III SA/Wa 910/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. 2011 r. i 2012 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 58.774 zł, skarżąca – C. Sp. z o.o., wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od tego kosztu sądowego. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącej oświadczył, że spółka od 3 lat nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada rachunku bankowego. W związku z powyższym, nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi. Dodatkowo, pełnomocnik wskazał, że o braku możliwości zapłaty tak wysokiej sumy wpisu świadczą decyzje organu celnego oraz wystawione tytuły wykonawcze. Spółka nie jest w stanie uregulować tych zobowiązań, bowiem nie prowadzi działalności gospodarczej. Brak środków finansowych nie ma charakteru przejściowego. Nie zachodzi też pozytywna prognoza na poprawienie się sytuacji finansowej spółki. Pełnomocnik oświadczył, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Nie wskazał natomiast wartości środków trwałych ani wysokości zysku lub straty z ostatni rok obrotowy według bilansu. Do wniosku załączono kopie decyzji organów celnych, tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki, skarżąca złożyła rachunek zysków i strat za 2011 r., deklaracje VAT-7 za luty, marzec i kwiecień 2015 r. oraz za luty 2012 r., wezwania do zapłaty, zapytania o rachunki bankowe dłużnika, zajęcia wierzytelności, nakazy zapłaty, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 "P.p.s.a." zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe do złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy zauważa, że nie kwestionuje skomplikowanej sytuacji ekonomicznej spółki, zwłaszcza z uwagi na prowadzone w stosunku do niej postępowania egzekucyjne. Referendarz sądowy nie twierdzi również, że spółka dysponuje środkami na uiszczenie w całości wymaganego w sprawie wpisu sądowego. Jednakże, aby dokonać oceny, czy spółka w ogóle jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, niezbędne jest posiadanie jasnej i pełnej informacji o jej sytuacji finansowej. Zauważyć natomiast należy, że złożone w sprawie oświadczenia i nadesłane dokumenty nie dają pełnego odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej spółki i jej wspólników (zobowiązanych do dopłat, którzy finansują chociażby wynagrodzenie ustanowionego w sprawie pełnomocnika). Przede wszystkim, mimo wezwania, nie wyjaśniono kwestii związanych z zaprzestaniem prowadzenia działalności przez spółkę. Z nadesłanych dokumentów, chociażby deklaracji w VAT-7 za luty, marzec i kwiecień 2015 r. wnika wprawdzie, że spółka w tym okresie nie dokonywała sprzedaży towarów/usług, ani nie dokonywała zakupów. Podkreślić jednak należy, że czym innym jest nieuzyskiwanie przychodów z działalności gospodarczej, a czym innym jej nieprowadzenie. Wbrew twierdzeniom spółki, nadesłane dokumenty nie potwierdzają zaprzestania prowadzenia działalności, wręcz przeciwnie wynika z nich, że spółka dalej funkcjonuje jako przedsiębiorca. Spółka nie nadesłała dokumentu potwierdzającego wykreślenie jej z rejestru przedsiębiorców, czy też innego dokumentu, z którego wynikałby fakt likwidacji, czy chociażby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Konsekwencją powyższego jest to, że co roku spółka obowiązana była sporządzać sprawozdania finansowe i składać zeznania podatkowe. W niniejszej sprawie spółka, mimo wezwanie, nie przesłała takich dokumentów (zeznania podatkowego, bilansu, rachunku zysków i strat) dotyczących roku 2014 r. Nie przedłożyła takich dokumentów za rok 2012, który wskazała jako ostatni rok prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu stwierdziła, że za ten rok bilans nie został sporządzony, z uwagi na zajęcie dokumentów przez urząd kontroli skarbowej. Odnosząc się do argumentacji spółki, zauważyć należy, że rzeczywiście, w przypadku zabezpieczenia dokumentacji przez policję, prokuraturę, czy też inne organy – sporządzenie wymaganych wezwaniem sprawozdań finansowych może być utrudnione. Jednak wskazać też należy, że zabezpieczenie dokumentacji księgowej nie jest przeszkodą niemożliwą do usunięcia dla wykonania wezwania w niniejszej sprawie, przy założeniu prowadzenia przez spółkę dokumentacji finansowej zgodnej z wymogami określonymi w stosownych przepisach prawa. Zgodzić się bowiem należy z oceną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 95/08, w którym wskazano, że brak aktywności skarżącej spółki w zakresie przedłożenia wymaganych sprawozdań finansowych nie może być usprawiedliwiony okolicznością, że sporządzenie niektórych dokumentów było utrudnione ze względu na nierzetelność bądź nieprawdziwość danych przedstawianych za wcześniejsze okresy, czy też ze względu na zajęcie dokumentacji przez policję. Z treści wskazanego wyżej art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika bowiem jasno, że strona powinna wykazać, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, jeżeli chce uzyskać w tym zakresie prawo pomocy. Ponadto, żadne okoliczności nie wskazują na to, że spółka faktycznie powzięła wszelkie kroki do sporządzenia wymaganej dokumentacji. Z praktyki sądowej wynika bowiem, że nawet w przypadku zajęcia dokumentów przez organy ścigania, istnieje możliwość uzyskania odpisów z dokumentów. W związku z powyższym, zdaniem referendarza sądowego, w rozpoznawanej sprawie brak wystarczającej wiedzy na temat rzeczywistej sytuacji finansowej spółki uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej możliwości finansowych. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.