III SA/Wa 784/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Waldemar Śledzik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz W. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., po rozpatrzeniu zażalenia W. P. ("Skarżący", "Zobowiązany" lub "Strona") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy postanowienie Organu I instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku Skarżącego na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] października 2019 r., obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za 01-12/2014 r. na łączną kwotę 114 106, 50 zł należności głównej i odsetek w wysokości 47 426, 10 zł. W celu realizacji dochodzonych należności Naczelnik, na podstawie zawiadomienia z dnia 25 października 2019 r., dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...]. W dniu 28 października 2019 r. Skarżący złożył do Naczelnika, w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej też "ustawa" lub "u.p.e.a."), wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] września 2019 r., będąca podstawą wystawienia tytułów wykonawczych, nie ma waloru ostatecznego i nie może być wykonana, ponieważ została doręczona w dniu 25 września 2019 r. do rąk L. B., który nie był upoważniony do odbioru korespondencji w imieniu Zobowiązanego. Skarżący zauważył przy tym, że wymagalność zobowiązań o charakterze pieniężnym to sytuacja, w której na dłużniku ciąży zobowiązanie i upłynął termin zapłaty tego zobowiązania, a nadto może ono być dochodzone przez wierzyciela, co nie zachodzi w przypadku, gdy decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułów wykonawczych nie weszła do obrotu prawnego. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. Naczelnik odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że decyzja wymiarowa została doręczona w dniu 25 września 2019 r., a z akt sprawy wynika, że w dniu 28 października 2019 r. Skarżący z uchybieniem terminu złożył od niej odwołanie podnosząc, że osoba kwitująca odbiór decyzji nie była umocowana zarówno do reprezentowania Strony w postępowaniu podatkowym, jak i nie była upoważniona do odbioru korespondencji. Wraz z odwołaniem Strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, który jest przedmiotem rozpatrywania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W.. Organ egzekucyjny stwierdził, że decyzja będąca podstawą wystawienia tytułów wykonawczych weszła do obrotu prawnego i do czasu merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest decyzją ostateczną. W zażaleniu Skarżący zarzucił m.in. naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na naruszeniu zasady prawdy materialnej oraz zasady swobodnej oceny dowodów, przez bezzasadne przyjęcie, że skutek doręczenia decyzji następuje także w przypadku, gdy operator pocztowy wydaje ją osobie nieuprawnionej do jej odbioru, tj. nie będącej stroną, jej pełnomocnikiem, osobą upoważnioną do odbioru korespondencji, ani też żadną z kategorii osób wymienionych w art. 149 Ordynacji podatkowej, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał dostatecznych podstaw do czynienia takich ustaleń. W uzasadnieniu wymienionego na wstępie, zaskarżonego postanowienia Dyrektora, Organ ten powołał się na art. 59, art. 29 § 1 i art. 27 § 1 u.p.e.a. Stwierdził, że Naczelnik nadał tytułom wykonawczym klauzulę o skierowaniu ich do egzekucji. Klauzula ta stanowi, że tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony pod względem formalnym i nadaje się do wykonania. Egzekucja wobec majątku Skarżącego została wszczęta, co oznacza, że żadna z przeszkód w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła. Zdaniem Dyrektora kwestia prawidłowego doręczenia decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nie może być weryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym, niezależnie od tego, czy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, czy też nie. W postępowaniu egzekucyjnym dłużnik nie może kwestionować skuteczności doręczenia decyzji administracyjnej. Decyzja ostateczna jest wykonalna, a organ administracyjny może taką decyzję wzruszyć tylko w sytuacjach i na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej. Dopóki decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego pozostaje w obrocie prawnym, wywołuje skutki prawne wobec jej adresatów, jak również wobec innych uczestników obrotu prawnego. Postępowanie egzekucyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego i nie służy weryfikacji decyzji administracyjnych. W świetle art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, ani organ nadzoru nad egzekucją administracyjną, nie są uprawnione do badania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. Organy te badają z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, ale nie są uprawnione do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ani organ egzekucyjny, ani organ nadzoru nad egzekucją administracyjną, nie są więc uprawnione do merytorycznej oceny decyzji wymiarowej będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, ani też wymagalności zobowiązania w niej określonego, z czym wiąże się kwestia prawidłowego doręczenia decyzji. Fakt, że Naczelnik - w ocenie Dyrektora - wykroczył poza ramy postępowania wszczętego wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, odnosząc się do podniesionej przez Stronę w/w kwestii doręczenia decyzji, nie wpływa na słuszność stwierdzenia przez niego, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka, o której mowa w o art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Organ II instancji zauważył, że Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika z dnia [...] września 2019 r. wraz z odwołaniem. W dniu [...] grudnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji oraz postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] listopada 2019 r. Skarżący ponownie, jak we wniosku z dnia 25 października 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, skupił się na kwestii doręczenia decyzji wymiarowej, co do której Organ II instancji zajął stanowisko. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7, art. 8, art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., polegające na naruszeniu zasady prawdy materialnej oraz zasady swobodnej oceny dowodów przez bezzasadne przyjęcie, że skutek doręczenia decyzji podatkowej następuje także w przypadku, gdy operator pocztowy wydaje ją osobie nieuprawnionej do jej odbioru, tj. nie będącej stroną, jej pełnomocnikiem, osobą upoważnioną do obioru korespondencji, ani też żadną z kategorii osób wymienionych w art. 149 Ordynacji podatkowej, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał dostatecznych podstaw do czynienia takich ustaleń, a także poprzez bezzasadne przyjęcie, iż L. B. był osobą upoważnioną do odbioru korespondencji w imieniu Zobowiązanego, tj. jej pełnomocnikiem lub osobą upoważnioną do obioru korespondencji lub osobą z kategorii osób wymienionych w art. 149 Ordynacji podatkowej, podczas gdy z treści pełnomocnictwa pocztowego, załączonego w poczet materiału dowodowego, jednoznacznie wynika, iż wygasło on kilka miesięcy przed terminem doręczenia decyzji, ergo - decyzja została wydana osobie nieuprawnionej; 2) art. 29 § 1 oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., przez bezpodstawne przyjęcie, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym oraz nieuprawnione przyjęcie, iż obowiązek objęty tytułami egzekucyjnymi był wymagalny. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej - "Ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stanowisko Dyrektora sprowadza się do poglądu, że w postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie może badać kwestii doręczenia egzekwowanej decyzji podatkowej. Dyrektor powołał się na art. 29 § 1 ustawy. Jest to pogląd błędny. Zasadza się on na nieuprawnionym, generalnym utożsamieniu zadań organu egzekucyjnego i wierzyciela, podczas gdy - co do zasady - w postępowaniu egzekucyjnym występują dwa różne organy - właśnie organ egzekucyjny oraz wierzyciel. Art. 29 § 1 ustawy jest adresowany tylko do organu egzekucyjnego, a nie do wierzyciela. Skoro ustawa przyjmuje jako regułę, że wierzyciel jest odrębnym organem od organu egzekucyjnego, to - konsekwentnie - dokonuje podziału zadań procesowych i ustrojowych pomiędzy podmiotem oceniającym wymagalność obowiązku (wierzyciel), a podmiotem prowadzącym egzekucję (organ egzekucyjny), który nie powinien powielać zadań wierzyciela. Problem wymagalności obowiązku ocenia wierzyciel, zaś jego stanowisko podlega ocenie sądowej. Nie należy jednak nie zauważać sytuacji, gdy te dwie role zbiegają się w jednym organie, tak, jak w niniejszej sprawie. W takim przypadku kwestia wymagalności obowiązku nadal zachowuje swoją aktualność, i wówczas kwestię tę powinien badać tenże organ, choć występujący nie jako organ egzekucyjny, lecz jako wierzyciel. Należy więc w pełni zgodzić się z orzecznictwem NSA (vide np. wyroki o sygn. II FSK 909/16, II FSK 1599/16, II FSK 1746/16, II FSK 2916/16), że doręczenie rozstrzygnięcia będącego podstawą prowadzenia egzekucji (decyzji podatkowej, postanowienia o nadaniu nieostatecznej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności) może, a nawet powinno być przedmiotem badania w postępowaniu egzekucyjnym - czy to w postępowaniu w przedmiocie zarzutów (art. 33 § 2 pkt 1 ustawy), czy to w postępowaniu z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 ustawy). Stanowisko takie wynika także z najnowszego orzecznictwa tego Sądu (vide np. wyrok z 10 marca 2020 r., II FSK 832/18, a także inne najnowsze, licznie przywołane tam judykaty NSA). W postanowieniu z [...] listopada 2019 r. Naczelnik wypowiedział się na temat twierdzenia Skarżącego, że decyzja z [...] września 2019 r. nie została skutecznie doręczona. Otóż Naczelnik nie zgodził się z takim stanowiskiem Skarżącego. Dyrektor tymczasem uznał, że merytoryczna wypowiedź w tej kwestii jest w ogóle niedopuszczalna. Jak Sąd wyżej wskazał – Dyrektor prezentuje wadliwy pogląd w tej kwestii. Dlatego w dalszym postępowaniu Organ merytorycznie odniesie się do twierdzenia Skarżącego, że postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone z powodu niedoręczenia decyzji będącej podstawą wystawienia tytułów wykonawczych, czyli że decyzja ta nie ma przymiotu ostateczności. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. W kwestii kosztów podstawą wyroku był art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na koszty te złożył się tylko wpis od skargi w kwocie 100 zł. Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 P.p.s.a.