IV SA/Wa 1150/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków J. Z. i M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. i M. Z. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. Z. i M. Z., reprezentowani przez adwokata, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzję organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017 r. znak: [...] o ustaleniu i wypłacie na rzecz skarżących odszkodowania w wysokości 41.850,00 zł za nieruchomość przejętą pod realizację drogi publicznej. Skarżący określili wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 50.000,00 zł. W złożonych na urzędowych formularzach wnioskach z dnia 2 maja 2018 r. J. Z. i M. Z. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podali, że prowadzą gospodarstwo domowe z małoletnią córką oraz ojcem M. Z. (Z. Z.). Wskazali, że M. Z. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 17,61 ha, w którym prowadzi produkcję roślinną i zwierzęcą. Posiada 19 sztuk bydła, oborę, ciągniki rolnicze, kombajn zbożowy, kombajn ziemniaczany oraz agregat uprawowo-siewny. Majątek Państwa Z. stanowi ponadto dom o powierzchni 120 m2 oraz samochód osobowy. Skarżący dysponują też zasobami pieniężnymi w wysokości 56.000 zł, które pochodzą ze środków wypłaconych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad w związku z budową drogi. Dochód z działalności rolniczej prowadzonej przez M. Z. skarżący określili na kwotę 1.500 zł miesięcznie. J. Z. osiąga dochód ze stosunku pracy w wysokości 4.300 zł miesięcznie, natomiast Z. Z. otrzymuje emeryturę w wysokości 1.250 zł miesięcznie. Wnioskodawcy wykazali następujące wydatki: energia elektryczna (200 zł), opał (150 zł), ubezpieczenie budynków i pojazdów (90 zł), podatek rolny (230 zł), woda (100 zł), remont i konserwacja budynków (250 zł), pasza dla bydła (800 zł), środki ochrony roślin (250 zł), nawozy (650 zł), naprawa i konserwacja sprzętu rolniczego (300 zł), paliwo do sprzętu rolniczego (500 zł), wywóz śmieci (40 zł), telefon i internet (100 zł), KRUS (150 zł), leki i suplementy J. Z. (250 zł), specjalistyczna dieta J. Z. (500 zł), leki Z. Z. (150 zł), ścieki (120 zł), wyżywienie (1.200 zł), dojazdy córki do szkoły (120 zł), korepetycje dla córki (200 zł), spłata kredytu w kasie zapomogowo-pożyczkowej i spłata kredytu mieszkaniowego (470 zł). Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez J. Z. i M. Z. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na decyzje Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] do wykazanych przez skarżących możliwości płatniczych. Jak podano na wstępie, zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Jak również wskazano, skarżący określili wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 50.000 zł. W tej sytuacji wysokość wpisu od skargi wynosi 1.500 zł (§1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość, ewentualnie należnego, wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie natomiast 750 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia). Wysokość innych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od zażalenia, jednorazowo nie przekroczy zaś 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania z informacjami wynikającymi ze złożonych do akt sprawy oświadczeń o sytuacji finansowej skarżących wyklucza ustalenie, że J. Z. i M. Z. nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący prowadzi działalność rolniczą zarówno w zakresie produkcji roślinnej, jak i zwierzęcej. Skarżąca osiąga dochód ze stosunku pracy, a Z. Z. pobiera świadczenie emerytalne. Łączny dochód osiągany w czteroosobowym gospodarstwie domowy Państwa Z. wynosi, wedle ich deklaracji, 7.050 zł miesięcznie. Z kolei suma wykazanych przez wnioskodawców wydatków wynosi 6.820 zł. Należy jednak zaznaczyć, że znaczna część wykazanych przez skarżących obciążeń finansowych to koszty prowadzenia działalności rolniczej, które pomniejszają przecież wykazywany z tego tytułu dochód M. Z. Dlatego takie wydatki, jak koszty paliwa do sprzętu rolniczego (500 zł), paszy dla bydła (800 zł), środków ochrony roślin (250 zł), nawozów (650 zł), czy konserwacji sprzętu rolniczego (300 zł), nie są uwzględniane, jako koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Trzeba też mieć na uwadze, że nie wszystkie z wykazanych przez wnioskodawców wydatków (jak podatek, składki ubezpieczeniowe, czy koszty remontów, napraw i konserwacji) mają charakter stałych, comiesięcznych obciążeń budżetu domowego. Z tego względu skarżący mają możliwość takiego gospodarowania osiąganymi dochodami, aby czasowo wygospodarować dodatkowe środki z przeznaczeniem na inne cele niż wykazane we wniosku źródła obciążeń budżetu domowego. Ponadto należy podkreślić że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Dlatego wydatki ponoszone przez skarżących na spłatę zaciągniętych kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie kwestionując natomiast w żadnym razie potrzeby zapewnienia córce jak najlepszego wykształcenia, należy zauważyć, że także możliwość sfinansowania korepetycji wskazuje na to, że Państwo Z. są w stanie wygospodarować dodatkowe środki z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymania. Co jednak szczególnie istotne, wnioskodawcy dysponują zasobami pieniężnymi w kwocie (56.000 zł) wielokrotnie przekraczającej wysokość tak wpisu od skargi, jak i pozostałych opłat sądowych, ewentualnie należnych na kolejnych etapach postępowania. W opisanych okolicznościach nie ma zatem podstaw, aby uznać, że poniesienie przez J. Z. i M. Z. pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania ich oraz pozostających z nimi w gospodarstwie domowym członków rodziny. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Jak wskazano powyżej, dokonana w przedmiotowej sprawie ocena możliwości płatniczych Państwa Z. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.