IV SA/Wa 1230/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego A. W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 dalej "k.p.a.") w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657 ze zm.) uchylająca w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2017 r. nr [...] i odmawiająca wymeldowania M. W. wraz z małoletnim synem K. W. z pobytu stałego w domu nr [...] przy ul. J. w R., gm. [...]. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Na wniosek A. W. Wójt Gminy [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania M. W. i jej małoletniego syna K. W. z miejsca pobytu stałego. Wnioskodawca wskazał, że wymienione osoby opuściły miejsce stałego zameldowania 27 stycznia 2017 r. dobrowolnie, zabierając swoje rzeczy i obecnie zamieszkują w [...]. W trakcie prowadzonego postępowania, na podstawie informacji M. W., potwierdzonych przez Sąd Rejonowy w [...], Wójt Gminy [...]. ustalił, że przeciwko A. W. toczy się postępowanie o przywrócenie naruszonego posiadania i w związku z tym postanowieniem z [...] czerwca 2017 r., nr [...] zawiesił postępowanie administracyjne. Na skutek zażalenia A. W. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w przedmiocie zawieszenia. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy [...]. decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...] orzekł o wymeldowaniu M. W. i małoletniego K. W. z pobytu stałego w domu nr [...] przy ul. J. w R., gm, [...]. Organ ten ustalił, że wymienione osoby nie zamieszkują w miejscu stałego zameldowania. Z decyzją organu I instancji nie zgodziła się M.W., wnosząc odwołanie do Wojewody [...]. Wojewoda [...] rozpatrując odwołanie stwierdził, że zasługuje ono na uwzględnienie. Organ odwoławczy wskazał. że M. W. przed organem I instancji podniosła, że wraz z małoletnim synem K. W. nie przebywa w miejscu pobytu stałego od 24 stycznia 2017 r., gdyż A. W. wyrzucił ją. Wymieniony utrudnia jej zabranie pozostawionych rzeczy (część ubrań, książki i dokumenty). Wyjaśniła, że 19 stycznia 2017 r. przeszła operację i po powrocie ze szpitala nie mogła dostać się do domu (zastała zamkniętą bramę), co też zgłosiła na policji. Obecnie w sądzie toczy się sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania. Stwierdziła, że wielokrotnie, bezskutecznie próbowała wejść na teren posesji. Strona wyraziła wolę powrotu do miejsca pobytu stałego pod warunkiem "unormowania się sytuacji". Aktualnie mieszka razem z małoletnim synem w wynajętym mieszkaniu w [...]. Przesłuchani w charakterze świadków, D. K. i F. P. potwierdzili dobrowolną wyprowadzkę M. W. i jej małoletniego syna z domu nr [...] przy ul. J. w R., gm. [...] w styczniu 2017 r. F. P. pomagał wymienionej przy wyprowadzce 21 stycznia 2017 r. Strona oświadczyła wówczas, że zabrała wszystkie swoje rzeczy. Od tego czasu świadkowie nie widzieli M. W. w pobliżu ww. nieruchomości. Strona nie zgodziła się z powyższymi zeznaniami, twierdząc, że została zmuszona do opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Po otrzymaniu 20 stycznia 2017 r. smsa od syna o tym, że jej konkubent wyrzucił go z domu, na własną prośbę, wyszła ze szpitala, ale A. W. nie chciał jej wpuścić. Zaznaczyła, że nie wzięła wszystkich swoich rzeczy, ale ponieważ nie ma dostępu do budynku, nie wie, co się z nimi stało. Do akt sprawy M. W. złożyła kopię powództwa posesoryjnego wytoczonego przeciwko A. W. Kontrola przeprowadzona w budynku nr [...] przy ul. J. w R., gm. [...] wykazała brak oznak zamieszkiwania M. W. i jej małoletniego syna. Z kolei organ odwoławczy uzupełniając postępowanie dowodowe ustalił, że Posterunek Policji w [...] wskazał, że M.W. od 20 stycznia 2017 r. mieszka w [...]. Jak wyjaśnił jej były konkubent A. W., z miejsca pobytu stałego wyprowadziła się sama, z powodu nieporozumień finansowych. Pod adresem: R., ul. J. [...], gm. [...] odnotowano dwie interwencje ze zgłoszenia wymienionej, zakończone pouczeniem, tj. 12 września 2016 r. (awantura domowa) oraz 23 maja 2017 r. (prośba o asystę przy odbiorze rzeczy; posesja zamknięta). W trakcie postępowania odwoławczego ustalono również, że sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania pozostaje w toku, na 28 marca i 27 kwietnia 2018 r. wyznaczono kolejne rozprawy (notatka służbowa z 8 lutego 2018 r.). Organ odwoławczy, biorąc pod uwagę powyższe ustalenia oraz wykładnię art. 35 ustawy o ewidencji ludności, doszedł do przekonania, że w rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić po stronie M. W. i jej małoletniego syna przesłanek wymeldowania. Jakkolwiek wymienieni od roku nie przebywają w dotychczasowym miejscu pobytu stałego, to zdaniem Wojewody okoliczność ta nie nosi cech dobrowolności ani trwałości. U podstaw takiej oceny leży fakt wystąpienia przez wymienioną w stosownym terminie z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania domu nr [...] przy ul. J. w R, gm. [...], którą organ I instancji w swoich rozważaniach o zasadności wymeldowania zupełnie pominął. