IV SA/Wa 1114/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 24 maja 2017 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach A. D. podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje razem z żoną (K. K.) i małoletnią córką. Oświadczył, że nie osiąga dochodu. Na dowód powyższego przedstawił wydruk deklaracji na zaliczkę miesięczną na podstawek dochodowy za kwiecień bieżącego roku, w której dla działalności gospodarczej pod nazwą [...] wykazał: przychód w wysokości 192.540,56 zł, koszty w wysokości 261.299,96 zł, stratę w wysokości 68.759,40 zł, a także podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2017 rok. Wnioskodawca podał, że nie ma jakichkolwiek nieruchomości. Wykazał oszczędności w wysokości 1.600 zł oraz 500 Euro, a także samochód osobowy [...] z 2005 roku o wartości 20.000 zł. Wskazał, że koszty najmu mieszkania wynoszą 2.350 zł, a koszty najmu placu firmowego 2.450 zł. W piśmie z dnia 12 lipca 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających jego stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: a) wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym z rachunków bankowych prowadzonych dla działalności gospodarczej [...]; b) kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego przez niego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) działalności gospodarczej pod firmą [...], albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podał A. D. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym; c) kopii deklaracji podatkowych dla podatku VAT złożonych przez skarżącego w 2017 roku; d) wyciągów z wszelkich posiadanych przez K. K. rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; e) kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na opisane wezwanie skarżący złożył do akt sprawy: 1. siedem wydruków potwierdzeń operacji dokonanych za pomocą rachunku bankowego w [...] (cztery przelewy po 2.350 zł każdy na rachunek A. P. i trzy przelewy w kwotach 227,77 zł, 223,61 zł i 224,30 zł na rzecz dostawcy energii elektrycznej); 2. kopie deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2017 r.; 3. podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca bieżącego roku; 4. kpie zgłoszenia rejestracyjnego - w zakresie podatku od towarów i usług - złożonego w urzędzie skarbowym w dniu 3 sierpnia 2016 r.; 5. wydruk deklaracji na zaliczkę miesięczną na podstawek dochodowy za czerwiec bieżącego roku, w której dla działalności gospodarczej pod nazwą [...] wykazał: przychód w wysokości 405.159,72 zł, koszty w wysokości 445.873,04 zł, stratę w wysokości 40.713,32 zł. Razem z wymienionymi dokumentami skarżący złożył do akt sprawy pismo z dnia 28 lipca 2017 r., w którym stwierdził, że informacje dotyczące wpisu i innych czynności związanych z CEIDG można sprawdzić samodzielnie. Oświadczył także, że w ciągu ostatnich sześciu miesięcy nie było żadnych wpływów na konto K. K., ponieważ jest ona bezrobotna. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Brzmienie art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Znajduje to potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa oraz art. 255 ppsa. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Przepis art. 255 ppsa stanowi natomiast, że, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że A. D., pomimo upływu wyznaczonego terminu, nie wykonał należycie wezwania z dnia 12 lipca 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru na karcie nr 34 akt sprawy). Ponieważ oświadczenie z dnia 24 maja 2017 r. oraz dołączone do niego dokumenty, a także dokumenty nadesłane przy piśmie z dnia 28 lipca 2017 r. i zwarte w tym piśmie informacje, nie powalają na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania jego trzyosobowej rodziny, nie można uwzględnić przedmiotowego wniosku. W wezwaniu z dnia 12 lipca 2017 r. zawarto jednoznaczne zobowiązanie do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych zarówno przez A. D. (lit. a wezwania), jak i przez jego żonę – K. K. (lit. d wezwania). Wnioskodawcę wezwano także do nadesłania kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego przez niego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG, albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podał A. D. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym. Analiza wyciągów z rachunków bankowych małżonków pozwoliłaby na ustalenie rzeczywistej wielkości środków finansowych pozostających do dyspozycji trzyosobowej rodziny, a także na określenie relacji tej wielkości do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Żądane kopie zgłoszenia identyfikacyjnego (lub aktualizacyjnego) złożonego do naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG, albo zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego, pozwoliłoby z kolei zweryfikować, czy skarżący przedstawił wyciągi z wszelkich rachunków bankowych związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. A. D. złożył do akt sprawy wyłącznie potwierdzenia pojedynczych operacji dokonanych za pomocą rachunku bankowego w [...]. Nie przedstawił, ani wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych, ani wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez żonę. Informacje podane przez niego w oświadczeniu z dnia 24 maja 2017 r. oraz przedstawione dokumenty źródłowe bynajmniej nie świadczą zaś o tym, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy to częściowym. Zauważając, że wnioskodawca na uzasadnienie przedmiotowego żądania wykazuje stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych za miarodajną dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców uznaje się nie kategorię dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz kategorię przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 10/10, z dnia 11 kwietnia 2014 r. sygn. akt I FZ 86/14. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Deklarowana przez A. D. strata z działalności gospodarczej, jest zatem wynikiem bilansowym przychodu i kosztów związanych z jego uzyskaniem. Okoliczność wykazywania wysokich kosztów sama w sobie nie jest więc odzwierciedleniem możliwości finansowych strony. Złożone przez skarżącego do akt sprawy kopie deklaracji dla podatku od towarów i usług oraz dokumenty rachunkowe wskazują natomiast, że w każdym miesiącu dokonuje on sprzedaży i zakupów towarów, nieprzerwanie prowadząc działalność gospodarczą. Kwoty przychodów w poszczególnych miesiącach sięgają kilkudziesięciu, a nawet ponad 100.000 zł. Wnioskodawca deklaruje też zasoby pieniężne w wysokości 1.600 zł oraz 500 Euro. Podane przez skarżącego informacje w żadnym wypadku nie pozwalają więc na stwierdzenie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Nieprzedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę, nie pozwala zaś na określenie rzeczywistej wielkości środków finansowych pozostających do dyspozycji rodziny, a także na ustalenie relacji tej wielkości do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, A. D., nie wykonując należycie wezwania z dnia 9 maja 2017 r., w istocie tej współpracy odmówił. Zaniechania skarżącego, wobec jednoznacznej treści wezwania z dnia 12 lipca 2017 r., nie usprawiedliwia twierdzenie, że na rachunku K. K. w ciągu ostatnich sześciu miesięcy nie odnotowano żadnych wpływów, oraz stanowisko, że informacje dotyczące wpisu i innych czynności związanych z CEIDG można sprawdzić samodzielnie. Rozstrzygając o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, sąd (referendarz sądowy) dokonuje oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Weryfikuje przy tym, czy przedstawione przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenia są wiarygodne. W związku z tym to sąd (referendarz sądowy), a nie wnioskodawca, decyduje o tym, jakie dokumenty są niezbędne dla ustalenia sytuacji materialnej strony. Informacja o tym, że na rachunku nie zaksięgowano żadnych wpłat nie zwalnia więc wnioskodawcy z obowiązków przedstawienia wyciągów z tego rachunku. Żądane w wezwaniu z dnia 12 lipca 2017 r. (lit. b) dokumenty, zawierające m.in. dane dotyczące rachunków bankowych (zgłoszenie identyfikacyjne lub aktualizacyjne), są natomiast składane przez podatnika w ramach wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Podatnicy są zobowiązani do aktualizowania tych danych (art. 5a ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników w zw. nie są natomiast jawne – Dz. U. z 2017 r., poz. 869 ze zm.). Dane te nie są jednak udostępniane na stronie internetowej CEIDG (art. 38 ust. 2 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej – Dz. U. z 2016 r., poz. 1829 ze zm.). Podsumowując, nalży stwierdzić, że w sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Bierność wnioskodawczyni należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.