III SA/Wa 913/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz orzeczenie o odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania podatkowe postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych D. O. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, po otrzymaniu wezwania do wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz orzeczenie o odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania podatkowe, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na fakt, że wniosek Skarżącego zawierał braki formalne uniemożliwiające jego rozpoznanie, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 maja 2018 r. wezwano Skarżącego do ponownego nadesłania właściwie uzupełnionego formularza PPF. Poinformowano, że w nadesłanym formularzu nie wypełniono wszystkich rubryk, w tym przede wszystkim rubryki nr 4.2 (co wpływa na zakres wniosku i podstawę jego rozpoznania). Ponadto dokonano skreślenia wpisu w rubryce nr 6, a stosownie do pouczenia zawartego w formularzu, należy go wypełnić czytelnie, dokonując wpisów bez skreśleń i poprawek. Błędnie wpisano również fakt posiadania majątku - mieszkania, który to zapis zamieszczono w rubryce przeznaczonej na wpisanie posiadanego domu, natomiast w rubryce przeznaczonej na wpisanie mieszkania zamieszczono wpis "Brak". Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano Skarżącego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") do złożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, poprzez: - nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez Skarżącego oraz żonę Skarżącego dochodów - ostatnich przekazów pocztowych świadczenia emerytalnego żony Skarżącego i świadczenia rentowego Skarżącego, ewentualnie ostatnich decyzji określających wysokość uzyskiwanych świadczeń; - nadesłanie kserokopii dokumentów poświadczających stałe koszty utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, itp.), - nadesłanie dokumentów, z których wynika wysokość ponoszonych przez Skarżącego kosztów wizyt lekarskich oraz lekarstw (np. faktury z ostatnich 3 miesięcy); - wskazanie, czy Skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać ostatnie decyzje przyznające taką pomoc, - podanie czy Skarżący otrzymuje pomoc materialną bądź finansową od rodziny bądź osób trzecich, jeśli tak należało wskazać na czym ona polega, - nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 Skarżącego i jego żony lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, - nadesłanie wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącego oraz żonę Skarżącego rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków, - nadesłanie informacji dot. wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika i źródeł jego finansowania. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 22 maja 2018 r., zatem termin na jego wykonanie upływał wraz z dniem 29 maja 2018 r. Przy piśmie z dnia 29 maja 2018 r. pełnomocnik Skarżącego nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że Skarżący utrzymuje się z renty inwalidzkiej, która wynosi [...] zł. Koszty leków co miesiąc wynoszą 300 zł, ponieważ choruje przewlekle na [...], [...] i [...] . Skarżący mieszka z żoną, która jest emerytką. Skarżący posiada stary samochód [...] rok prod. 1997 o wartości ok. 3.500 zł, który jest mu niezbędny do poruszania się. Skarżący nie posiada oszczędności. W kosztach utrzymania pomaga Skarżącemu dorosła córka. Skarżący wraz z żoną wydaje na jedzenie ok. 700-800 zł. Żona Skarżącego również leczy się [...] i na leki wydaje ok. 400 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że w skład majątku Skarżącego wchodzi mieszkanie spółdzielcze 36m2. Natomiast żona Skarżącego posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Na dochód gospodarstwa domowego składa się renta inwalidzka Skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura żony Skarżącego w wysokości [...] zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne wymieniono czynsz za mieszkanie 450 zł, media 200 zł, leczenie [...]– jedna wizyta 120 zł, badanie kończyn dolnych "UDP" 120 zł, leki 300 zł, koszty utrzymania samochodu 150 zł. Do wniosku dołączono kserokopię PIT za 2017 r., decyzję o waloryzacji emerytury Skarżącego oraz decyzję o waloryzacji emerytury żony Skarżącego, kserokopię informacji o opłatach za lokal, rozliczenie kosztów zużycia wody, kopie faktur za leki. Do pisma nie dołączono jednak wyciągów z rachunków bankowych. Nadto nie wskazano wysokości wynagrodzenia pełnomocnika Skarżącego ustanowionego z wyboru oraz źródeł pokrycia tego wynagrodzenia. W piśmie z dnia 29 maja 2018 r. pełnomocnik Skarżącego podał jedynie, że wysokość wynagrodzenia wypłacanego pełnomocnikowi jest objęta tajemnicą adwokacką. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie dochód gospodarstwa domowego Skarżącego, składającego się z dwóch osób, wynosi łącznie [...] zł. Na dochód ten składa się emerytura Skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura żony Skarżącego w wysokości [...] zł. Do stałych wydatków i zobowiązań Skarżący zaliczył: czynsz za mieszkanie 450 zł, media 200 zł, leczenie [...] 120 zł, badania kończyn dolnych "UDP" 120 zł, leki Skarżącego 300 zł, koszty utrzymania samochodu 150 zł, leki żony Skarżącego 400 zł, wyżywienie 700-800 zł. Łącznie koszty te wynoszą ok. 2440-2540 zł. Z powyższego wynika, że uzyskiwane dochody gospodarstwa domowego przewyższają ponoszone wydatki. Po odjęciu bowiem od wysokości uzyskiwanych dochodów kwoty podanych comiesięcznych wydatków (również kosztów wyżywienia, leczenia, wizyt lekarskich, utrzymania samochodu) pozostaje rodzinie kwota około 2275,99 zł. W ocenie referendarza sądowego, z powyższej kwoty Skarżący może wygospodarować odpowiednie środki na poniesienie kosztów sądowych, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania koszty te wynoszą 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Wysokość dochodów w zestawieniu z należnymi w sprawie kosztami postępowania stanowi o braku podstaw do zwolnienia Skarżącego z kosztów sądowych. Kolejną przesłanką przemawiającą za nieuwzględnieniem wniosku Skarżącego jest fakt posiadania przez żonę Skarżącego oszczędności w wysokości [...] zł. W przypadku, gdy żona Skarżącego dysponuje oszczędnościami wielokrotnie wyższymi od należnego w sprawie wpisu sądowego, brak jest podstaw ku temu, by przerzucać na wszystkich podatników ciężary inicjowanego przez Skarżącego postępowania. Posiadanie bowiem majątku, w tym oszczędności pieniężnych, co do zasady wyklucza przyznanie prawa pomocy. Powyższe potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy, uznając fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (por. postanowienie z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, Lex nr 742485, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 724/11, Lex nr 965945). Na marginesie dodać należy, że Skarżący nie wypełnił również w całości wezwania referendarza sądowego, bowiem nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych oraz nie wskazał wysokości oraz źródła pokrycia kosztów pełnomocnika ustanowionego z wyboru, zasłaniając się tajemnicą adwokacką. W odniesieniu do powyższego referendarz sądowy zauważa, że to w interesie wnioskodawcy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem (referendarzem sądowym), który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (por. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12). Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). W ocenie referendarza sądowego, sytuacja finansowa Skarżącego nie uzasadnienia przyznania mu prawa pomocy. Skarżący nie należy do osób ubogich, które stać na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wraz z żoną posiadają stały dochód, a po odliczeniu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym Skarżącego pozostaje kwota ok. [...] zł. Nadto Skarżący ma ustanowionego pełnomocnika z wyboru, którego koszty ponosi, brak jest zatem podstaw aby uznać, że Skarżący nie jest w stanie na obecną chwilę wygospodarować 200 zł celem uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Ponieważ prawo pomocy przysługuje jedynie osobom, dla których wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie, należało odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.