III SA/Wa 899/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - Pismem z 1 marca 2010 r. Skarżący – J. K. zwrócił się o zwolnienie z opłat sądowych, z uwagi na trudną sytuację materialną. Pismem z 20 kwietnia 2010 r. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej Skarżącego. W odpowiedzi Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF rozszerzając jego zakres o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, że prowadzi 4,5 ha gospodarstwo rolne, z którego się utrzymuje. Z powodów zdrowotnych Skarżący nie zdecydował się na założenie rodziny. Podniósł, iż z uwagi na prześladowanie ze strony W. zabrano mu dopłaty unijne oraz zasiłek pogrzebowy po zmarłej matce. Wskazał również, iż padły mu dwie duże sztuki bydła. Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest właścicielem domu (14x19 z 1918 r.) oraz mieszkania o pow. 20 m² Oświadczył, iż jego miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 300 zł. Ponadto otrzymuje raz w roku unijne dotacje dla gospodarstwa niskotowarowego. Ponadto Skarżący wyjaśnił, iż wg Urzędu Gminy z jego gospodarstwa można uzyskać 11.000 zł dochodu rocznie. Do miesięcznych wydatków Skarżący zaliczył: wyżywienie 200 zł, światło 40 zł, zakup paszy 60 zł. Wskazał również, iż w lutym i marcu wydał kilkaset złotych na leczenie własne oraz zwierząt. Do wniosku załączył m.in. wyciąg z rachunku bakowego za marzec 2010 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 §1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym zauważyć należy, iż celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje. Rozpoznając wniosek należało zatem uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. W związku powyższym wskazać trzeba, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy w wysokości 100 zł, tj. w najmniejszej wysokości, jaką przewidziano w art. 233 P.p.s.a. oraz wydanym na podstawie tego przepisu rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej, Referendarz sądowy stwierdza, że w jego przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Referendarz sądowy nie kwestionuje tego, iż praca w gospodarstwie rolnym nie przynosi Skarżącemu satysfakcjonujących dochodów. Według oświadczenia Skarżącego uzyskuje on dochód w wysokości 300 zł miesięcznie, z kolei Urząd Gminy ocenia ten dochód na kwotę 11.000 zł rocznie (pow. 900 zł miesięcznie). Tego rzędu kwoty na pewno nie są wystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych Wnioskodawcy. Jednocześnie jednak Referendarz sądowy musi mieć na uwadze, iż Wnioskodawca otrzymuje dotacje unijne. Okoliczność ta znacząco wpływa na sytuację finansową Skarżącego. Odzwierciedleniem powyższego jest wysokość środków znajdujących się na rachunku bankowym Skarżącego. Z wyciągu z rachunku bankowego oraz oświadczeń Skarżącego wynika, iż na początku roku otrzymał dotację w wysokości 4.000 zł za 2009 r. Z kolei 30 marca 2010 r. na jego rachunek wpłynęła kwota 5.130,63 zł. W konsekwencji w okresie od stycznia do końca marca 2010 r. Wnioskodawca dysponował kwotą ponad 9.000 zł. Saldo na dzień 30 marca 2010 r. wynosiło 5.410,38 zł. Skoro Wnioskodawca na dzień wniesienia skargi dysponował środkami w wysokości pow. 4.000 zł, a na koniec marca - pow. 5.000 zł, nie sposób uznać, iż uiszczenie przez niego wpisu sądowego w wysokości 100 zł, spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym Wnioskodawcy. Skarżący musi mieć na uwadze, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich". Instytucja ta ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Jednocześnie Referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz Skarżącego pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w postanowieniu z 27 maja 2008 r. (I FZ 154/08 - dostępne na stronie internetowej NSA). Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa Skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08 - dostępne na stronie internetowej NSA) wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. własne). Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 §1 pkt 1 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.