IV SA/Wa 1005/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. S. P. wniósł do Sądu skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji własnej decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. w sprawie odmowy anulowania materialno-technicznej czynności zameldowania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący S. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 22 sierpnia 2014 r. S. P. pismem z dnia 27 sierpnia 2014 r. (nadanym w urzędzie pocztowym dnia 28 sierpnia 2014 r.) wniósł "zażalenie" na postanowienia z dnia 12 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", od postanowień wydanych przez referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy przysługuje sprzeciw. Z kolei zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego Sąd pismo skarżącego z dnia 27 sierpnia 2014 r. z uwagi na jego treść, uznał za sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2014 r. Jednocześnie Sąd stwierdził, że sprzeciw został wniesiony w terminie i nie zawierał braków formalnych. Konsekwencją tego jest utrata mocy postanowienia z dnia 12 sierpnia 2014 r. i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd "od nowa" na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając wniosek S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Sąd uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 162/11, te orzeczenie i powołane poniżej dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl) bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Lu 152/10). Dalej, należy wskazać, że użyty w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że ziściła się przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku. Innymi słowy w interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Należy przy tym pamiętać, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wskazać również należy, że Sąd stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony i w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 oraz z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10). W złożonym wniosku PPf S. P. wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną K. Posiada udział w nieruchomości rolnej. Skarżący oświadczył, że jest chory i nie posiada źródeł dochodów. Oświadczenia te nie odzwierciedlały pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, wobec czego zwrócono się do skarżącego o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Referendarz sądowy zobowiązał S. P. do złożenia oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz wysokości tych źródeł utrzymania, w szczególności do wyjaśnienia skąd aktualnie czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto zobowiązano skarżącego do złożenia oświadczenia, czy żona K. P. uzyskuje jakiekolwiek dochody, jeśli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, czy posiada jakikolwiek majątek, jeśli tak to należy wskazać jaki, czy posiada rachunki i konta bankowe, jeśli tak to należy przedłożyć wyciągi z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeśli nie – przedłożyć oświadczenie o nieposiadaniu rachunku bankowego. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżący zakwestionował zasadność wezwania i poinformował, że jest na utrzymaniu rodziny, znajomych i sąsiadów. Dodatkowo Sąd zobowiązał skarżącego do złożenia oświadczenia wskazującego: na źródła utrzymania jego i jego żony (np. renta, świadczenia z pomocy społecznej) oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość (np. odcinek renty, decyzja z pomocy społecznej), wysokość wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym (np. opłata za energię elektryczną, wodę, opał, leki, wyżywienie etc. ) oraz oświadczenia wyjaśniającego, czy posiadana nieruchomość rolna przynosi dochód, jeśli tak to w jakiej wysokości (miesięcznie), czy skarżący ubiegał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź o inną formę pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeśli tak to należy przesłać kopię stosownej decyzji ewentualnie wskazać, czy pomoc otrzymał i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie S. P. oświadczył, że nie posiada żadnych źródeł dochodu, natomiast jego żona K. pobiera zasiłek przedemerytalny w wysokości 830 (osiemset trzydzieści) złotych. Jednocześnie złożył szereg kopii dokumentów, potwierdzających zasadność wniesionej skargi. W ocenie Sądu oświadczenia S. P. zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie stanowią wystarczającej podstawy do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Strona również na wezwanie sądu, nie wykazała okoliczności, które wskazałyby na to, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ogólne stwierdzenie o złym stanie zdrowia i braku źródeł dochodu jak również powołanie się na pomoc bliskich, nie przesądza o tym, że S. P. jest osobą, która spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wobec niemożliwości ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, że strony nie stać na poniesienie jakichkolwiek kosztów uczestnictwa w inicjowanym postępowaniu sądowym Sąd stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.