IV SA/Wa 1100/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. sp. z o. o. z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o. o. z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. sp. z o. o. z siedzibą w [...] (dalej: Spółka, skarżąca, strona, wnioskodawczyni) zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Strona zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wedle złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia z dnia 15 maja 2017 r. o majątku i dochodach, a także znajdującej się w aktach sprawy Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 300.000 zł. Dzieli się on na udziały dwóch wspólników o wartości, odpowiednio 147.000,00 zł (490 udziałów pierwszego wspólnika) i 153.000,00 zł (510 udziałów drugiego wspólnika). W rachunku zysków i strat za miniony rok obrotowy, a także w oświadczeniu o majątku i dochodach, skarżąca nie wykazała ani zysku, ani straty; podała, że od 16 października 2012 r. nie prowadzi jakiejkolwiek działalności. Spółka oświadczyła, że nie ma żadnego rachunku bankowego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wskazała natomiast, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów postępowania, zaś roszczenie przeciwko Wojewodzie [...] o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości pod drogę, jest jedynym aktywem Spółki, które może pozwolić na zaspokojenie wierzytelności wnioskodawcy, a w konsekwencji na rozwiązanie i zlikwidowanie Spółki, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżąca oświadczyła, że nie ma żadnych środków pieniężnych i – co oczywiste – nie posiada zdolności kredytowej. Jedynym zaś jej majątkiem jest bezskutecznie egzekwowana od ośmiu lat wierzytelność osoby fizycznej w kwocie 96.636,27 zł oraz wierzytelność do masy upadłości spółki z o.o. w upadłości o bezpodstawne wzbogacenie masy w kwocie 800.000 zł, gdzie powództwo zostało oddalone, a Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną. Wedle oświadczenia, w latach 2012-2017 Spółka nie uzyskała żądnego przychodu z działalności gospodarczej, gdyż brak aktywów (poza wymienioną wierzytelnością) uniemożliwia jej prowadzenie jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Skarżąca wskazała także, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie jego upadłości. W związku z brakiem możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, zarząd Spółki chce zlikwidować ją na gruncie przepisów Kodeksu spółek handlowych, przez "ściągnięcie" odszkodowania od Wojewody [...] i spłacenie zobowiązań wnioskodawcy w całości, a następnie rozwiązanie i wykreślenie Spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Skarżąca stwierdziła, że wykazała dołączonymi do wniosku dokumentami, iż nie ma dostatecznych środków na uiszczenie jakiejkolwiek opłaty, w tym w szczególności opłaty sądowej, a dokumenty te obrazują aktualną sytuację majątkową Spółki. Skarżąca oświadczyła, że w okresie od 2012 do 2017 roku prowadzono wobec niego kilkanaście postępowań egzekucyjnych. Wszystkie zostały umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Na dowód powyższego Spółka dołączyła do wniosku kopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. (Kms [...]) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na całkowity brak majątku dłużnika. W piśmie z dnia 28 lipca 2017 r. wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, to jest do: a) nadesłania kopii umów wymienionych w dziale I, rubryce 4 rejestru przedsiębiorców KRS (umowa Spółki i zmiana umowy Spółki); b) nadesłania odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz ewentualnie zgłoszeń aktualizacyjnych złożonych do właściwego naczelnika urzędu skarbowego zgodnie z art. 5 i art. 9 ustawy z dnia 3 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników; c) nadesłania zaświadczenia banku potwierdzającego, że umowa rachunku bankowego, za pomocą którego Spółka dokonywała płatności i przyjmowała płatności związane z działalnością gospodarczą, została rozwiązana i że Spółka nie miała na dzień 15 maja 2017 r. i nie ma w dniu wystawienia zaświadczenia rachunku bankowego, a także nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za trzy miesiące poprzedzające likwidację rachunku; d) nadesłania kopii dokumentu potwierdzającego prawo do korzystania z nieruchomości, w której znajduje się siedziba Spółki; e) nadesłania zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (Spółki) za ostatnie dwa lata podatkowe. 1. