III SA/Wa 923/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2014 r. postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 4.000 zł (cztery tysiące złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący Z. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na trudną sytuację materialną. Wskazał, że kontrola skarbowa doprowadziła do zablokowania środków pieniężnych firmy, które pochodziły z linii kredytowej udzielonej przez bank. W październiku 2017 r. linia ta nie została przedłużona i w rezultacie Skarżący został wezwany do spłaty kredytu. Aktualnie kredyt ten pomaga mu spłacać żona. Rata wynosi 5.000 zł, zaś od stycznia 2019 r. 8.000 zł i co roku będzie rosła. Skarżący podał, że jego dochód z umowy o pracę wynosi [...] zł brutto. We wspólnym gospodarstwie domowym jest jeszcze dwójka uczących się dzieci. Do majątku Skarżący zaliczył udziały w spółce. Ujawnił stan swoich zobowiązań, wśród których wymienił ratę kredytu (5.000 zł), ratę pożyczki (1.387,17 zł), kartę kredytową (300 zł), składkę na ubezpieczenie zdrowotne (319,94 zł), polisę na życie (800 zł/kwartał). W wykonaniu wezwań referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na kredyty bankowe działalność gospodarcza jest nadal czynna, jednak nie prowadzi on żadnej działalności handlowej ani usługowej. Dodał, że środki pieniężne jakie posiadał od 2 lat przetrzymuje urząd skarbowy jako zabezpieczenie. Oświadczył, że nie osiąga dochodu z dywidendy, nie pobiera żadnych zasiłków. Jedynym zewnętrznym źródłem przychodu są darowizny od żony na spłatę kredytów. Przedstawił zestawienie stałych wydatków. Skarżący powołał się nadto na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, fakt dokonanych zajęć egzekucyjnych oraz ciążących na nim długów z tytułu składek ZUS, karty kredytowej. Skarżący przedłożył m. in. zeznania podatkowe, wyciągi bankowe, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, dokumenty obrazujące wydatki. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 maja 2015 r. (II FZ 428/15) wprowadzono ją do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do Sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed Sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jedynym wymaganym na tym etapie kosztem sądowym jest wpis od skargi w kwocie 16.838 zł. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że częściowo zasługuje on na uwzględnienie. Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że aktualnie Skarżący nie osiąga przychodu z działalności gospodarczej, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wynoszącego [...] zł netto, toczy się wobec niego postępowanie egzekucyjne (a wcześniej zabezpieczające), które doprowadziło m. in. do zablokowania zwrotów podatku VAT i środków pieniężnych pochodzących z kredytu w rachunku bieżącym (na dzień 30 kwietnia 2018 r. pozostało ponad 624.996 zł). Obecnie kredyt ten pomaga spłacać żona. Jego rata wynosi 5.000 zł. Dodatkowo Skarżącego obciąża pożyczka (na dzień 30 kwietnia 2018 r. pozostało ponad 146.540 zł - rata miesięczna ponad 1.300 zł), spłata zadłużenia karty kredytowej (limit 10.000 zł), dług wobec ZUS z tytułu składki zdrowotnej, której – jak oświadczył – z powodu braku środków nie płaci od lutego 2017 r. oraz pożyczka od osoby prywatnej na kwotę 50.000 zł. Sytuacja Skarżącego powoduje, że zobowiązania te spłaca żona. Ona też reguluje stałe wydatki domowe, do których Skarżący zaliczył opłaty za: energię elektryczną (260 zł), gaz (sezon letni – 150 zł, sezon zimowy – od 600 do 900 zł), wodę i kanalizację (400-450 zł/2 m-ce), szkołę córki (750 zł), zakup produktów spożywczych dla czterech osób (1.300-1.500 zł). Oceniając zdolność Skarżącego do poniesienia wpisu w kwocie 16.838 zł referendarz sądowy uwzględnił także to, iż równolegle toczą się dwie inne jego sprawy (III SA/Wa 943 i 1002/18), w których uiścił on już kwotę 500 zł. Powyższe nie oznacza jednak, że Skarżący w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że zarówno on, jak i jego żona posiadają stałe źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia w wysokości [...] zł każde. Dodatkowo żona prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2017 r. osiągnęła przychód w wysokości [...] zł. Do niedawna działalność taką prowadził także Skarżący – w 2016 r. osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości ponad [...] zł. Nie można także zapominać, że Skarżący posiada udziały w spółce (o wartości [...] zł), w której pełni funkcję prezesa zarządu, zaś jego żona członka zarządu. W ubiegłym roku spółka ta osiągnęła przychód w wysokości ponad [...] zł. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Podkreśla się również, że od strony można oczekiwać, iż będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2012 r. II GZ 478/12). Z tych wszystkich względów uznać należało, że przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie Skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 4.000 zł. Kwota ta znajduje zresztą odzwierciedlenie w wykazywanych na rachunkach bankowych żony Skarżącego saldach końcowych. W okresie od 1 marca do 31 maja 2018 r. salda te wahały się mianowicie od 1.370,55 zł do 9.516,34 zł. Tym samym referendarz sądowy zdecydował o zwolnieniu Skarżącego od wpisu od skargi powyżej 4.000 zł i odmówił przyznania mu prawa pomocy w pozostałym zakresie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.