III SA/Wa 8/17

Dnia 13 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.K. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 10 maja 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za marzec i czerwiec 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. P.K. (zwany dalej "Skarżącym") złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za marzec i czerwiec 2011 r. Zarządzeniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i przyznanie mu pełnomocnika z urzędu – doradcy podatkowego. Skarżący wskazał, że w 2016 r. osiągał dochody z tytułu umowy o pracę w wymiarze 1/5 etatu, natomiast od 2017 r. nie pracuje. Ponadto podkreślił, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z pomocy rodziny. Skarżący przedstawił wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące oraz zeznanie podatkowe za 2016 r. Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżący złożył sprzeciw. Skarżący podniósł, że wbrew stanowisku Referendarza nie uchylił się od przekazania informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej. Wyjaśnił, że uzyskuje pomoc od rodziny w formie rzeczowej (jedzenie, środki higieny osobistej), a nie materialnej (pieniężnej). Skarżący wskazał nadto, że mieszka aktualnie ze swoją matką, która z kolei utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego w wysokości ok. 800 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, mająca na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Z informacji przedłożonych przez Skarżącego wynika, że w 2016 r. osiągnął on dochód ze stosunku pracy w kwocie 1 350,68 zł, aktualnie zaś nie pracuje. Skarżący przedłożył również wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące obrazujące brak środków finansowych. Ustosunkowując się z kolei do kwestii źródeł utrzymania i ponoszonych wydatków Skarżący wyjaśnił, że obecnie mieszka razem z matką, nie otrzymuje od nikogo pieniędzy, a jedynie pomoc rzeczową (jedzenie, środki higieny). Dodał, że dochody jego matki wynoszą ok. 800 zł. W ocenie Sądu opisana przez Skarżącego sytuacja majątkowa i osobista nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Podkreślić należy, na co zwrócono uwagę także w zaskarżonym postanowieniu, że istotne z punktu widzenia prowadzenia postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy jest użyte w art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać", które oznacza: dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11,). Zdaniem Sądu wyjaśnienia Skarżącego co do utrzymywania się dzięki wsparciu rodziny, zawarte zarówno w odpowiedzi na wezwanie Referendarza, jak i w sprzeciwie, mają charakter ogólnikowy, niepozwalający na weryfikację wysokości wydatków ponoszonych przez Skarżącego, jak również na ocenę możliwości płatniczych członków jego rodziny, a w szczególności jego matki, u której obecnie zamieszkuje. Wskazać bowiem należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa decyduje dopiero uznanie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny (tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 979/10). W związku z powyższym, w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów samego wnioskodawcy, lecz uwzględnienia wymaga całokształt jego sytuacji osobistej i majątkowej, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących pomocy otrzymywanej przez niego od rodziny, a zwłaszcza osób jej udzielających, a także możliwości otrzymania od członków rodziny pomocy finansowej na pokrycie kosztów sądowych, którymi aktualnie jest kwota wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Odnotować nadto należy, że Sąd ma z urzędu wiedzę o prowadzonych przeciwko Skarżącemu postępowaniach egzekucyjnych. Brak wskazania przez Skarżącego powyższej okoliczności, świadczącej chociażby o posiadaniu przez Skarżącego majątku, który podlegał zajęciu, powoduje, że wniosek o przyznanie prawa pomocy należy ocenić jako niewiarygodny i nierzetelny. Odnosząc się z kolei do deklaracji Skarżącego co do udzielenia dalszych informacji na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy jeszcze raz podkreślić należy, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przedstawienie informacji w tym zakresie i dowodów na ich poparcie obciąża zatem samego Skarżącego. Sąd rozpoznając sprzeciw i orzekając jako Sąd II instancji bierze pod uwagę aktualną sytuację osobistą i majątkową Skarżącego, nie jest jednak obowiązany wzywać Skarżącego do udzielenia dalszych informacji i wyjaśniania kwestii budzących wątpliwości. Powyższe wynika tym bardziej z faktu, iż Skarżący był wzywany przez Referendarza Sądowego do wyczerpującego przedstawienia i udokumentowania swojej sytuacji finansowej i osobistej, a ponadto w zaskarżonym postanowieniu zwrócono uwagę na niejasności wynikające z oświadczeń Skarżącego. Pomimo tego Skarżący nie wyjaśnił ich dostatecznie w sprzeciwie. Tym samym nie sposób uznać, że Skarżący przedstawił w sposób przekonujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Ustosunkowując się zaś do wniosku w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego Sąd zauważa, że udział zawodowego pełnomocnika nie jest na obecnym etapie postępowania ani wymogiem koniecznym, ani jedyną gwarancją prawidłowości dochodzonych roszczeń. Skoro zatem, z uwagi na wybiórcze podawanie informacji, nie można ocenić sytuacji materialnej Skarżącego, w tym jego zdolności do samodzielnego pokrycia kosztów zastępstwa procesowego, przyznanie prawa pomocy także w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie jest zasadne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.