III SO/Wa 42/14

Dnia 11 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Sękowska, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie J. O. (zwany dalej "Skarżącym") zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wskazał, że aktualnie prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto jest członkiem zarządu trzech spółek i wspólnikiem jednej z nich. Zastrzegł że mimo tak licznych funkcji jego dochody są niewielkie. W 2013 r. Skarżący uzyskał dochód w wysokości ponad 208.000 zł i przeznaczył go na życie, prowadzenie działalności i spłatę kredytów. Płynność finansową zapewniają Skarżącemu karty kredytowe i debetowe. W ostatnim czasie sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu i w rezultacie banki wypowiedziały Skarżącemu kredyty, a komornik zajął jego rachunki bankowe. Nadto Skarżący posiada zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Skarżący podał, że od 10 lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Małżonkowie zamieszkują razem, ale prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Koszty utrzymania mieszkania dzielą po połowie. Do kosztów tych Skarżący zaliczył czynsz (640,48 zł), multimedia (137 zł), RWE (376,46 zł), parking (61,50 zł), telefon (54 zł). Łącznie wydatki te wynoszą 1.269,44 zł. Na jedzenie, środki czystości, ubrania, paliwo wydatkuje 1.000-1.200 zł. Obecnie Skarżący uzyskuje dochód w wysokości 3.500 zł brutto. Do majątku zaliczył udziały w spółce A. sp. z o.o. Skarżący przedłożył wydruki z CEIDG i KRS, zeznanie podatkowe, wyciągi bankowe, wezwania do zapłaty, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuł wykonawczy, dokumenty potwierdzające wydatki. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący oświadczył, że w 2014 r. nie uzyskał dochodu z racji pełnienia funkcji w zarządach trzech spółek. Powtórzył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i prowadzi z nią oddzielne gospodarstwo domowe, stąd nie posiada dostępu do jej dokumentów finansowych. Skarżący przedłożył podatkową księgę przychodów i rozchodów, deklaracje VAT, rachunek zysków i strat, zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia. Postanowieniem z 30 marca 2015 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Skarżący złożył sprzeciw w terminie. W sprzeciwie podniósł, że nie jest w stanie uzyskać informacji małżonki – E. O. o stanie majątkowym, bowiem od dziesięciu lat prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, pomimo wspólnego zamieszkiwania. Oddzielnie składają oświadczenia majątkowe, posiadają odrębne konta, a nawet odrębne półki w lodówce. Ustały między nimi więzi emocjonalne i gospodarcze. Podkreślił, że udało mu się uzyskać kolejne wyciągi z kont bankowych. Do sprzeciwu załączono wyciągi z konta prywatnego Skarżącego za okresy: od 22 września 2014 r. do 21 października 2014 r., od 22 października 2014 r. do 21 listopada 2014 r, od 22 listopada 2014 r. do 21 grudnia 2014 r., od 22 grudnia 2014 r. do 21 stycznia 2015 r., od 22 stycznia 2015 r. do 21 lutego 2015 r. oraz od 22 lutego 2015 r. do 22 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Mimo to ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Oświadczenia Skarżącego zawarte zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i piśmie Skarżącego nadesłanym w związku z wezwaniem w trybie art. 255 P.p.s.a., dotyczące sytuacji majątkowej Skarżącego, budzą wątpliwości, co do ich wiarygodności i kompletności. Skarżący wyjaśnił bowiem, że nie posiada jakiejkolwiek nieruchomości. Jednocześnie nie wskazał, kto dysponuje prawem do lokalu położonego w W. przy ul. [...] , w którym Skarżący zamieszkuje wraz z małżonką. Nadto, w sprzeciwie, podniósł, że jego więzi emocjonalne i gospodarcze z małżonką ustały. Zdaniem Sądu taka argumentacja Skarżącego budzi poważne wątpliwości. Brak określenia statusu lokalu przy ul. [...] wpływa niewątpliwie na ocenę rzetelności złożonych przez Skarżącego wyjaśnień. Jeśli bowiem lokal ten, byłby przez Skarżącego wynajmowany, to należy stwierdzić, że nie złożył on stosownych informacji dotyczących kosztów wynajmu oraz źródeł jego finansowania. Tymczasem dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej Skarżącego wymaga zestawienia wydatków z uzyskiwanymi dochodami. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie listy tych wydatków, którym należy przypisać konkretne źródło ich finansowania. Skarżący wskazał, że uzyskuje dochód na poziomie 3.500 zł brutto. Do kosztów zaś utrzymania zaliczył czynsz (640,48 zł), multimedia (137 zł), RWE (376,46 zł), parking (61,50 zł), telefon (54 zł). Łącznie wydatki te wynoszą 1.269,44 zł. Na jedzenie, środki czystości, ubrania, paliwo Skarżący wydatkuje 1.000-1.200 zł. Z powyższego zestawienia wynika, że ewentualne koszty wynajmu lokalu dodane do wymienionych przez Skarżącego kosztów utrzymania, przekraczałyby jego możliwości finansowe. Jednocześnie, mając na uwadze doświadczenie życiowe, trudno przypuszczać, że małżonka Skarżącego umożliwiłaby mu wspólne zamieszkiwanie w lokalu, w sytuacji w której nie łączyłyby jej ze Skarżącym więzy emocjonalne i gospodarcze. Odnosząc się zaś do argumentacji Skarżącego co do rozdzielności majątkowej należy wyjaśnić, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka i nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Tymczasem, jak już wcześniej wskazano, dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej Skarżącego wymaga zestawienia wydatków z uzyskiwanymi dochodami. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie i udokumentowanie zarówno dochodów małżonków jak i ich wydatków. Mając na względzie powyższą argumentację oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.