osiągania stałych dochodów, również przez córkę Skarżącego, pozwala na partycypowanie w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie Referendarza sądowego, Skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Jednocześnie Referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz Skarżącego pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w postanowieniu z 27 maja 2008 r. (I FZ 154/08 - dostępne na stronie internetowej NSA). Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa Skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08 - dostępne na stronie internetowej NSA) wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. własne). Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 §1 pkt 1 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.