III SA/Wa 839/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, , po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2010r. wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do lutego 2005 r. i od kwietnia do grudnia 2005 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za marzec 2005 roku postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca E. M. wniosła na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że w styczniu 2008 r. zlikwidowała działalność gospodarczą i pozostaje na utrzymaniu męża, z którym posiada rozdzielność majątkową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem R., córką M. (ur. w 2004 r.), synem M. (ur. w 2001 r.) oraz synem M. (ur. w 1996 r.). Z oświadczenia wynika także, że Skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 63 m² (współwłasność) oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,4 ha. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła Wyciąg z rachunku bankowego [...] założonego na "[...] E. M.", z którego wynika, że jedyną wpłatą na konto jest wpłata dokonana 29 stycznia 2010 r. w kwocie 100 zł dokonana przez męża Skarżącej. Skarżąca przedłożyła umowę majątkową małżeńską z [...] stycznia 2004 r. Ponadto oświadczyła, że nie posiada zeznań majątkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, gdyż nie pracowała ani nie prowadziła działalności gospodarczej. Zmieniła swoje oświadczenie zawarte w urzędowym formularzu PPF i stwierdziła, że nie pozostaje z mężem we wspólnym gospodarstwie domowym. Postanowieniem z 1 lipca 2010 r. Referendarz Sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż zgromadzony materiał nie pozwala stwierdzić, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi. Przedstawione bowiem informacje są niespójne, a momentami sprzeczne. Skarżąca w urzędowym formularzu PPF oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dziećmi i mężem. Natomiast po otrzymaniu wezwania o dokumenty obrazujące sytuację majątkową męża wycofała się ze swego oświadczenia stwierdzając, że jednak nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie z mężem. Ponadto Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych dochodów. Jednakże korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest doradca podatkowy. W związku z tym uznał, iż Skarżąca posiada środki na wypłatę wynagrodzenia pełnomocnikowi. Zaznaczył, iż Skarżąca mimo wezwania nie określiła kosztów jakie ponosi na miesięczne utrzymanie oraz czy posiada i ewentualnie w jakiej wysokości zobowiązania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdziła jedynie, że pozostaje na utrzymaniu męża. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez Skarżącą, kwestii rozdzielności majątkowej małżonków wskazał, iż zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Stwierdził, że tak przedstawiona sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącej wzbudza jedynie wątpliwości, co do faktycznej sytuacji w jakiej znajduje się Skarżąca. W związku z powyższym uznał, iż wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Pismem z dnia 26 lipca 2010 r. pełnomocnik Skarżącej złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wnosząc o jego zmianę oraz zwolnienie skarżącej w całości od kosztów sądowych. Zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie . W uzasadnieniu podniósł, iż skarżąca nie posiada środków do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie w wysokości 8.479 zł. Zaznaczył, iż oparcie uzasadnienia postanowienia referendarza o domysły, co do wynagrodzenia pełnomocnika oraz ewentualnych dochodów męża skarżącej jest nie do przyjęcia w sytuacji posiadania wielu dokumentów w aktach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a inicjatywa dowodowa, zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy "leży" po stronie wnioskodawcy. Strona ubiegająca się o nie, obowiązana jest wykazać, że nie tylko nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także nie ma ich mimo podjęcia wszelkich "kroków" zmierzających do ich zdobycia. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z 27 lutego 2009 r., I FZ 358/08). W niniejszej sprawie złożony przez Skarżącą wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd uznał, iż zgromadzone informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych a wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie z prawa pomocy. Należny w niniejszej sprawie wpis w wysokości 8.479 zł. jest jedynym wymaganym na obecnym etapie postępowania kosztem sądowym. Przedstawione przez Skarżącą informacje są niespójne, a momentami sprzeczne. Skarżąca w urzędowym formularzu PPF oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dziećmi i mężem. Natomiast po otrzymaniu wezwania o dokumenty obrazujące sytuację majątkową męża wycofała się ze swego oświadczenia stwierdzając, że jednak nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie z mężem. Ponadto oświadczyła, że nie posiada żadnych dochodów. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie jak i w złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza nie wyjaśniła skąd pochodzą środki na wynagrodzenie jej profesjonalnego pełnomocnika - doradcy podatkowego. Skarżąca również – mimo wezwania – nie określiła kosztów jakie ponosi na miesięczne utrzymanie oraz czy posiada i ewentualnie w jakiej wysokości zobowiązania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdziła jedynie, że pozostaje na utrzymaniu męża. W odniesieniu do podnoszonej przez Skarżącą, kwestii rozdzielności majątkowej małżonków należy podnieść, iż przy badaniu ustawowych przesłanek o przyznanie prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2006 r., sygn. akt GZ 71/04). Wnioskodawczyni - na której spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy - winna z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winna wyjaśnić przyczyny takiego braku. Nie można uznać za zasadny zarzut zawarty w sprzeciwie, iż sytuacja skarżącej została udokumentowana wieloma dokumentami, gdyż jedynymi dokumentami jakie zostały złożone przez skarżącą w celu udokumentowania jej sytuacji majątkowej i rodzinnej są poza formularzem PPF wyciąg z jej rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2010 do 30 kwietnia 2010 r. oraz kserokopia aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z [...] stycznia 2004 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć wnioskodawczyni w postępowaniu sądowym na jego obecnym etapie z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania. Mając na uwadze, iż wezwanie do złożenia oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów nie zostało przez wnioskodawczynię w pełni wykonane w zakreślonym terminie jak również brak wskazania we wniesionym sprzeciwie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uznać należało, iż nie wykazała ustawowych przesłanek do jego udzielenia. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.