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba zameldowana w lokalu została z niego usunięta przez dysponenta lokalu w drodze przymusu fizycznego lub psychicznego (np. wymiany zamków w drzwiach), ale nie skorzystała we właściwym czasie w sposób skuteczny z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Natomiast w przedmiotowej sprawie, odwołująca 20 marca 2017 r. (a więc dwa miesiące po opuszczeniu miejsca stałego pobytu i jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego o wymeldowanie) wniosła do Sądu Rejonowego w [...] pozew o przywrócenie naruszonego posiadania domu, w którym wraz z małoletnim synem jest zameldowana na pobyt stały. Powyższe postępowanie pozostaje w toku, 28 marca i 27 kwietnia 2018 r. mają się odbyć kolejne rozprawy i aktualnie nie można stwierdzić, w jaki sposób sąd rozstrzygnie sprawę. Zatem M. W. podjęła skutecznie właściwe środki prawne, aby móc powrócić do dotychczasowego miejsca zameldowania, a tym samym dostatecznie zamanifestowała brak zgody na trwale i dobrowolne opuszczenie domu nr [...]przy ul. J. w R., gm. [...] oraz wolę ponownego zamieszkania w tym budynku. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2604/15). W tej sytuacji, Wojewoda uznał, że twierdzenia wnioskodawcy oraz zeznania świadków o dobrowolnej wyprowadzce M. W. i jej małoletniego syna z miejsca stałego zameldowania z zamiarem zlokalizowania centrum życiowego w nowym miejscu są niewiarygodne i nie mogą zostać bezkrytycznie przyjęte przez organ odwoławczy. Również brak jakichkolwiek rzeczy należących do wyżej wymienionych osób w domu stanowiącym własność A. W. nie potwierdza powyższych okoliczności, zwłaszcza że odwołująca nie ma dostępu do posesji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r. wniósł A. W. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postepowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.: 1. art. 40 § 2 w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez nienależyte poinformowanie strony przejawiające się brakiem doręczenia odwołania M. W. pełnomocnikowi strony, a tym samym naruszenie prawa do czynnego udziału strony w postępowaniu; 2. art. 10 § 1 k.p.a. tj. zasady czynnego udziału strony poprzez brak zawiadomienia strony o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym przez organ odwoławczy a w konsekwencji wypowiedzenia się w tym zakresie; 3. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie inicjatywy dowodowej przez organ prowadzący postępowanie odwoławcze; 4. art 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 85 k.p.a. przejawiające się brakiem rozpoznania wniosku dowodowego o oględziny z płyty DVD, zawierającej nagranie dobrowolnej wyprowadzki M. W.; 5. art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa) przejawiające się niekonsekwencją i odmiennym stanowiskiem organu na różnych etapach postępowania; Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 35 w zw. z art. 25 ustaw z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, poprzez jego błędną interpretację. W konsekwencji powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odwołanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powyższe kryteria, Sąd uznał, że podlega ona uchyleniu, ponieważ narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obiegu prawnego. Z akt administracyjnych wynika, że na etapie postępowania przed organem I instancji, skarżący ustanowił swoim pełnomocnikiem adw. J. K. Od decyzji organu I instancji z [...] grudnia 2017 r. odwołanie wniosła M. W. Zgodnie z art. 131 k.p.a. o wniesieniu odwołania organ administracji publicznej, który wydał decyzję, zawiadomi strony. O fakcie wniesienia odwołania skarżący został zawiadomiony pismem Wójta Gminy [...] z 9 stycznia 2018 r. z naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracji prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Przepis ten ma pełnić funkcję gwarancyjną dla ochrony interesów strony, która mając ustanowionego pełnomocnika i dokonując przez niego czynności procesowych nie może ponosić ujemnych konsekwencji prawnych z powodu braku doręczenia konkretnego rozstrzygnięcia w sprawie ustanowionemu pełnomocnikowi (por. wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., I OSK 259/17, Lex nr 2464473). Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien mieć on zapewniony czynny udział w postępowaniu, a pominięcie pełnomocnika w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym i wywołuje skutki prawne, które muszą być oceniane w zależności od rodzaju uchybienia. Konsekwencją powyższego uchybienia w przedmiotowej sprawie było to, że pełnomocnik skarżącego po powzięciu informacji o złożeniu przez M. W. odwołania od decyzji z [...] grudnia 2017 r., złożył wniosek dowodowy przy piśmie skierowanym do Wójta Gminy [...], które wpłynęło do organu I instancji w dniu 8 lutego 2018 r. w którym wskazał, że w przypadku przekazania przez organ akt sprawy do organu II instancji – Wojewody [...], przed momentem złożenia tego pisma, wnosi o niezwłoczne doręczenie pisma do akt sprawy i przeprowadzenie dowodu przez organ II instancji oraz przesłanie mu odwołania celem umożliwienia ustosunkowania się do niego. Z akt administracyjnych wynika, że pismo pełnomocnika skarżącego wraz z wnioskiem dowodowym zostało przesłane przez organ I instancji do Wojewody [...] przy piśmie z 13 lutego 2018 r. i wpłynęło do organu odwoławczego w dniu 19 lutego 2018 r. Jednocześnie pismo do zostało przekazane do organu II instancji drogą mailową w dniu 13 lutego 2018 r. Z akt administracyjnych wynika również, że Wojewoda [...] na etapie postępowania odwoławczego w trybie art. 136 k.p.a., wypełniając obowiązek zebrania pełnego materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych dotyczących opuszczenia przez stronę miejsca pobytu stałego, przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe poprzez zwrócenie się pismem z 24 stycznia 2018 r. do Posterunku Policji w [...] o wskazanie, czy pod adresem R. ul. J. [...], gm. [...] funkcjonariusze Policji przeprowadzali interwencje, w jakich datach, z czyjego zgłoszenia i sposób ich zakończenia. Ponadto Wojewoda zwrócił się o informacje czy i kiedy M. W. zwracała się o pomoc do organów Policji w odzyskaniu dostępu do budynku pod ww. adresem. W odpowiedzi na powyższe zapytanie, Kierownik Posterunku Policji w [...] pismem z 29 stycznia 2018 r. udzielił merytorycznej odpowiedzi. Z kolei z notatki służbowej pracownika organu odwoławczego sporządzonej w dniu 8 lutego 2018 r. wynika, że w dniu tym w rozmowie telefonicznej z pracownikiem sekretariatu [...] Wydziału [...] Sądu Rejonowego w [...] ustalono, iż postepowanie z pozwu M. W. przeciwko A. W. o przywrócenie naruszonego posiadania, prowadzone pod sygn. akt [...], pozostaje w toku i są w nim wyznaczone terminy kolejnych rozpraw na: [...] marca 2018 r. i [...] kwietnia 2018 r. Po uzupełnieniu materiału dowodowego w wyżej wskazanym zakresie, organ odwoławczy w dniu 14 lutego 2018 r. wydał decyzję, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylającą w całości decyzję Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2017 r. orzekającą o wymeldowaniu M.W. z małoletnim synem z pobytu stałego w domu nr [...] przy ul. J. w R., gm. [...] i jednocześnie orzekł o odmowie ich wymeldowania. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada udziału strony w postępowaniu dotyczy nie tylko postępowania przed organem pierwszej instancji, lecz także postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy, pomimo uzupełnienia postępowania dowodowego w sprawie, nie zawiadomił stron i ich pełnomocników o uprawnieniu wynikającym z art. 10 § 1 k.p.a. W orzecznictwie przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. W przedmiotowej sprawie, słusznie podnosi skarżący, że niewydanie i niedoręczenie jemu zawiadomienia, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a. przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, spowodowało brak rozpoznania wniosku o przeprowadzenie dowodu z nagrania zawierającego zapis z monitoringu z dnia 22 stycznia 2017 r. z momentu wyprowadzki M. W. z synem z domu skarżącego. Z akt administracyjnych wynika, że pismo pełnomocnika skarżącego z wnioskiem dowodowym dotarło do organu odwoławczego w dniu 19 lutego 2918 r., a zatem już po wydaniu decyzji z [...] lutego 2018 r. Powyższe uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy co powoduje konieczność uznania orzeczenia odwoławczego za wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 7, art. 77 § 1 art. 78 § 1 w związku z art. 85 k.p.a., co powoduje konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Wojewoda [...] rozpozna ponownie odwołanie od decyzji organu I instancji z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy.