III SO/Wa 9/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.sp. z o.o. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wnioskodawca - S. sp. z o.o. w W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, powołując się na takie okoliczności jak nieprowadzenie działalności operacyjnej, zajęcie rachunku bankowego przez organ podatkowy, brak środków finansowych, brak środków trwałych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego wnioskodawca przesłał wypełniony formularz PPPr, w którym wskazał, iż posiada należności, jednak nie jest w stanie ustalić ich wielkości z uwagi na przetrzymywanie dokumentów przez biuro rachunkowe. Podał, że kapitał zakładowy wynosi 100.000 zł, zaś strata za ostatni rok 337.654,01 zł. Oświadczył, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Nie posiada też dostępu do rachunku bankowego, zaś decyzja o jego zajęciu znajduje się w aktach postępowania. Podkreślił, że obecne biuro rachunkowe nie dysponuje dokumentacją źródłową i nie może sporządzić sprawozdań finansowych. Z uwagi na utrudniony kontakt ze wspólnikami nie jest możliwe uzyskanie informacji na temat pokrycia przez nich kosztów. Wnioskodawca przedłożył m. in. deklaracje VAT, sprawozdanie finansowe, zeznanie podatkowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie wnioskodawca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego spełnienia tej przesłanki wnioskodawca nie wykazał. Jego argumentacja zasadza się na takich okolicznościach jak nieprowadzenie działalności operacyjnej, zajęcie rachunku bankowego przez organ podatkowy, brak środków finansowych, brak środków trwałych. Oświadczenia te nie zostały jednak poparte dokumentami, na podstawie których można by dokonać kompleksowej oceny zasadności żądania wnioskodawcy. Jak natomiast zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 października 2015 r. (I FZ 355/15) w przypadku spółki kapitałowej ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do jej dokumentacji księgowej (np. bilans, rachunek zysków i strat), zaś w odniesieniu do aktywów pożądane jest w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych (zob. też postanowienie NSA z 12 stycznia 2017 r., I FZ 405/16). Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca przedłożył bilans oraz rachunek zysków i strat, który nie zawiera stosownych danych liczbowych. Brak ten umotywował zatrzymaniem dokumentacji księgowej przez poprzednie biuro rachunkowe w celu "wymuszenia opłat za usługi niezgodne z umową". Akcentowane przez wnioskodawcę przetrzymywanie ksiąg pozostaje wewnętrzną sprawą stosunku umownego łączącego go z tym biurem, nie jest zaś okolicznością, która może stanowić usprawiedliwienie dla niewywiązania się z obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, koniecznych do prawidłowej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zwłaszcza, że obowiązek sporządzenia dokumentacji finansowej wynika z przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm.). Tym samym na podstawie szczątkowych danych referendarz sądowy nie jest w stanie odtworzyć sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W efekcie nie sposób stwierdzić czy jego oświadczenie o braku jakichkolwiek środków znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Ocena sytuacji finansowej wnioskodawcy, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie jego oświadczeń i przypuszczeń typu "według mojej wiedzy". To z kolei kłóciłoby się z ideą prawa pomocy. Tym bardziej, że oświadczeniu o braku środków przeczy chociażby to, iż wnioskodawca w dalszym ciągu dokonuje zakupu towarów, co obrazują nadesłane deklaracje VAT. Co prawda poziom tych zakupów nie jest znaczny, niemniej trudno uznać, iż mają one pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Wnioskodawca nie wykazał też, że nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Wyjaśnienia w tym zakresie ograniczył do tłumaczenia, że nie może uzyskać takich informacji z uwagi na utrudniony kontakt ze wspólnikami. Tłumaczenia te brzmią nieprzekonująco skoro po pierwsze trudności tego rodzaju sygnalizował wcześniej jedynie w odniesieniu do wspólnika będącego podmiotem włoskim. Po drugie zaś wnioskodawcy przedłużono – na jego wyraźną prośbę – termin do dostarczenia dokumentacji uzupełniającej złożony wniosek. Miał on więc wystarczająco dużo czasu, by skontaktować się ze wspólnikami. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów związanych z zainicjowanym przez wnioskodawcę postępowaniem. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.