III SO/Wa 4/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SO/Wa 4/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - A.B. (dalej jako "Wnioskodawca"), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnioskiem z 14 czerwca 2016 r. zawartym w formularzu PPF, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. ograniczenie kwoty wpisu sądowego do 100 zł. W jego uzasadnieniu wskazał, że utracił możliwości uzyskiwania dochodu w skali umożliwiającej uiszczenie wpisu w całości, z uwagi na działania organów podatkowych. Poza tym posiada zaległości względem banków, z uwagi na problemy związane z egzystencja życiową. Z oświadczeń zawartych w formularzu wynikało, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Nie uzyskuje dochodów ani nie ponosi wydatków. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Wnioskodawca wyjaśnił, że jest osobą bezdomną i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Nie posiada rachunków bankowych. Zaznaczył, że jego dochód od stycznia do maja 2016 r. wyniósł 3.900 zł (zgodnie z zestawieniem). Koszty żywności określił na 780 zł miesięcznie. Ponadto wskazał, iż w miarę możliwości płaci alimenty, średnio na poziomie 300 zł. Z kolei honorarium pełnomocnika zostało ryczałtowo opłacone w 2011 r. Do pisma załączył: zeznanie podatkowe PIT-36 za 2014 r. z wykazanym przychodem z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 8.311,62 zł, oraz zeznanie za 2015 r. z wykazanym przychodem w wysokości 71.850,49 zł, a także zestawienie dochodów za 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r. odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, iż Wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Według referendarza nie przedstawił i nie wyjaśnił on w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Mimo wezwania nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych. Referendarz sądowy za mało przekonujące uznał wyjaśnienia, że Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych, skoro prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, a poza tym jest zadłużony w bankach. W jego ocenie niewyjaśniona jest również kwestia miesięcznych niezębnych wydatków wnioskodawcy. Poza kosztami wyżywienia, które w istocie pochłaniają cały deklarowany dochód Wnioskodawcy, nie wiadomo kto pokrywa koszty jego zamieszkania, w tym koszty mediów, środków czystości, zakupu odzieży i innych niezbędnych wydatków. Reasumując starszy referendarz sądowy stwierdził, że Wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Na powyższą ocenę złożyło się z jednej strony – niepełne i zawierające sprzeczności przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej przez wnioskodawcę, z drugiej zaś strony – prowadzenie przez niego działalności gospodarczej, z której uzyskuje przychody. W sprzeciwie od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego, Wnioskodawca zarzucił lakoniczność, rutynowość i brak dogłębnego zbadania sprawy. Powtórzył, iż jest osobą bezdomną, od której trudno domagać się udokumentowania ponoszonych kosztów zamieszkania, kosztów mediów czy środków czystości. Zdaniem Wnioskodawcy pozostawanie wspólnikiem w spółce komandytowej nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej w sposób i na zasadach rozumianych w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, szczególnie w zakresie w jakim wymagany jest rachunek bankowy. W związku z tym uznał, iż jako komplementariusz z udziałem 3% nie musi posiadać rachunku bankowego, albowiem przychody, wydatki i obowiązkowe płatności, realizuje spółka, a nie on sam. W dalszej części sprzeciwu Wnioskodawca stwierdził, że posiadanie zadłużenia w banku w żaden sposób nie wiąże się z posiadaniem w nim rachunków obrotowych, rachunków ROR, czy też innych kont bankowych. Wnioskodawca stanął na stanowisku, iż nie mógł przewidzieć oraz nie był w stanie zabezpieczyć środków finansowych z tak dużym wyprzedzeniem na co najmniej 5 lat na zabezpieczenie przyszłych sporów sądowych. W jego ocenie nie mógł pobrać kwoty 500 zł bez wiedzy i zgody pozostałych wspólników spółki komandytowej, w celu uiszczenia wymaganego w sprawie wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej. W omawianej sprawie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej Wnioskodawcy, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty rzetelnie obrazujące jego sytuację majątkową oraz możliwości płatnicze. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Wprawdzie zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił dokonanie weryfikacji tychże oświadczeń. Mimo wezwania starszego referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a., Wnioskodawca nie nadesłał żądanych dokumentów. Natomiast okoliczności przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy Skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (postanowienie z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05). Jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania jakim obciążony jest Wnioskodawca jest koszt wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Oceniając wniosek z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, których Wnioskodawca nie wyjaśnił. Jak już wskazano na wstępie to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Wymaga podkreślenia, iż mimo wezwania Wnioskodawca nie przedłożył kalkulacji kosztów życia (zestawienie dochodów i wydatków), poprzestając na oświadczeniach, że jest osobą bezdomną, nie prowadzi gospodarstwa domowego i nie posiada rachunków bankowych. Zatem starszy referendarz sądowy, mając na uwadze fakt, że Wnioskodawca będąc udziałowcem A. sp. komandytowa za 2015 r. otrzymał przychód w wysokości 71.850,49 zł, natomiast za okres od stycznia do maja 2016 r. przychód ten wyniósł 50.349,62 zł (dochód 3.900 zł), zasadnie przyjął, iż nie można uznać, że Wnioskodawca jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. W ocenie Sądu okoliczności, na których Wnioskodawca oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały jedynie opisane, a nie wykazane. Wiąże się to z tym, że Wnioskodawca nie dostarczył dokumentów o które został wezwany przez co nie wyjaśnił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Nie przesłał mianowicie wyciągów z rachunków bankowych czy też nie udowodnił, że ich nie posiada wskutek wypowiedzenia przez bank umowy prowadzenia rachunku bankowego. Wnioskodawca poza wykazaniem wydatków w kwocie 780 zł na wyżywienie oraz alimentów w wysokości średnio 300 zł nie ujawnił z jakich źródeł przychodów finansowane są chociażby środki czystości czy też niezbędna odzież. Nie przedłożył ponadto jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt bycia bezdomnym, w postaci chociażby oświadczeń o korzystaniu z noclegowni, czy też przebywaniu w schronisku dla bezdomnych. Konkludując, należy przyjąć, że starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych Wnioskodawcy. W takiej sytuacji nie miał możliwości prowadzenia dochodzenia jego rzeczywistej sytuacji, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie zaś z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazane bowiem zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.