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 3 sierpnia 2017 r., wnioskodawczyni złożyła do akt sprawy: 2. kopię umowy spółki z dnia 10 lutego 2005 r. oraz kopie uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników, m.in. uchwały z dnia 4 lipca 2007 r. o zmianie umowy spółki; 3. kopię decyzji z dnia 18 marca 2005 r. w sprawie nadania Spółce numeru identyfikacji podatkowej; 4. kopie zgłoszenia aktualizacyjnego z dnia 30 sierpnia 2007 r. oraz kopię zgłoszenia aktualizacyjnego z dnia 19 listopada 2013 r.; 5. kopię wniosku z dnia 18 listopada 2013 r. o wpis zmian do Krajowego Rejestru Sądowego; 6. kopię wypowiedzenia umowy rachunku bankowego w [...] z dnia 16 lutego 2016 r.; 7. kopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2015 i 2016. W piśmie z dnia 3 sierpnia 2017 r. Spółka wyjaśniła, że jedyny rachunek bankowy, który posiadała, to jest rachunek w [...], został zamknięty w lutym 2006 r., z powodu narastających kosztów jego prowadzenia, które nie zostały pokryte przez Spółkę. Skarżąca wskazała także, że wedle informacji udzielonej przez pracownika [...] nie ma możliwości uzyskania wyciągu z rachunku bankowego, którego zamknięcie nastąpiło ponad 5 lat temu. Odnosząc się zaś do wezwania z dnia 28 lipca 2017 r. w zakresie obejmującym udokumentowanie prawa do korzystania z nieruchomości, w której znajduje się siedziba Spółki, skarżąca wyjaśniła, że lokal, z którego korzysta jest nieodpłatnie, grzecznościowo użyczony przez prezesa zarządu. W rzeczywistości natomiast są tam przechowywane jedynie segregatory z dokumentacją wnioskodawczyni, ponieważ od czasu objęcia funkcji przez prezesa zarządu, Spółka nie prowadzi żadnej działalności. Przystępując do rozpoznania wniosku M. sp. z o. o. z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych, w pierwszej kolejności należy wskazać, że wedle reguły wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi w sprawie, w której kontroli Sądu podlegać będzie postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość innych ewentualnie należnych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą Spółki, jak wpis od skargi kasacyjnej, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpisy od zażaleń, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Chociaż skarżąca wywodzi, że od października 2012 r. nie prowadzi działalności oraz nie osiąga dochodu, a ponadto wskazuje, iż działania podejmowane przez nią w celu wyegzekwowania wierzytelności zakończyły się niepowodzeniem, zaś prowadzona w stosunku do niej egzekucja okazała się bezskuteczna wobec braku majątku, to przy opłatach sądowych ustalonych na wskazanym wyżej poziomie, nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem podkreślić, że ponieważ prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna, ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania, zobowiązana jest zatem wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 918/15, z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 559/15, z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 152/14. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; a także J.P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w świetle art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; LEX/el., 2016. Stan prawny na 30 czerwca 2017 r.). Jak natomiast wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (np. w postanowieniach z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I GZ 567/13 i I GZ 568/13. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy przyjąć, że może ona być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Z informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że skarżąca ma dwóch wspólników, z których jeden posiada 490 udziałów o łącznej wartości 147.000,00 zł, a drugi 510 udziałów o łącznej wartości 153.000,00 zł. Umowa Spółki z dnia 10 lutego 2005 r. przewiduje (w § 11) możliwość zobowiązania wspólników do dokonania w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości nie przekraczającej 1/20 części wartości nominalnej posiadanych udziałów, których wysokość i terminy wnoszenia określa zarząd. W tej sytuacji skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych w celu uzyskania środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych w ustalonej wyżej wysokości, nie powinno wiązać się z nadmiernymi trudnościami. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt I FZ 160/16 i z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaprzestanie prowadzenia działalności prowadzące do nieposiadania przez Spółkę środków pozwalających na jej funkcjonowanie powinno prowadzić do likwidacji tego podmiotu. Zgodnie z art. 10 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.) przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W Krajowym Rejestrze Sądowym brak jest informacji o prowadzeniu wobec Spółki postępowaniu upadłościowym. Deklarowany przez Spółkę brak środków na poniesienie kosztów postępowania upadłościowego nie uniemożliwia tymczasem skutecznego wszczęcia tego postępowania. W postępowaniu upadłościowym mają bowiem zastosowanie reguły ogólne wynikające z ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 623 ze zm.), przewidujące zwolnienie osoby prawnej od kosztów sądowych (art. 103). W świetle powyższego nie znaleziono podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych skutkowałoby bowiem udzieleniem wsparcia ze środków Skarbu Państwa podmiotowi, który uczestnicząc w obrocie prawnym, w sposób sprzeczny z gospodarczym celem powołania osoby prawnej w formie spółki kapitałowej, przerzuca ciężar swojego funkcjonowania na inne podmioty. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec, jak w postanowieniu.