III SA/Wa 923/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.M. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych P.M. (zwany dalej: "Skarżącym") pismem z dnia 2 marca 2015 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że wydano przeciwko niemu nakaz zapłaty na kwotę 267.337,46 zł, a wierzyciel "skierował sprawę celem zabezpieczenia do komornika, który zajął cały jego majątek uniemożliwiając prowadzenie działalności gospodarczej. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, podając że jest ona właścicielką domu jednorodzinnego i pozostaje w stosunku pracy, ale z uwagi na rozdzielność majątkową nie ma informacji o wysokości jej dochodów. Oświadczył, że uzyskuje kwotę 2.200 zł brutto miesięcznie z tytułu stosunku pracy, natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę. Do wniosku załączył dokumenty ze stycznia 2015 r. potwierdzające zajęcie przez komornika sądowego wierzytelności przysługującej Skarżącemu z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym oraz jego rachunków bankowych tytułem zabezpieczenia roszczenia, stwierdzonego nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowych sygn. akt [...] wydanym przez Sąd Okręgowy w L. [...] Wydział Gospodarczy. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych przedłożył zeznanie podatkowe PIT-37 za 2014 r., z którego wynika, że uzyskał łączny dochód w kwocie 69.099,79 zł, w tym z tytułu stosunku pracy uzyskał dochód w kwocie 28.945,96 zł. Z przedłożonego zeznania PIT-36L za 2014 r. wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął dochód w kwocie 40.347,51 zł. Skarżący załączył także wyciąg z rachunku bankowego za okres od 15 lutego do 15 maja 2015 r., z którego wynika, że uznania na rachunku wyniosły w tym okresie wyniosły 25.023,46 zł., obciążenia 25.219,13 zł. a saldo końcowe 171,61 zł. Przedłożył także, umowę majątkową małżeńska z dnia 21 sierpnia 2012 r. dokumentująca ustanowienie rozdzielności majątkowej. Wskazał, że wynagrodzenie pełnomocnika działającego sprawie w kwocie 500 zł zostanie uiszczone w terminie 7 dni od wydania orzeczenia kończącego postępowanie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w sprzeciwie z dnia 1 czerwca 2015 r. zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") poprzez stwierdzenie, że nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w sytuacji gdy wykazał istnienie okoliczności uniemożliwiających uiszczenie wpisu. W związku z powyższym wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Skarżący stoi na stanowisku, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego, bo cały jego majątek został zajęty przez komornika sądowego, a okoliczność ta została udokumentowana postanowieniami komornika o dokonanym zajęciu. Podkreślił, że w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowej dokumentacji i informacji uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy przedłożył dokumentację będącą w jego posiadaniu. Wskazuje, że nieprzedłożenie wszystkich wymaganych dokumentów jest bez znaczenia, bo już z informacji zawartych we wniosku załączonym do skargi wynika, że w efekcie zajęć komorniczych pozbawiony jest możliwości uiszczenia wpisu w sparwie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 30 października 2014 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 ww. artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z przepisami przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymaganych kosztów sądowych. W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe do opłacenia, których zobowiązany jest Skarżący stanowi jedynie wpis od skargi w kwocie 1.500 zł. Dla pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna, więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawę do przyznania stronie prawa pomocy stanowi złożone przez nią na urzędowym formularzu (art. 252 i 256 p.p.s.a.) oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o jej stanie rodzinnym. W sytuacji, gdy sąd uzna, że oświadczenie jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych lub stanu rodzinnego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy lub budzi wątpliwości, możliwe jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Polega ono na wezwaniu wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niezłożenie takich dowodów może oznaczać, że strona nie wykazała podstaw do przyznania jej prawa pomocy, i uzasadniać odmowę przyznania prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom Skarżącego złożony wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawierał wszystkich niezbędnych informacji o jego stanie majątkowym, a z powołanych tam okoliczności nie wynika, że nie może on uiścić wpisu sądowego w sprawie. Przedłożenie przez Skarżącego w odpowiedzi na wezwanie Sądu tylko części dokumentów jest, zatem okolicznością istotną z punktu widzenia oceny zasadności przedmiotowego wniosku. