III SA/Wa 830/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha, po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 i 2008 r. postanawia 1. zwolnić K. S. od wpisu od skargi ponad kwotę 2.500 zł (dwa tysiące pięćset złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – K. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową, związaną między innymi z wszczętymi postępowaniami egzekucyjnymi oraz nieznajomością prawa. Skarżący wskazał, że otrzymuje rentę w wysokości 1.135,80 zł brutto, a na podstawie umowy zlecenia kwotę 1.600 zł brutto. Żona skarżącego uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 3.880 zł brutto. Córka skarżącego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.580 zł brutto, jednakże nie uczestniczy finansowo w gospodarstwie rodziców, ponieważ mieszka u narzeczonego. Skarżący wraz z żoną ponoszą stałe koszty utrzymania w łącznej kwocie 1.140 - 1.150 zł (czynsz 600 zł, woda ok. 240 zł, multimedia 100 zł, energia elektryczna 200 zł). Ponadto na wyżywienie skarżący wraz z żoną przeznaczają środki w wysokości ok. 500-800 zł miesięcznie. Skarżący jako rencista wydaje na leki 250-300 zł miesięcznie. Ponadto małżonkowie spłacają kredyt w wysokości 500 zł. Wobec skarżącego wszczęto postępowanie egzekucyjne w związku z czym zajęto jego rachunek bankowy. Skarżący wskazał, że w związku z powyższym nie posiadają znacznych środków finansowych. Po odliczeniu wydatków od dochodów pozostaje im kwota ok. 2.500 zł. Do swojego majątku skarżący zaliczył jedynie mieszkanie o pow. 48,5 m². Do wniosku skarżący złączył kopie rachunków za czynsz i media, 3 umowy pożyczki, zeznania podatkowe skarżącego i jego żony za 2014 r. W uzupełnieniu wniosku skarżący nadesłał również tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu, zaświadczenie o wynagrodzeniu żony oraz wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z 17 czerwca 2015 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi ponad 2.500 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, że brak przyznania adwokata z urzędu, może doprowadzić Skarżącego do sytuacji, w której nie będzie ona miała dalszej możliwości obrony, co jest podstawowym prawem obywatela. Skarżący wskazał, ze nie posiada wystarczającej wiedzy i kompetencji do prowadzenia obrony osobiście. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Tak określony zakres prawa pomocy mieści się w całkowitym zwolnieniu od kosztów sądowych, przewidzianym w art. 245 § 2 P.p.s.a. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na swój stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi ona dysponuje. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej Sąd stwierdza, że w jego przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie występują. Zgromadzony materiał pozwala stwierdzić, że wydatek w wysokości 2.500 zł oraz opłacenie profesjonalnego pełnomocnika nie wpłynie na budżet domowy Skarżącego w taki sposób, iż doprowadzi do zachwiania podstaw egzystencji Skarżącego i jego rodziny. Gospodarstwo domowe Skarżącego składa się z dwóch osób. Skarżący wskazał, że źródłem utrzymania rodziny jest jego renta w wysokości 1.135,80 zł brutto, wynagrodzenie z umowy zlecenia 1.600 zł brutto oraz wynagrodzenie żony 3.880 zł brutto. Na Skarżącym i jego żonie ciąży kredyt, którego miesięczna rata wynosi 500 zł. Należało mieć zatem na uwadze to, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która uzyskuje również stałe dochody, z których w ocenie Sądu, przy uwzględnieniu wydatków rodziny Skarżącego można wygospodarować kwotę 2.500 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Porównanie jedynie wynagrodzenia żony Skarżącego z kwotą wynagrodzenia uznanego za minimalne w 2015 r. -1.750 zł brutto – dane GUS pozwala stwierdzić, że sytuacja finansowa Skarżącego i jego rodziny jest na tyle dobra, że pozwala na zaspokojenie własnych, niezbędnych potrzeb, ale też uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 2.500 zł i opłacenie profesjonalnego. To na Skarżącym ciąży obowiązek ułożenia swoich wydatków, tak aby regulować swoje zobowiązania zarówno bieżące, jak i sporadyczne, np. dotyczące postępowania sądowego. Wskazać tu należy, że małżonkowie, z uwagi na treść art. 23 i art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinnego i opiekuńczy, zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Potwierdzenie stanowiska Sądu stanowi przykładowo postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r. II FZ 92/13, zgodnie z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, istotny jest także stan majątkowy i możliwości płatnicze małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Nadmienić ponadto należy, że w złożonym sprzeciwie Skarżący nie kwestionował tego, że Referendarz sądowy zwolnił go od wpisu od skargi ponad 2.500 zł., wobec czego należało stwierdzić, że Skarżący ma możliwość uiszczenia takiej kwoty tytułem wpisu sądowego. Podkreślić należy, iż nie jest rzeczą Sądu ocena sposobu, w jaki Skarżący gospodaruje posiadanymi środkami. Wyłączną decyzją Skarżącego jest to, na jaki cel środki te przeznaczy. Skarżący powinien jednak liczyć się koniecznością poniesienia wydatków, innych niż te, które sam uznał za istotne. Ponadto w ocenie Sądu wysokość dochodów rodziny Skarżącego pozwala stwierdzić, że istnieje możliwość wygospodarowania środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Skoro Skarżący wraz z żoną dysponują dochodami przekraczającymi niezbędne wydatki, to mogą w skali kilku miesięcy, poczynić oszczędności na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Zauważyć bowiem trzeba, że miesięczne niezbędne wydatki małżonków (w tym na czynsz, media, leczenie, wyżywienie oraz spłatę pożyczek) wynoszą (zgodnie z oświadczeniem skarżącego) od ok. 2.300 do ok. 2.700 zł. Wydatki te znajdują więc pokrycie już chociażby w wynagrodzeniu żony skarżącego ze stosunku pracy, a małżonkowie dysponują jeszcze dochodami skarżącego w łącznej wysokości pow. 2.000 zł netto miesięcznie. W tym miejscu wskazać można również na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Wobec powyższego, na podstawie art. 260, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.