IV SA/Wa 107/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2012 r. o wymeldowaniu J. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek J. F., matki J. P., a z materiału dowodowego wynika, że J. P. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od października 2010 r. Wskazują na to wyjaśnienia wnioskodawczyni J. F., zeznania świadków - mieszkańców bloku, w którym znajduje się przedmiotowy lokal – I. D., M. D., E. W., J. W., gospodarza budynku R. M., jak i - częściowo - zeznania M. N. (drugiej córki wnioskodawczyni, a siostry J. P.) oraz wyjaśnienia samej J.P. Organ podniósł, że wnioskodawczyni J. F.wskazała, że jej córka J. P. wyprowadziła się dobrowolnie z przedmiotowego lokalu pod jej nieobecność w październiku 2010 r., zabierając część swoich rzeczy osobistych, a zostawiając w swym zamkniętym pokoju meble i ubrania. Przesłuchani świadkowie - mieszkańcy bloku oraz jego gospodarz - wskazali, że od około roku lub dwóch lat nie widują J. P. w pobliżu przedmiotowego lokalu. Świadek M. D. zeznała, że kilka dni przed przesłuchaniem jej w charakterze świadka widziała J.P. przed blokiem. Z kolei świadek M. N. (siostra J. P. niezamieszkała w przedmiotowym budynku) zeznała, że w przedmiotowym lokalu nie przebywa od 6-7 lat z uwagi na konflikt z matką. Odnosząc się zaś do kwestii przebywania w przedmiotowym lokalu swej siostry J. P. zeznała, że z rozmowy z nią wie, iż matka wielokrotnie groziła siostrze, która po włamaniu do przedmiotowego lokalu w lipcu 2010 r. bała się w nim mieszkać i pomieszkiwała u znajomych. Podniosła, że gdy J. P. dowiedziała się o złożeniu przez matkę wniosku o wymeldowanie, zwróciła się do niej o wydanie jej kluczy. J. P. ma w przedmiotowym lokalu swoje rzeczy i pomimo konfliktu z matką powracała do niego i nocowała w nim do maja 2012 r., kiedy utraciła możliwość wejścia do lokalu. Z kolei sama wymeldowana oświadczyła, że od lipca 2010 r. do czerwca 2012 r. nocowała w lokalu kilka razy w miesiącu, a w dzień przychodziła 2-3 razy w tygodniu. Od włamania do lokalu, tj. od około 4 czerwca 2012 r. nie posiada do niego kluczy, a o włamaniu dowiedziała się 2 lipca 2012 r. od sąsiadki M. D. W lokalu ma swoje rzeczy. Organ nadmienił, że wymeldowana opuściła lokal dobrowolnie, a dopiero później dążyła do przywrócenia naruszonego posiadania lokalu, zaś wymiana zamków do drzwi wejściowych do lokalu została dokonana przez wnioskodawczynię już po dobrowolnym opuszczeniu go przez wymeldowaną i nie ma wpływu na wynik sprawy. Do dnia wydania decyzji nie zapadło orzeczenie sądu cywilnego w sprawie przywrócenia posiadania lokalu. W skardze z dnia 14 grudnia 2012 r. na decyzję Wojewody [...] J. P. podniosła, że organ nie wykazał, że opuściła lokal dobrowolnie, w tym, że posiada do niego klucze. Po włamaniu wnioskodawczyni wymieniła zamki w drzwiach nie przekazując skarżącej nowych kluczy, co pozbawiło ją możliwości wejścia do lokalu. Do czasu wymiany zamków skarżąca korzystała z lokalu pod nieobecność matki. Skarżąca podjęła środki prawne umożliwiające jej powrót do lokalu, ponieważ wezwała pisemnie wnioskodawczynię do wydania kluczy do lokalu, a następnie wniosła do sądu cywilnego pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. Sprawa ta toczy się przed Sądem Rejonowym dla [...] w W. pod sygn. akt [...], a kopia pozwu została dołączona do odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2013 r. pełnomocnik uczestniczki postępowania J. F. adw. H. S. podniosła, że skarżąca dobrowolnie opuściła przedmiotowy lokal w październiku 2010 r., na co wskazują wyjaśnienia J. F. oraz zeznania niepowiązanych ze skarżącą świadków, którzy wskazali, że w okresie, w którym skarżąca zamieszkiwała w lokalu widywali ją 2-3 razy w tygodniu. Zeznania świadka M. N., według których skarżąca miała nocować w lokalu w maju 2012 r., zostały oparte na informacjach