III SA/Wa 935/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za 2004 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. Skarżący J. R. wniósł na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną. Skarżący osiąga dochód w wysokości 1.100 zł, który służy zaspokojeniu potrzeb życiowych jego i dwójki niepełnoletnich dzieci. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Z pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym żoną posiada rozdzielność majątkową. 2. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącego przesłał pismo z 10 lipca 2009 r., w którym wyjaśnił, że Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada rachunku bankowego. W bieżącym roku otrzymuje wynagrodzenie w takiej samej wysokości co w roku ubiegłym. Do pisma dołączył informację PIT-11 za 2008 r. 3. Postanowieniem z 14 lipca 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 4. W sprzeciwie z 24 lipca 2009 r. pełnomocnik Skarżącego podniósł, że informacje o sytuacji majątkowej Skarżącego zostały przedstawione m. in. we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano wówczas, że nie posiada on majątku i wolnych środków pieniężnych, a jego dochód to kwota 1.100 zł. Dodatkowo w toku postępowania Skarżący przedłożył informację PIT-11 za 2008 r. Wyjaśnił ponadto że nie prowadzi aktywnej działalności gospodarczej, nie posiada rachunku bankowego. Skarżący zwrócił także uwagę że rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych powinno uwzględniać fakt pozostawania na utrzymaniu Skarżącego dwójki dorastających dzieci. Jego zdaniem nie sposób uznać iż przy stosunkowo niskich zarobkach (pomniejszonych o wysokie koszty utrzymania dzieci) i przy braku majątku, uiszczenie opłaty nie pozostanie bez wpływu na sytuację ekonomiczną Skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 5. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. Sądu), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przede wszystkim złożyć stosowny wniosek na urzędowym formularzu – w tym przypadku PPF (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w tej formie wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie kondycji finansowej wnioskodawcy. W razie gdy zawarte we wniosku oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, bądź też gdy budzą one wątpliwości, Sąd może podjąć działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych wnioskodawcy, wzywając go do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych służących weryfikacji złożonych wcześniej oświadczeń. Możliwość taką daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. 6. W niniejszej sprawie Sąd tę możliwość wykorzystał, uznając przedstawione w formularzu PPF informacje dotyczące sytuacji finansowej Skarżącego za zbyt ogólnikowe i niepełne. Wezwanie do nadesłania dodatkowej dokumentacji nie przyniosło jednak oczekiwanych skutków. Skarżący nie przesłał bowiem swojego zeznania podatkowego. Zeznaniem takim niewątpliwie nie jest informacja PIT-11 wystawiona przez płatnika B. Informacja ta obrazuje bowiem wysokość przychodów uzyskanych u danego pracodawcy, nie zaś wysokość przychodów uzyskanych w danym roku podatkowym. Skarżący nie nadesłał także dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego wynagrodzenia. Nie wskazał wysokości wydatków. Nie ujawnił źródeł, z których finansuje wynagrodzenie na rzecz ustanowionego pełnomocnika. Skarżący uchylił się też od ujawnienia sytuacji finansowej żony (nie przesłał jej zeznania podatkowego, nie udokumentował wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, nie wyjaśnił czy posiada ona rachunki bankowe, a jeśli tak to nie nadesłał wyciągów z tychże rachunków), która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W kwestii obowiązku alimentacyjnego należy wskazać, że nie jest on uzależniony od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, iż rozdzielność majątkowa (tak w niniejszej sprawie) w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienie NSA z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09). Skarżący natomiast – jak się wydaje - błędnie przyjmuje, że rozdzielność majątkowa zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uzasadnia odmowę udzielenia informacji na temat jej sytuacji majątkowej. Skoro Skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci uiszczenia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez żonę Skarżącego jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. 7. W tej sytuacji należy stwierdzić, że skutkiem uchylania się przez Skarżącego od przedstawienia wyczerpującej argumentacji - we wskazanym w przesłanym wezwaniu zakresie - uniemożliwiło przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż poniesienie przezeń kosztów jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. Tak też – analogiczne do opisanego wyżej - postępowanie Skarżącego ocenił Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając postanowieniami z 20 maja i 29 czerwca 2009 r. (II FZ 159-162/09 oraz I FZ 195/09) jego zażalenia na postanowienia Sądu I instancji odmawiające przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie może oczekiwać, iż przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy Sąd poprzestanie na jego ogólnikowych oświadczeniach o wysokości uzyskiwanego dochodu. Bazowanie na samych tylko oświadczeniach strony godziłoby bowiem w istotę instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Reasumując stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, iż zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tej przyczyny Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.