IV SA/Wa 1098/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2005 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Rady Samorządu Mieszkańców Osiedla K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: odrzucić skargę Zgodnie z treścią art. 58 §1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiającejej działanie. Skargę w niniejszej sprawie - na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Rada Samorządu Mieszkańców Osiedla K. W ocenie Sądu podmiot ten nie posiada zdolności sądowej tj. zdolności do występowania przed sądem administracyjnym jako strona w rozumieniu art. 25 w/w ustawy. Jak wynika z udzielonej przez skarżącego informacji Rada Samorządu Mieszkańców Osiedla K. działa w oparciu o nadany mu uchwałą Rady Gminy W. z dnia [...] stycznia 1998 r. statut. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym w art. 5 zezwala Gminie na tworzenie jednostek pomocniczych: sołectw, dzielnic, osiedli i inne. Jednocześnie w art. 35 tej ustawy ustawodawca wskazał, że organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Statut może przewidywać powołanie jednostki niższego rzędu w ramach jednostki pomocniczej i określa w szczególności: 1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej, 2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej, 3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej, 4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji, 5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocnic §1 tego statutu stanowi, że Osiedle K. ( które może także używać nazwy "Samorząd Mieszkańców Osiedla K.") jest jednostką niższego rzędu Gminy W. w Dzielnicy [...]. W tej sytuacji należało uznać, że jednostką pomocniczą Gminy Miasto W. - w rozumieniu art. 5 ustawy o samorządzie gminnym jest Osiedle K. Ustawowymi organami osiedla są Rada jako organ uchwałodawczy i zarząd jako organ wykonawczy.( art. 37 ustawy o samorządzie gminnym) Osiedle K. jak wynika z rozdziału Ifl statutu- także posiada swoje organy, którym jest m.in. Rada Osiedla. Jest to organ uchwałodawczy i kontrolny Osiedla ( §5 i 6 statutu). Dla rozważań nad kwestią zdolności sądowej w niniejszej sprawie nie pozostaje bez znaczenia odróżnienie procesowej kwestii -reprezentowania Osiedla w postępowaniu sądowoadministracyjnym od zagadnienia posiadania przymiotu strony w takim postępowaniu. Rada Osiedla - jak zostało wyżej wskazane - jest jedynie organem jednostki pomocniczej gminy i jako taki nie jest podmiotem praw i obowiązków ustanowionych w prawie materialnym albowiem podmiotem tym mogłaby być jedynie jednostka pomocnicza Gminy -tu: Osiedle K. Istotą organu określonego podmiotu (posiadającego lub nie,-osobowość prawną) jest, bowiem to, że podmiot może uczestniczyć w obrocie prawnym poprzez swoje organy, które działają w zakresie swojej kompetencji zaś oświadczenie woli organu jest uważane za oświadczenie woli samego podmiotu. Z powyższego wynika, że organ jednostki pomocniczej samorządu terytorialnego nie może być samodzielnym podmiotem praw i obowiązków w sferze prawa materialnego. W konsekwencji zatem nie posiada również zdolności sądowej w rozumieniu art. 25 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym zakresie Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podzielił stanowisko reprezentowane przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2002 r. (IIIRN 144/01, OSNP 2003/15/349). Także w postanowieniu z dnia 21 lutego 2002 r. II SA/Po 371/02 ( niepubl. ) Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że Rada Sołectwa nie jest uprawniona do wniesienia skargi do sądu. Zdolności sądowej w niniejszej sprawie nie posiada również Samorząd Mieszkańców Osiedla K.. (Osiedle K.) Ustawa o samorządzie gminnym nie przyznaje jednostkom pomocniczym osobowości prawnej. Zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie reprezentowane są dwa przeciwstawne poglądy co do tego czy jednostka pomocnicza gminy posiada zdolność sądową. Według jednego z nich osiedla ( odpowiednio także sołectwa) posiadają zdolność sądową w postępowaniu sądowoadministracyjnym i takie stanowisko jest reprezentowane m.in. przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 16 kwietnia 1991 r. III CZP 23/91 OSNCP 1992 nr 2 poz. 20 oraz aprobującej glosie do tego orzeczenia W. Brodniewicza PS 1993 nr 10 poz. 44 i n. Według drugiego stanowiska — reprezentowanego również przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jednostki pomocnicze gmin nie są wyposażone w zdolność sądową. Należy bowiem zwrócić uwagę, że jednostki te - tu: osiedle są wyłącznie elementami składowymi gmin, niemającymi poza tymi ramami samodzielnego bytu prawnego, niemogącymi w stosunku do osób trzecich podejmować jakichkolwiek działań. Poza ramami organizacyjnymi gminy osiedle nie istnieje, gdyż nie ma w żadnej mierze choćby nawet ułomnej osobowości prawnej. Takie stanowisko reprezentowane jest w najnowszej linii orzecznictwa m.in. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11.05.2004 r. III SA/Kr 61/04 (Wspólnota 2005/2/55). jak też wyroku NSA z dnia 29.03.2003 r. (IVSA 2841/01 Wspólnota 2004/9/59), zgodnie z którym brak regulacji w ustawie o samorządzie terytorialnym przyznającej sołectwom, dzielnicom, osiedlom prawo do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym na zasadach ustalonych dla organizacji społecznych przez Kodeks postępowania administracyjnego wyłącza możliwość przyznania tym jednostkom pomocniczym gminy, w formie uchwały organu gminy, pozycji podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia także treść statutu, który określa zakres i zadania Osiedla K. §4 Statutu wskazuje, że do zakresu działania osiedla należy opiniowanie, składanie wniosków i podejmowanie inicjatyw w wymienionych sprawach. Ma ono zatem charakter wnioskodawczy i opiniodawczy. Z treści powyższej części statutu wynika, że jednostka ta uzależnia swój byt od jednostki macierzystej jaką jest Gmina. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że wyposażony w kompetencje wyszczególnione w §4 statutu Samorząd Mieszkańców Osiedla K. nie posiada zdolności sądowej w niniejszej sprawie. Osiedle jako jednostka pomocnicza gminy nie jest także organizacją społeczną w rozumieniu art. 5 §2 pkt 5 kpa., co uzasadniałoby jego udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym pomimo braku zdolności sądowej. Organizacja społeczna jest wszak dobrowolnym zrzeszeniem osób, urzeczywistniającym wąskie przedmiotowo cele statutowe w interesie swoich członków. Osiedle natomiast nie jest dobrowolnym, lecz przymusowym zrzeszeniem osób zamieszkałych na terenie tego samego osiedla. W tym zakresie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego reprezentowany jest jednolity pogląd, (tak m.in. wyrok SN z dnia 20.09.2002 r. IIIRN 144/01 OSNP 2003/15/349) Konsekwencją powyższych rozważań była konieczność odrzucenia skargi Rady Samorządu Mieszkańców Osiedla K. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 58§1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi — Sąd orzekł jak na wstępie.