uzyskanych od skarżącej, ponieważ świadek ten nie zamieszkuje w lokalu od około 6-7 lat. Wyjaśnienia skarżącej, że od października 2010 r. kilka razy w miesiącu nocowała w lokalu, a w dzień przychodziła do niego 2-3 razy w tygodniu, pozostają w rażącej sprzeczności z zeznaniami świadków zamieszkujących budynek przy ul. [...] w W., którzy nie widują jej od blisko 2 lat. Wątpliwości co do wiarygodności wyjaśnień skarżącej budzi też okoliczność, że o włamaniu w dniu 4 czerwca 2012 r. dowiedziała się od M. D. w dniu 2 lipca 2012 r., czyli około miesiąc po tym fakcie. Wymiana zaś zamków w lokalu w czerwcu 2012 r. była zdarzeniem zupełnie niezwiązanym z opuszczeniem lokalu przez skarżącą, które ponadto nastąpiło w dłuższym okresie po opuszczeniu przez nią lokalu. W piśmie procesowym z dnia 25 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej adw. G. .podniósł, że decyzja o wymeldowaniu jest przedwczesna, ponieważ skarżąca nie opuściła lokalu trwale i dobrowolnie. O braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu świadczy wniesienie przez skarżącą do pozwu o ochronę naruszonego posiadania, wskutek czego Sąd Rejonowy dla [...] w W. wydał korzystny dla niej wyrok z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...]. Wyrok ten jest nieprawomocny, jednakże jest dowodem nie tylko na podjęcie działań zmierzających do powrotu do lokalu, ale także na to, że były one skuteczne. Zwrócono uwagę na następujące ustalenia sądu cywilnego: 1) skarżąca do czerwca 2012 r. korzystała z lokalu, ale po włamaniu, które miało miejsce w czerwcu 2010 r., unikała spotkań z domownikami, przychodząc do domu w godzinach nocnych; 2) skarżąca pozostawiła w lokalu swoje rzeczy osobiste; 3) w dniu 4 czerwca 2012 r. nastąpiła wymiana zamków w drzwiach, a skarżącej nie zostały wydane klucze, co uniemożliwiło jej korzystanie z lokalu; 4) skarżąca pisemnie wzywała uczestniczkę J. F. do wydania jej kluczy do drzwi. Ustalenia te są zbieżne z wyjaśnieniami skarżącej w przedmiocie niedobrowolności (wskutek wymiany zamków i braku kluczy) i nietrwałości (pozostawienie w lokalu swych rzeczy, brak koncentracji życia w innym lokalu) opuszczenia lokalu. Pełnomocnik skarżącej nie zakwestionował wiarygodności zeznań świadków zamieszkujących budynek i gospodarza budynku, ponieważ nie są one sprzeczne z wyjaśnieniami skarżącej. Skarżąca w okresie między 2010 r. a 2012 r. przychodziła bowiem do lokalu w godzinach nocnych lub wczesnoporannych i mogła nie być widywana przez tych świadków. W ocenie pełnomocnika skarżącej wymiana zamków w drzwiach wejściowych do lokalu była bezpośrednio związana z chęcią uniemożliwienia pobytu skarżącej w lokalu i jest traktowana jako przesłanka niedobrowolności jego opuszczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, ponieważ organ odwoławczy naruszył art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Naruszenie polegało na uznaniu, że opuszczenie lokalu przez skarżącą w październiku 2010 r. było dobrowolne i trwałe. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", stanowiący, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Miejscem stałego pobytu jest miejsce zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). W świetle art. 15 ust. 2 ustawy jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest ustalenie przez organ, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Sporna w niniejszej sprawie jest okoliczność, czy od października 2010 r. do czerwca 2012 r. skarżąca przebywała w przedmiotowym lokalu, a jeśli tak, to jaki charakter miał ten pobyt oraz - przyjmując, że skarżąca bywała w tym okresie w lokalu - czy po wymianie zamków w drzwiach wejściowych do lokalu podjęła czynności zmierzające do przywrócenia jej możliwości przebywania w lokalu. