III SO/Wa 6/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "T." Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 1.000 zł (słownie: tysiąc złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. "T." Sp. z o.o. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jest stroną postępowania podatkowego w sprawie VAT za październik 2011 r. W miesiącu tym dokonano wyprowadzenia majątku ze spółki, poprzez sprzedaż, przez pełnomocników ustanowionych przez poprzedni zarząd, przedsiębiorstwa spółki do podmiotu powiązanego z pełnomocnikami. Mimo, że była to sprzedaż przedsiębiorstwa poza VAT pełnomocnicy wystawili fakturę. Organy podatkowe domagają się zapłaty podatku z tej faktury w wysokości 2.356.098 zł. Obecny zarząd dowiedział się o tej transakcji dopiero w 2012 r., gdy w spółce nie było żadnych środków materialnych. Strony transakcji wyprowadzającej majątek ze spółki tak ustaliły warunki zapłaty, że do spółki nigdy nie wpłynęły żadne środki. Ponadto, pełnomocnicy ci, nie przekazali ksiąg podatkowych nowemu zarządowi, twierdząc, że zostały skradzione. Dlatego też obecny zarząd ma problemy z ustaleniem jaka był faktyczna sytuacja bilansowa spółki na dzień dokonywania transakcji. W tej chwili spółka jest "technicznym bankrutem". Spółka nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi na dokonanie wpisu i ponoszenie innych opłat związanych z postępowaniem. Spółka poinformowała, że 19 listopada 2015 r. złożono wniosek o zawieszenie działalności. Wskazała ponadto, że nominalny kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł. Spółka nie posiada środków trwałych ani środków na rachunku bankowym. Od 2012 r. spółka nie osiąga przychodów, ani nie ponosi kosztów. Dnia 23 listopada 2015 r. został rozwiązana umowa o prowadzenie ksiąg spółki. Do wniosku spółka załączyła: wniosek o zawieszenie działalności, zeznania CIT-8 za 2012 i 2014 r., deklaracje VAT-7 za sierpień i wrzesień 2015 r., oświadczenie prezesa zarządu o niezatrudnianiu pracowników oraz o nieprowadzeniu działalności gospodarczej, zawiadomienie skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego o nieprzekazaniu przez poprzedni zarząd dokumentacji księgowej spółki, wyciąg z rachunku bankowego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności, zauważyć należy, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Na obecnym etapie postępowania kosztem, którego poniesienie jest niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego jest wpis w kwocie 23.561 zł. W ocenie referendarza sądowego, z oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki wynika, że aktualnie nie jest ona w stanie uiścić tego wpisu w całości. Zauważyć bowiem należy, że obecnie sytuacja finansowa spółki jest wyjątkowo trudna. Spółka zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Od kilku lat nie uzyskuje żadnych przychodów (zob. zeznania podatkowe za 2012 i 2014 r., oraz deklaracje VAT-7 z 2015 r.). Nie posiada środków na rachunku bankowym, ani żadnego majątku. W stosunku do spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne. Powyższe, w ocenie referendarza sądowego, nie oznacza jednak, że spółka w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Skarżąca bowiem, mimo zawieszenia działalności, w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym. Istotnym jest również, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Tym samym podzielić należy poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, z których wynika, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Skarżąca nie wykazała natomiast, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Ponadto, skoro aktualny prezes zarządu, jest w stanie przeznaczyć środki na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy – to nie sposób przyjąć, że nie jest również w stanie, chociaż częściowo partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie całości ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącej na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. W konsekwencji, referendarz sądowy przyjął, że zasadne jest zwolnienie skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.