IV SA/Wa 1009/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat, po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. (dalej: "stowarzyszenie", "wnioskodawca") wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z 27 maja 2014 r., regulaminu Stowarzyszenia [...], oraz dodatkowego oświadczenia z dnia 9 czerwca 2014 r., wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie stowarzyszenie liczy trzynastu członków, dodatkowo współpracują z nim dwaj wolontariusze. Obowiązująca składka członkowska wynosi 10 zł miesięcznie, jednak realne wydatki przypadające na jednego członka wynoszą około 60 zł miesięcznie. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie prowadzi księgowości, jedynie wydatki na sprawy sądowe są odznaczane w wykazie przesyłek pocztowych. Stąd wiadomo, że w 2013 r. sprawy sądowe pochłonęły łącznie 4800 zł, w 2014 r. – 3517 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z 16 lipca 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1009/14 odmówił przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W piśmie z złożonym w dniu 25 lipca 2014 r. stowarzyszenie wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu stowarzyszenie wniosło o wzięcie pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż skarżący wpłacił w ubiegłym roku łącznie ponad 4000 zł do kasy sądowej na opłaty sądowe, uzasadnienia wyroków, skargi kasacyjne (średnio ok. 50 zł na miesiąc na członka stowarzyszenia). W obecnym roku na ten cel wydatkowało już 3000 zł. Poinformowało, że w ostatnim okresie stowarzyszenie nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej w wielu sprawach w związku z tym, kolejne jego skargi były przez Sąd odrzucane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z wniesieniem sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 16 lipca 2014 r., który nie został przez Sąd odrzucony postanowienie to utraciło moc i dlatego wniosek stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym. Od Sądu zależy więc uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Użyte w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja majątkowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania czy choćby dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd podkreśla, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504). W niniejszej sprawie skarżące stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie jest wystarczającym twierdzenie, że stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, że nie zdecydowało się podjąć uchwały w przedmiocie nie tylko obowiązku uiszczania składek członkowskich, ale także w znacznej wysokości adekwatnej do szeroko zakreślonych w regulaminie form działalności. Wskazać bowiem należy, że przesłany regulamin Stowarzyszenia zakłada w pkt 7, że działalność stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jej członków. Nic nie stoi więc na przeszkodzie, aby członkowie stowarzyszenia, w przypadku braku innych źródeł finansowania, celem prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, zebrali środki konieczne do opłacenia wpisu sądowego. Ponieważ skarżące stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w sytuacji rezygnacji z podjęcia uchwały w przedmiocie nie tylko obowiązku uiszczania składek członkowskich, ale również na odpowiednio wysokim poziomie adekwatnym do szeroko zakreślonych w regulaminie form działalności – albowiem biorąc pod uwagę cel działania stowarzyszenia, dobrowolna składka członkowska w wysokości nawet 50,-zł miesięcznie nie powinna stanowić nadmiernego obciążenia finansowego członka stowarzyszenia – stanowiłoby de facto przeniesienie ciężaru prowadzenia działalności statutowej stowarzyszenia na Skarb Państwa, podczas gdy stowarzyszenie powinno było co do zasady we własnym zakresie zabezpieczyć środki na swoją działalność, w tym na występowanie do sądów administracyjnych z pismami, które podlegają opłacie sądowej. Sąd rozpoznający niniejszy wniosek popiera stanowiska zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach: z 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06 (dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach: https://cbois.nsa.gov.pl); z 30 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 1004/09 (LEX nr 587353); z 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09 (LEX nr 582885). Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują ustawowego, ogólnego zwolnienia organizacji społecznych z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a zatem jedyną drogą uzyskania takiego zwolnienia jest ubieganie się o możliwość skorzystania z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy. Jednocześnie jednak ustawa w sposób wyraźny jako zasadę wskazuje, że w kosztach postępowania obowiązana jest partycypować strona, a prawo pomocy jest ściśle rozumianym wyjątkiem od tejże zasady. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby wnioskodawca przez wprowadzenie odpowiedniej wysokości składki członkowskiej zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie zwykłego Stowarzyszenia [...] w stowarzyszenie rejestrowe, które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Podkreślić należy, że w związku z licznymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy składanymi przez stowarzyszenie, w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wielokrotnie już wskazywano na dopuszczalne możliwości poprawy kondycji finansowej tego stowarzyszenia. Tymczasem argumentacja zawarta w przedmiotowym wniosku wskazuje, że członkami stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, konsekwentnie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Pozytywnego dla strony orzeczenia nie może uzasadniać fakt poniesienia wydatków na opłaty sądowe w wysokości ponad 4000 zł w roku ubiegłym, natomiast w obecnym 3000 zł. Wnioskodawca pomija całkowicie istotę działania stowarzyszeń, opierającą się na samodzielności działania stowarzyszenia, przejawiającej się między innymi w oparciu działalności na własnym majątku. Nie jest rzeczą Sądu ocenianie pobudek, jakimi kierowali się członkowie stowarzyszenia przy jego tworzeniu, ani też podważanie racji jego istnienia, niemiej jednak oceny wymagały wszelkie podniesione wyżej okoliczności w kontekście możliwości uzyskania przez wnioskodawcę prawa pomocy. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny należy stwierdzić, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że jest podmiotem, któremu przysługuje prawo skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2, w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.