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika bezspornie, aby skarżąca od października 2010 r. do czerwca 2012 r. nie nocowała czasami w lokalu oraz aby nie odwiedzała go w porze dziennej. Co prawda z zeznań świadków - mieszkańców bloku i gospodarza budynku - wynika, że nie widują skarżącej od około roku lub dwóch lat, niemniej jednak nie można odmówić wiarygodności zeznaniom świadka M. N. i wyjaśnieniom skarżącej, że ta ostatnia bywała w tym okresie w lokalu, jednak w godzinach, w których domniemywała nieobecność w nim wnioskodawczyni z uwagi na trwający między nimi konflikt. Nie można a priori zanegować stanowiska pełnomocnika skarżącej wyrażonego w piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r., że skarżąca czasami bywała w lokalu jedynie w godzinach nocnych, w których pozostawała niezauważona przez sąsiadów. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje też, że w czerwcu 2012 r. wnioskodawczyni wymieniła zamki w drzwiach wejściowych do lokalu. W kontekście wskazanego wyżej periodycznego przebywania przez skarżącą w lokalu od października 2010 r. do czerwca 2012 r. należy uznać, że wymiana zamków miała związek z zamiarem wnioskodawczyni polegającym na uniemożliwieniu skarżącej wejścia do lokalu. Wobec tego dla stwierdzenia, czy opuszczenie lokalu przez skarżącą w czerwcu 2012 r. było dobrowolne istotna jest okoliczność, czy i kiedy skarżąca podjęła działania mające na celu przywrócenie jej możliwości korzystania z lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, w pełni akceptowane przez Sąd, zgodnie z którym za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z umożliwiającego powrót do lokalu środka prawnego w postaci powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, którego uwzględnienie przez sąd powszechny doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Nieskorzystanie z powyższego środka prawnego, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powszechny powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej (np. prawomocny wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 420/10; prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 913/10; prawomocny wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 830/07; prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Bd 472/06). W sytuacji więc, kiedy dana osoba nie zamieszkuje w lokalu, w którym zameldowana jest na pobyt stały, a jej powództwo o przywrócenie posiadania tego lokalu zostało oddalone przez sąd powszechny, nie ma podstaw do odmowy wymeldowania nawet wówczas, gdy niemożność zamieszkania w lokalu powstała wskutek celowego działania osób trzecich (por. prawomocny wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 775/10). Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że skarżąca na początku lipca 2012 r. dowiedziała się o wymianie zamków dokonanej miesiąc wcześniej, po czym wniosła do sądu cywilnego pozew o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, skutkujący wydaniem w dniu 5 marca 2013 r. (czyli już po wydaniu zaskarżonej decyzji) wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w W. przywracającym jej utracone posiadanie lokalu. W orzecznictwie NSA nie budzi wątpliwości pogląd, że prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej, oznacza brak dobrowolności opuszczenia lokalu. Z akt sprawy nie wynika, aby wyrok ten był prawomocny, jednakże nie ma to znaczenia w sprawie, gdyż wskazuje, że skarżąca podjęła działania zmierzające do przywrócenia jej możliwości przebywania w lokalu, a z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy wynika, że skarżąca nie opuściła dobrowolnie przedmiotowego lokalu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 152 P.p.s.a. W pkt 3 sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania w oparciu o art. 250 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) oraz art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.).