III SA/Wa 930/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. Sp. z o.o. w likwidacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2015 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – N. Sp. z o.o. w likwidacji wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku argumentowano, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie ma wolnych środków na rachunkach bankowych. Spółka nie ma biura, ani nie może dokończy procedury likwidacji, z uwagi na brak środków pieniężnych. Z oświadczeń o majątku i dochodach spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, wysokość zysku lub straty za ostatni rok według bilansu – 0 zł. Środki na rachunku bankowym spółki w wysokości 500.000 zł zostały w całości zajęte przez urząd kontroli skarbowej. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano skarżącą do: nadesłania zeznań podatkowych za 2015 i 2016 r., sprawozdań finansowych za 2015 i 2016 r., bilansu otwarcia likwidacji, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, nadesłania innych dokumentów, które dotyczą aktualnej sytuacji finansowej spółki, w tym prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazania źródeł finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika oraz wskazania, czy z tego samego źródła możliwe jest całkowite lub częściowe partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania. Pismem z 21 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania żądanych dokumentów. Ponadto wyjaśnił, że spółka od rozpoczęcia likwidacji nie prowadzi działalności gospodarczej. Spółka nie sporządziła bilansu za 2015 i 2016 r., z uwagi na brak środków na jego sporządzenie oraz nieprowadzenie działalności w tym okresie. Pełnomocnik wskazał ponadto, że aktualnie likwidator spółki przebywa za granicą i nie ma możliwości pozyskania wyciągów z rachunków bankowych. Wyciągi te będzie mógł uzyskać w czasie pobytu w Polsce w okresie od 15 czerwca 2017 r. Pełnomocnik skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów do 30 czerwca 2017 r. Pełnomocnik wskazał na konieczność wystąpienia od sądu rejestrowego celem sporządzenia i przesłania kopii bilansu otwarcia likwidacji. Do pisma załączono bilans, rachunek wyników oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego za 2015 r. Na podstawie zarządzenia z 15 maja 2017 r. przedłużono termin sądowy do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń do dnia 31 maja 2017 r. W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien posiadać stosowne umocowania, aby skutecznie reprezentować skarżącą przed sądem. Zauważono, że wyznaczony, dodatkowy termin, pozwala pełnomocnikowi na uzyskanie stosownych umocowań od likwidatora oraz złożenie wszystkich dokumentów żądanych w wezwaniu z 12 kwietnia 2017 r., bez konieczności nadmiernego przedłużania postępowania. Przypomniano również, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Pismem z 31 maja 2017 r pełnomocnik ponownie zwrócił się z prośbą o przedłużenia terminu do złożenia bilansu otwarcia likwidacji oraz wyciągów z rachunków bankowych, tj. do dnia 20 czerwca 2017 r. Wniosek motywował brakiem kontaktu z likwidatorem oraz jego przebywanie poza granicami kraju, a także koniecznością wystąpienia do sądu rejestrowego w celu sporządzenia i przesłania kopii bilansu otwarcia likwidacji. Argumentował, że otrzymał informację, że likwidator będzie przebywa w Polce od 6 czerwca 2017 r. i zobowiązał się dostarczyć żądane przez Sąd dokumenty. Do dnia dzisiejszego (poza sprawozdaniem finansowym dot. 2015 r.) nie nadesłano żadnych dokumentów. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Istotne jest również to, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). W rozpoznawanej sprawie, mimo wezwania oraz przedłużenia terminu do złożenia dokumentów źródłowych, skarżącą nie nadesłała żadnego z dokumentów dotyczących działalności spółki w 2016 r. i 2017 r., w tym bilansu otwarcia likwidacji, a także jakichkolwiek innych dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, a zwłaszcza – uzyskiwanych przychodów (lub ich braku). Nie do przyjęcia są wyjaśnienia pełnomocnika o niesporządzaniu przez skarżącą sprawozdań finansowych i nieskładaniu zeznań podatkowych, skoro spółka formalnie w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Konsekwencją powyższego jest bowiem to, że co roku spółka obowiązana była sporządzać sprawozdania finansowe i składać zeznania podatkowe. Co równie istotne, przebywanie likwidatora spółki poza granicami kraju i brak jego jakiejkolwiek aktywności w wykazaniu rzeczywistej sytuacji finansowej spółki, chociażby poprzez nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych oraz jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, jednoznacznie wskazuje na brak wykazania przez wnioskodawcę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, brak informacji o aktualnych przychodach, majątku i działalności spółki, uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Sam bowiem fakt toczącego się postępowania likwidacyjnego nie przesądza jeszcze o niewypłacalności spółki. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.