III SA/Wa 945/13

WyrokWSA w Warszawie2013-12-05

Skład orzekający: Dariusz Kurkiewicz, Małgorzata Długosz-Szyjko, Sylwester Golec

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 r. może zostać utrzymana w mocy po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niezgodność z Konstytucją przepisu stanowiącego podstawę prawną tej decyzji?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając, że po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niezgodność art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z Konstytucją, odpadła materialnoprawna podstawa do orzekania w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego z tytułu dochodów nieujawnionych. W związku z tym, organ podatkowy w ponownym postępowaniu powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła zaskarżenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą K. J. zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 r. Postępowanie podatkowe było wielokrotnie prowadzone i przekazywane do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucał organom naruszenie szeregu przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o kontroli skarbowej. Kluczowym elementem sprawy stał się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r. stwierdzający niezgodność art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z Konstytucją.
Rozstrzygnięcie
1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję D. w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz K. J. kwotę 5207 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), sędzia WSA Sylwester Golec, Protokolant referent stażysta Agata Próchniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję D. w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz K. J. kwotę 5207 zł (słownie: pięć tysięcy dwieście siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. postanowieniem z 10 lipca 2009 r. wszczął postępowanie kontrolne w zakresie kontroli zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 r. Powyższe postępowanie wszczęto w związku z posiadanymi informacjami dotyczącymi poniesionego przez K. J. (dalej: “Skarżący") w 2006 r. wydatku w postaci udzielonej 21 kwietnia 2006 r. A.M. pożyczki w kwocie 400.000 zł. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że nadwyżka wydatków poniesionych w 2006 r. nad uzyskanymi przychodami i zgromadzonym mieniem wyniosła 528.066,42 zł. W związku z powyższym, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W., decyzją z [...] lipca 2010 r. ustalił Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu przychodów pochodzących ze źródeł nieujawnionych w kwocie 396.050 zł. Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z [...] grudnia 2010 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie zebrał materiału dowodowego mogącego przyczynić się do ustalenia kwoty faktycznie uzyskanych w 2006 r. przez Skarżącego dochodów oraz poniesionych wydatków. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. decyzją z [...] listopada 2011 r. ustalił Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawniony za 2006 r. w wysokości 115.932 zł. Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z [...] marca 2012 r., po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, uchylił w całości ww. decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania podatkowego Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. decyzją z [...] września 2012 r. ustalił Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2006 r. w wysokości 79.487 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w 2006 r. Skarżący poniósł wydatki w łącznej kwocie 537.200 zł, na którą składają się: udzielona pożyczka - 400.000 zł, kupno ¼ udziału w gruncie i nieruchomości - 112.500 zł, wydatki bytowe - 24.700 zł. Dochody Skarżącego w 2006 r. wyniosły natomiast 700.006,18 zł na które składają się: środki finansowe z tytułu 3 pożyczek otrzymanych od C. P. - 700.000 zł, odsetki na rachunku bankowym w R. S.A. - 6,18 zł. Ponadto organ ustalił, iż Skarżący 1 stycznia 2006 r. dysponował środkami finansowymi otrzymanymi od E. M. zgodnie z umową użytkowania rzeczy z 23 listopada 2005 r. pomniejszonymi o zakup samochodu w wysokości 113.578,50 zł oraz środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym w R. S.A. w wysokości 2.290,22 zł. Natomiast na podstawie przedłożonego w toku postępowania oświadczenia o stanie majątkowym z 16 listopada 2009 r. ustalił, że Skarżący na dzień 31 grudnia 2006 r. posiadał również środki pieniężne przechowywane w domu w kwocie 380.000 zł. Ponadto, na podstawie zapisów transakcji na ww. rachunku bankowym ustalił, iż na dzień 31 grudnia 2006 r. Skarżący dysponował środkami w wysokości 4.658.32 zł. Organ kontroli skarbowej stwierdził, że nadwyżka wydatków oraz zgromadzonego w badanym roku mienia nad przychodami ze źródeł opodatkowanych i wolnych od opodatkowania wyniosła 105.983,42 zł. Wskazując na powyższe, na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 20 ust. 1 i 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm., dalej: “u.p.d.o.f."), ustalił Skarżącemu zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 75% od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w wysokości 79.487 zł. Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji organowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie: art. 155 § 1, art. 121 § 1 i art. 120 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: “O.p.") w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wezwanie podatnika do osobistego stawiennictwa w celu wręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania i upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, art. 284 w zw. z art. 283, art. 143 § 1 O.p. w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 65 z późn. zm., dalej “u.k.s.") poprzez brak doręczenia podatnikowi upoważnienia do przeprowadzenia postępowania kontrolnego, art. 13 ust. 6 pkt 8 u.k.s. oraz art. 121 § 1 O.p. poprzez wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania w zakresie kontroli zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych, co nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, bowiem kontrolę podatkową można przeprowadzać tylko, gdy podatek jest uiszczany w drodze samoobliczania, 4} art. 159 § 1 pkt 3, 4, 5 i 6 oraz art. 262 § 1 w zw. z art. 262 § 4 oraz art. 121 § 1 O.p. poprzez brak określenia w wezwaniach kierowanych do Skarżącego, w jakiej sprawie oraz w jakim celu zostaje wezwana oraz zawarcie w wezwaniach pouczenia o ukaraniu karą porządkową w przypadku niestawienia się Skarżącego, art. 190 § 2 O.p. poprzez brak zawiadomienia Skarżącego, jaki świadek i na jaką okoliczność będzie przesłuchiwany oraz brak pouczenia o prawie zadawania pytań świadkowi, art. 190 w zw. z art. 123 O.p. poprzez uniemożliwienie pełnomocnikowi Skarżącego zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz przesłuchanie świadka bez udziału Skarżącego mimo, że pełnomocnik wnosił o zmianę terminu przesłuchania, art. 290 § 2 O.p. w związku z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. poprzez ustalenie w protokole kontroli wysokości zobowiązania, art. 145 § 1 O.p. poprzez wysyłanie wezwań i pism zarówno Skarżącemu jak i jego pełnomocnikowi, art. 33 ust. 5, art. 33a ust. 1 u.k.s. oraz art. 180 § 1 O.p., poprzez wystąpienie do PZU o przekazanie informacji dotyczących samochodu podatnika, zamiast wezwania Skarżącego do udzielenia konkretnych informacji, art. 190 § 1 w zw. z art. 191, art. 187 § 1, art. 122 i art. 121 § 1 oraz art. 200 § 1 w zw. z art. 121 § 1 i art. 123 § 1 O.p. poprzez przyjęcie statystycznych kosztów utrzymania Skarżącego w latach 1999-2005, art. 182 O.p. poprzez ponowne wystąpienie do banku o historię rachunku bankowego, art. 165b O.p. poprzez wszczęcie postępowania podatkowego (kontrolnego) mimo nie przeprowadzenia kontroli podatkowej, która stanowi podstawę do wszczęcia postępowania kontrolnego, art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez sprawdzenie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, czy pełnomocnik Skarżącego uczestniczył w rozprawach w związku z wnioskiem o przełożenie terminu przesłuchania świadka, art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. poprzez błędną interpretację mającą wpływ na wynik sprawy. art. 191 i art. 192 O.p. oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., art. 200 § 1 w związku z art. 192 i art. 123 O.p., art. 121 § 1., art. 122, art. 123 § 1, art. 124, art. 125 O.p., art. 139 § 1, art. 120, art. 121, art. 125 O.p., art. 210 § 4, art. 191, art. 192, art. 187 § 1 w zw. z art. 122 i art. 121 § 1 O.p., art. 287 § 3w zw. z art. 122 i art. 121 § 1 O.p., Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z [...] lutego 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] września 2012 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. przeprowadził szczegółowo postępowanie wyjaśniające, zgromadził (zapewniając Skarżącemu prawo do czynnego udziału w postępowaniu) i wszechstronnie ocenił materiał dowodowy. Uzyskane w ten sposób dowody poddane następnie zostały wnikliwej ocenie. Świadczy o tym analiza motywów decyzji pierwszej instancji, dokonana w kontekście całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która pozwala uznać, iż postępowanie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. uwzględniało reguły postępowania podatkowego zawarte w O.p., a przy tym pozostawało w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto podkreślił, iż z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny źródeł przychodów uznać należy, że organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 20 ust. 1 i ust. 3 u.p.d.o.f. hl) W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz stwierdzenie rażącego naruszenia prawa przez organ odwoławczy tj. art. 68 § 4, art. 233 § 1 pkt 2a w zw. z art. 208 § 1 O.p. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - rażące naruszenie art. 68§ 4, art. 233 § 1 pkt 2a w zw. z art. 208 § 1 O.p., - błędne zastosowanie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 45 ust. 6 u.p.d.o.f., - obrazę art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, - błąd w ustaleniach faktycznych oraz obrazę przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie: art. 191 i art. 180 O.p. w zw. z art. 122, art. 210 § 4, art. 187 § 1 w zw. z art. 122, 121 § 1 O.p. Dyrektor Izby Skarbowej w W. w odpowiedzi na powyższą skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej zwana: "P.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem sporu w sprawie było ustalenie, czy Skarżący posiadał w 2006 r. przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, które należało opodatkować zryczałtowanym podatkiem dochodowym, który unormowano w przepisach art. 20 ust. 1, art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. Od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. obowiązywał przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.w brzmieniu nadanym przez art. 317 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926), który stanowił, że wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz w latach poprzednich, pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. od "dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach" pobiera się podatek w wysokości 75% dochodu. Zgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.