III SA/Wa 956/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Gajewski, po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2017 r. w sprawie ze skargi M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od maja do grudnia 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że na skutek zajęcia przez organy egzekucyjne jej rachunków bankowych oraz majątku nie uzyskuje obecnie żadnych przychodów. Z oświadczenia o majątku i dochodach Skarżącej wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł natomiast wartość środków trwałych wynosi 26.640,21 zł. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała przy pismach z dnia 12 kwietnia 2017 r. następujące dokumenty: wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje VAT-7, rachunek zysków i strat za 2015 r. i 2016r. oraz zeznanie podatkowe CIT-7 za 2016 r., z którego wynika, że Skarżąca w 2016 r. uzyskała przychód w kwocie 6.057.267,06 zł. Skarżąca wskazała również, że bilans za 2016 rok nie został dotychczas sporządzony. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 3 lipca 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc w nim o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie w zakresie częściowym. Skarżąca w sprzeciwie zarzuciła: 1) naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., poprzez ich nie zastosowanie, podczas gdy okoliczności sprawy i przedstawione dowody wskazują, iż w niniejszej sprawie zasadne było przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co tym bardziej oznacza również naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na nie przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, 2) naruszenie art. 252 § 1 p.p.s.a. poprzez nie zastosowanie tego przepisu, podczas Skarżąca w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, także później w toku postępowania przedstawiła oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, popierając to stosowną dokumentacją i gdy okoliczności sprawy i przedstawione dowody wskazują, iż w niniejszej sprawie zasadne było przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, 3) przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz brak wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku i w konsekwencji dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania, iż: a) Skarżąca ograniczając wydatki do niezbędnego minimum jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania, podczas gdy przedstawiony stan majątkowy i możliwości finansowe całkowicie uniemożliwiają jej poniesienie kosztów poszukiwania ochronny prawnej przed sądami administracyjnymi, b) Skarżąca powinna liczyć się możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej i tym samym zabezpieczyć środki na ten cel, podczas gdy Skarżąca wykazała, że nie uzyskuje dochodów z tytułu prowadzonej działalności, która de facto została zawieszona, a środki zgromadzone na jej rachunku bankowym oraz osobistym zostały w całości zajęte przez urząd skarbowy na poczet należności związanych ze sprawą podatkową. Tym samym Skarżąca wykazała ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, c) pominięcie wszelkich okoliczności wskazujących, na to że Skarżąca nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, i podejmowanie czynności zmierzających do ustalenia, czy Skarżąca jest w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, przez co Sąd także błędnie zastosował art. 246 § 1 p.p.s.a. dotyczący osób fizycznych, podczas gdy postępowanie niniejsze dotyczy regulacji dla osób prawnych. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie posiada środków na zapłatę kosztów sądowych w niniejszej sprawie, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na ten cel. Skarżąca wyjaśniła, że ze względu na prowadzoną egzekucję jej działalność gospodarcza została faktycznie wstrzymana. Skarżąca nie może prowadzić działalności z uwagi na zajęcie jej rachunków bankowych na poczet zobowiązań podatkowych. Poza tym Skarżąca ma też innych wierzycieli niż organy podatkowe. Z powodu braku środków na wypłatę wynagrodzeń Skarżąca zmuszona była dokonać zwolnień swoich pracowników. Organy egzekucyjne zajęły też należące do Skarżącej udziały, dywidendy oraz zyski z udziałów w innych spółkach. Skarżąca wskazała również, że w dniu 16 stycznia 2017 r. utraciła na skutek prowadzonej wobec niej egzekucji koncesję na obrót paliwami, co w sposób definitywny pozbawiło ją możliwości rozwoju i uzyskiwania jakichkolwiek przychodów. Skarżąca do swojego sprzeciwu załączyła wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2015 r. do 23 marca 2017 r., pisma komornika sądowego informujące o zajęciu rachunku bankowego oraz innych należności Skarżącej w związku z egzekucją prowadzoną z wniosku jej kontrahenta - firmy C. sp. z o.o. oraz postanowienie administracyjnego organu egzekucyjnego z dnia 28 grudnia 2016 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej z uwagi na jego bezskuteczność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącej postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też wskazać, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że z dokumentów załączonych do wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy wynika, że w 2016 r. jej przychody wynosiły ponad 6 mln zł. W tej sytuacji uznać należy, że bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był fakt, że obecnie nie osiąga ona przychodów i nie posiada środków na rachunkach bankowych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/09). Dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest bowiem także jej sytuacja we wcześniejszym okresie. Sąd ponownie podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Niezależnie od powyższego nadmienić należy w tym miejscu, że uwzględnieniu tego wniosku stał na przeszkodzie także brak wszystkich dokumentów odnoszących się do obecnej sytuacji materialnej Skarżącej, tj. bilansu za 2016 r. oraz zestawienia należności i zobowiązań, do których złożenia była ona wzywana przez referendarza sądowego na podstawie art. 255 p.p.s.a., a których nie nadesłała również przy sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.