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał istnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż z załączonych do wniosku dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej nie wynika, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów określających dochody osiągane przez jego małżonkę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Sąd zawraca uwagę, że przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie, ale również wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego są: udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu. (zob. wyrok Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 587/09). Na uwagę zasługuje także art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, które przez swój związek założyli. Obowiązek ten, jako wynikający z przepisu bezwzględnie obowiązującego, powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i gaśnie z chwilą jego ustania, orzeczenia separacji lub unieważnienia. Zatem istota związku małżeńskiego opiera się na prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, a co za tym idzie wspólnym ponoszeniu kosztów i wydatków związanych z normalnym funkcjonowaniem rodziny. Ustanowienie umownej rozdzielności majątkowej jest z punktu widzenia oceny sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego Skarżącego, okolicznością bez znaczenia. Skarżący pomimo wezwania, nie przedłożył informacji o dochodach osiąganych przez żonę ani o wydatkach ponoszonych na utrzymanie siebie i rodziny. W złożonym wniosku wskazał tylko, że żona pozostaje w stosunku pracy. Skarżący nie wskazał wysokości stałych wydatków związanych z wyżywieniem, opłatami eksploatacyjnymi. Nie sposób, zatem ocenić czy w istocie uiszczenie kwoty 1500 zł wpisu od skargi stanowiłoby uszczerbek dla koniecznego utrzymania Skarżącego, w sytuacji, gdy zarówno on jak i jego małżonka uzyskują regularny dochód, a sam Skarżący prowadzi także działalność gospodarczą. Ponadto z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że w okresie od lutego do maja 2015 r. dysponował kwotą znacząco przewyższającą wysokość wymaganego wpisu, a sposób rozdysponowania tych kwot widoczny w zestawieniu, a zwłaszcza zasilenie rachunku E. M. kwotą 15.800 zł., w ocenie Sądu nie uzasadnia twierdzenia, iż poczynione przez Skarżącego wydatki mają pierwszeństwo w stosunku do kosztów postępowania, które sam Skarżący zainicjował wniesieniem skargi do tut. Sądu Z wniosku Skarżącego i załączonych do niego dokumentów wynika, iż posiada on stałe dochody w kwocie 2200 zł miesięcznie z tytułu stosunku pracy, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza, wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku, przyniosła w 2014 r. dochód w kwocie 40 347,51 zł. ( zob. PIT 36L część D). Na uwagę zasługuje także okoliczność, że przychody Skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 r. wyniosły 6 464 617,64 zł, co niewątpliwie świadczy o skali prowadzonej przez niego działalności i nie pozwala zaliczyć go do kategorii osób ubogich z myślą, o których przewidziana została instytucja prawa pomocy. Uzasadniając niemożność uiszczenia wpisu sądowego, Skarżący wskazywał, że cały jego majątek został zajęty przez komornika sądowego w ramach zabezpieczenia roszczenia w kwocie 267337,46 zł. stwierdzonego wydanym przez Sąd Okręgowy w L. [...] Wydział Gospodarczy nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym w sprawie sygn. akt [...] . Z przedłożonych przez Skarżącego, na tę okoliczność postanowień komornika sądowego o dokonanych w zajęciach wynika jednak, że zajęto rachunki bankowe Skarżącego oraz wierzytelności z tytułu nadpłat w podatkach, natomiast inne składniki majątku Skarżącego, w tym również te, w oparciu, o które prowadzi działalność majątkową pozostały w jego wyłącznej dyspozycji. Okoliczność zajęcia w ramach postępowania egzekucyjnego, określonych składników majątku Skarżącego, nie oznacza automatycznie, iż nie ma on realnej możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych i nie zwalnia Skarżącego z rzetelnego wykazania okoliczności, na które się powołuje uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu, Skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tzn., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.