IV SA/Wa 1124/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. W. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. W. w piśmie z dnia 31 stycznia 2017 r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W dniu 21 maja 2017 r. zapłacił wpis od skargi w wysokości 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 września 2017 r. oddalił skargę S. W. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia powołanego orzeczenia. W dniu 16 listopada 2017 r. uiścił opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem. Z kolei w dniu 10 stycznia 2018 r. S. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (złożonym na urzędowym formularzu) wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód z emerytury w wysokości 1.569,49 zł miesięcznie. Wskazał, że jest współwłaścicielem drewnianego domu jednorodzinnego o powierzchni około 70 m2 i działki o powierzchni około 0,5 ha, a ponadto właścicielem mieszkania o powierzchni 24 m2, w którym mieszka. Oświadczył, że wzmiankowany dom został zdewastowany i podpalony, w związku z czym nie nadaje się do zamieszkania, ani prowadzenia jakiejkolwiek działalności. Ponadto S. W. podał, że posiada zasoby pieniężne w kwocie 6.689,49 zł, będące środkami wypłaconymi przez ubezpieczyciela w związku z podpaleniem domu. Stwierdził, że są one przeznaczone na remont domu i doprowadzenie jego wnętrza do użytku. Podniósł, że kwota nie jest wystarczająca, a ponadto mieszkanie, w którym mieszka, nie było remontowane od dziesięciu lat. Skarżący wykazał następujące wydatki: wyżywienie (około 800 zł), leki (150 zł), zioła (50 zł), rehabilitacja (100 zł), środki higieny osobistej (60 zł), czynsz (225,70 zł), energia elektryczna (50 zł), podatek (30 zł). Wnioskodawca nie wykazał innych osób, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przywołana regulacja wskazuje także, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale tylko w takim zakresie, w jakim wpływają na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Należy także zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. S. W. uzyskuje stały dochód z emerytury, która wedle jego oświadczenia wynosi 1.569,49 zł miesięcznie. Wysokość wykazanych przez wnioskodawcę wydatków gospodarstwa domowego, w tym kosztów wyżywienia, leków, ziół i rehabilitacji, wynosi natomiast niespełna 1.466 zł. W tej sytuacji, uwzględniając nawet, że - poza wymienionymi we wniosku - Stanisław Wojtasiewicz ponosi jeszcze inne wydatki (np. na odzież, czy obuwie), należy przyjąć, że otrzymywane świadczenie pozwala mu na pokrycie kosztów koniecznego utrzymania. Uwzględniając powyższe, należy natomiast przypomnieć, że wnioskodawca zadeklarował, iż posiada zasoby pieniężne w wysokości prawie 6.700 zł. Wskazana kwota wielokrotnie przekracza wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie - zarówno tych, które skarżący już zapłacił (wpis od skargi – 100 zł i opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem – 100 zł), jak i tych, do których uiszczenia może być jeszcze zobowiązany (wpis od skargi kasacyjnej – 100 zł, wpis od zażalenia – 100 zł: § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Nie ma więc jakichkolwiek podstaw, aby stwierdzić, że S. W. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Środki we wskazanej wysokości znacznie przekraczają też koszt wynagrodzenia radcy prawnego za sporządzenie skargi kasacyjnej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, którym oddalono skargę na postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Uwzględniając przy tym, że Stanisław Wojtasiewicz uzyskuje regularny dochód z emerytury, nie ma zatem także podstaw, aby uznać, że poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania skarżącego. Ponieważ S. W. oświadczył, że posiadane zasoby pieniężne są przeznaczone na remont zdewastowanego i spalonego domu, należy zwrócić uwagę, że z podanych w przedmiotowym wniosku informacji wynika, iż w skład majątku nieruchomego skarżącego wchodzi nie tylko współwłasność wzmiankowanego domu, ale także mieszkanie o powierzchni 24 m2, w którym wnioskodawca mieszka. Należy natomiast podkreślić, nie kwestionując przy tym w żaden sposób potrzeby przeprowadzenia remontu zniszczonego budynku, że koszty sądowe trzeba traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 115/16, z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 20/16, z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: https://cbois.nsa.gov.pl/). W sytuacji zatem, gdy majątek nieruchomy skarżącego stanowi nie tylko współwłasność domu, który wymaga remontu, ale także lokal mieszkalny, w którym obecnie mieszka, to decydując się na udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jest on zobowiązany w pierwszej kolejności wykorzystać posiadane środki (ich część) na poniesienie kosztów postępowania zainicjowanego wniesioną przez siebie skargą. Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak powyżej wywiedziono, ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych S. W. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Osiągając stały dochód ze świadczenia emerytalnego i dysponując oszczędnościami w podanej wyżej wysokości skarżący może – bez uszczerbku koniecznego utrzymania - ponieść pełne koszty postępowania przed Sądem. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.