III SA/Wa 880/18

Dnia 11 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Artur Kuś po rozpoznaniu w dniu 11 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. S.A. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2018 r., znak: [...] w przedmiocie żądania udostępnienia informacji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. T. S.A. z siedzibą w W. ("Skarżąca", "Spółka") pismem datowanym na 22 maja 2018 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wniosek uzupełniła przy piśmie z dnia 25 czerwca br. poprzez nadesłanie, na wezwanie starszego referendarza sądowego, formularza PPPr oraz dokumentów obrazujących sytuację majątkową spółki. Z treści oświadczeń Skarżącej wynika m.in., że posiada kapitał zakładowy w wysokości 6.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 0 zł oraz w 2017 r. osiągnęła zysk w wysokości 20.137.54 zł. Spółka wskazała, że na rachunkach bankowych posiada 64.683,11 zł oraz 480,92 euro. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika m.in., że Spółka osiągnęła w 2016 r. dochód w wysokości 17.048,46 zł. Starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 31 lipca 2018 r. odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata (k. 69-72). Skarżąca od powyższego orzeczenia referendarza sądowego wniosła sprzeciw (k. 78-79). W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienie braków formalnych sprzeciwu poprzez jego podpisanie albo nadesłanie podpisanego egzemplarza w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia, Skarżąca uzupełniła braki formalne w przepisanym terminie (k. 82-84). Zaskarżonemu orzeczeniu referendarza sądowego Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; "p.p.s.a.") poprzez stwierdzenie, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Natomiast według art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym (zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) jest wykazanie, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek. Wskazuje na to zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też podnieść, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W postępowaniu sądowo-administracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Wyjaśnić również należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od wyrażonej art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powoduje przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może zatem być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że Spółka nie przedstawiła okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy. Skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Skarżąca w ocenie sądu spełnienia tej przesłanki nie wykazała. Na obecnym etapie postępowania sądowo-administracyjnego kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Sąd zauważa, że już z samego zestawienia kwoty wymaganych kosztów sądowych z dochodem Skarżącej w 2017 r. w wysokości 20.137,54 zł wynika, że Skarżąca nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i pomoc nie może zostać jej udzielona. W świetle osiągniętych dochodów niedopuszczalne byłoby więc przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy również podkreślić, że zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią przepisów traktujących o prawie pomocy, brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (por. postanowienie NSA z 24 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 36/15). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z 25 lutego 2015 r., sygn. akt I FZ 43/15). Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 259 i art. 261 § 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. ----------------------- WSA/metryczka-karta informacyjna orzeczenia WSA/metryczka-karta informacyjna orzeczenia