– w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. – była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 (Dz. U. z 2013 r., poz. 985) stwierdził w punkcie I.2 sentencji, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny badał również zgodność z Konstytucją art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., lecz nie stwierdził jego niezgodności z przepisami art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 1, art. 46 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny stwierdził natomiast, że niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji jest przepis art. 68 § 4 O.p., określający przedawnienie prawa do wydania decyzji ustalającej podatek od nieujawnionych źródeł przychodów. W tym przypadku Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu art. 68 § 4 O.p. z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny, uzasadniając powyższe stanowisko uznał, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 O.p. naruszają zasadę poprawnej legislacji, będącą składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego mechanizm opodatkowania dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach jest obarczony bardzo poważnymi wadami legislacyjnymi dotyczącymi jego konstrukcji. Wprowadzając szczególnie restrykcyjną instytucję podatku od dochodów nieujawnionych, ustawodawca unormował ją jedynie w trzech lakonicznych przepisach prawnych (art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f.oraz art. 68 § 4 O.p.), z których dwa okazały się wyjątkowo nieprecyzyjne i niejednoznaczne (...). W opinii TK w rzeczywistości omawiane przepisy prawne tworzą jedynie szkielet instytucji, gdyż jej treść została ukształtowana dopiero w praktyce, co w oczywisty sposób musi budzić poważne zastrzeżenia z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawnego. W takim wypadku nie jest bowiem wystarczające, by podatnik znał obowiązujące regulacje prawne; w celu ustalenia przysługujących mu praw i ciążących na nim obowiązków powinien równolegle zapoznać się ze stanowiskiem organów podatkowych oraz orzecznictwem sądów administracyjnych. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ustawodawca zdawał sobie sprawę z istniejących kontrowersji dotyczących podatku od dochodów nieujawnionych. Nie jest zatem zrozumiałe, dlaczego zaniechał podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych, mających na celu ich usunięcie, ograniczając się jedynie do nowelizacji nierozwiązujących zasadniczych problemów. W wypadku regulacji niejasnych i nieprecyzyjnych władza prawodawcza nie może pozostawać bezczynna, oczekując na wypracowanie określonych rozwiązań w praktyce. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego podstawowy zarzut, jaki należy postawić skarżonej regulacji, dotyczy wyjątkowo niejasnego ukształtowania pojęcia przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych (art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.) oraz będącego tego następstwem braku jednoznacznego określenia zasad dotyczących biegu terminu ustalenia zobowiązania podatkowego w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych (art. 68 § 4 O.p. w związku z art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.). Pozostałe zastrzeżenia związane z: rozkładem ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wskazanego podatku, określeniem zakresu obowiązków dokumentacyjnych ciążących na podatnikach, opodatkowaniem przychodów wynikających z czynności niemogących być przedmiotem prawnie skutecznej umowy oraz zbiegu instytucji ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych i określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, mają wprawdzie mniejsze znaczenie, jednak istotnie pogłębiają przekonanie o naruszeniu wymogów ustawy zasadniczej. Trybunał zaznaczył, że w świetle Konstytucji wyróżnić trzeba dwa standardy poprawności legislacyjnej: zwykły, który dotyczy wszelkich regulacji prawnych (standard ten gwarantuje zasada poprawnej legislacji), oraz podwyższony, który dotyczy jedynie regulacji stanowionych w określonych obszarach (standard ten gwarantują zasady szczególnej określoności regulacji ograniczających prawa i wolności człowieka i obywatela, regulacji represyjnych czy daninowych). Natomiast kwestionowane przepisy prawne nie spełniają nawet wymogów właściwych dla standardu zwykłego (art. 2 Konstytucji), chociaż – jako unormowania podatkowe – winny realizować wymogi właściwe dla standardu podwyższonego (art. 84 i art. 217 Konstytucji). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 O.p. naruszają również zasadę ochrony stabilności stosunków prawnych, będącą składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Podniósł, że w świetle art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 O.p. możliwość wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych nie jest de facto ograniczona czasowo w stosunku do momentu uzyskania określonego przychodu (...). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego poddane kontroli konstytucyjności prawa przepisy prawne kształtujące instytucję podatku od dochodów nieujawnionych zostały skonstruowane wadliwie, umożliwiając organom podatkowym podejmowanie w istotnym stopniu arbitralnych decyzji wobec podatników oraz uniemożliwiając stabilizację sytuacji prawnej tych ostatnich. Podkreślić należy, że Trybunał Konstytucyjny stwierdzając w ww. wyroku z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z przepisami Konstytucji, bez odnoszenia tej niezgodności do określonego rozumienia badanego przepisu (tzw. prosta niekonstytucyjność) - inaczej zatem, niż w przypadku tzw. wyroków interpretacyjnych, w których Trybunał uznaje badany przepis za niekonstytucyjny przy określonym jego rozumieniu – wskazał, że skutkiem wydania tego wyroku, jest obalenie domniemania zgodności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z Konstytucją, bez względu na to jak on był interpretowany. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Stosownie do ust. 4 art. 190 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisu aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydana ostateczna decyzja administracyjna stanowi podstawę między innymi do uchylenia decyzji. Przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008r. sygn. akt II OSK 1745/07, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjąć zatem należy, że obalenie domniemania konstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nastąpiło w chwili opublikowania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw - 27 sierpnia 2013r. pod poz. 985. Warto też wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że konstytucyjność przepisu jest obalona z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki WSA: we Wrocławiu z 25 listopada 2009r. sygn. akt IV SA/Wr 455/09; w Rzeszowie z 10 czerwca 2009r. sygn. akt II SA/Rz 146/09). Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na przesłankę funkcjonalną, jaką musi spełniać skarga konstytucyjna, był stan prawny, który obowiązywał od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. Natomiast zobowiązanie Skarżącego z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach dotyczyło 2006 r., czyli okresu za który Trybunał Konstytucyjny uznał, że ww. przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. jest niekonstytucyjny. Sąd rozpoznający sprawę Skarżącego, z uwagi na powyższą niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z Konstytucją, odmawia zastosowania ww. przepisu. Sąd stwierdza również, że dokonując kontroli wydanych w sprawie decyzji, mimo że wydano je, na mocy art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. przed ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09 i przed jego opublikowaniem w Dzienniku Ustaw - 27 sierpnia 2013 r. - miał obowiązek wziąć pod rozwagę to orzeczenie. Wprawdzie sądy administracyjny, dokonując kontroli zaskarżonego aktu, kierują się zasadą tempus regit actum i oceniają go na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jego wydania, zasada ta nie ma jednak zastosowania w przypadku derogacji przepisu, której dokona Trybunał Konstytucyjny w swym orzeczeniu. Szereg argumentów za takim stanowiskiem przytacza doktryna i judykatura, a jednym z nich jest treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że sąd administracyjny powinien uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszenie prawa, o którym mowa w powyższym przepisie, może nastąpić również po wydaniu decyzji administracyjnej, gdy podstawą wznowienia postępowania administracyjnego jest stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu będącego podstawą prawną decyzji (art. 240 § 1 pkt 8 O.p.). Jeżeli więc w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie rozstrzygnięcie w przedmiocie niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50-51). Sąd stwierdza dodatkowo, że w przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny co prawda nie zakwestionował przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., określającego 75% stawkę zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, jednak przepis ten (przy stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.) nie jest wystarczający dla ustalenia podatku z tego tytułu. Stawka podatku może być bowiem odnoszona do podstawy opodatkowania, której zasady określania – jako jednego z kluczowych elementów konstrukcji każdego podatku - powinny wynikać z przepisów ustawy. Powołane wyżej przepisy prawne u.p.d.o.f. stanowią łącznie podstawę rekonstrukcji normy prawnej, upoważniającej organy podatkowe do ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych. Stwierdzenie niekonstytucyjności któregokolwiek z nich, powodując eliminację takiej normy kompetencyjnej z systemu prawnego, wyklucza kontynuowanie dotychczasowych lub wszczynanie nowych postępowań. Powyższe rozważania wskazują, że w realiach rozpoznawanej sprawy możliwość opodatkowania podatkiem dochodowym przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach (art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f.) podlegać musi ocenie z uwzględnieniem treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09. W konsekwencji przyjąć należy, że odpadła materialnoprawna podstawa do orzekania w przedmiocie ustalenia Skarżącemu zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Biorąc pod uwagę powyższe, bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do poszczególnych zarzutów skargi. W ponownym postępowaniu organ podatkowy uwzględni przedstawioną powyżej argumentację prawną i na podstawie art. 208 O.p. umorzy postępowanie podatkowe wobec Skarżącego, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b), art. 134 § 1 oraz art. 135 P.p.s.a orzekł jak w pkt 1 wyroku. Podstawę rozstrzygnięcia o niewykonalności decyzji (pkt 2) uzasadnia art. 152 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach (pkt 3) wydano w oparciu o art. 200 i 205 P.p.s.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 6 lit. f rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 201 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. z 2011 nr 31 r. poz. 153), zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot wpisu sądowego w kwocie 1590 zł oraz wynagrodzenie doradcy podatkowego w wysokości 3 600 zł i 17 złotych tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło