IV SA/Wa 1269/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone przez W. W. postanowienie Wojewody [...] i zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Po doręczeniu w dniu 7 października 2017 r. wyroku wraz z uzasadnieniem uczestnikowi postępowania – W. G. (dalej również jako: "wnioskodawcy"), w dniu 18 października 2017 r. wystąpił on z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej oraz o ustanowienie adwokata. Wnioskodawca podał, że mieszka sam. Jest właścicielem mieszkania o pow. 38 m2. Oświadczył, że zarabia [...] zł netto. Musi spłacać kredyt (do spłaty ok. [...] zł), raty miesięczne wynoszą [...] zł. Podał, że koszty opłat za mieszkanie wynoszą [...] zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 października 2017 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie wyciągów z kont bankowych, udokumentowania wysokości zarobków, udokumentowania wydatków oraz przedłożenia kopii umowy kredytowej, na która powołuje się we wniosku. Skarżący przy piśmie z dnia 16 listopada 2017 r. nadesłał: - wyciągi z 2 rachunków bankowych, - zaświadczenie o zarobkach, - dowody opłat za energię elektryczną, dowody opłat za czynsz; - umowę pożyczki; Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, aby w jego sytuacji uzasadnione było przyznanie mu prawa pomocy. Należy mieć na uwadze, że wnioskodawca otrzymuje miesięcznie wynagrodzenia za pracę – jak wynika zaświadczenia zakładu pracy – w wysokości [...] zł netto. Z nadesłanych dokumentów wynika, że opłaty za mieszkanie (czynsz) wynoszą [...] zł. Opłata za energię elektryczną wynosi [...] zł co dwa miesiące. Wnioskodawca przedłożył wyciągi z dwóch kont bankowych. Z wyciągu z konta z banku [...] wynika, że w okresie od 16 sierpnia 2017 r. do 15 listopada 2017 r., saldo początkowe wynosiło [...] zł, zaś salko końcowe wynosiło: [...] zł. Natomiast na rachunku w [...] w dniu 18 lipca 2017 r. saldo początkowe wynosiło [...] zł, a w dniu 13 listopada 2017 r. saldo końcowe wynosiło [...] zł. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę oraz środki zgromadzone na rachunkach bankowych pozwalają na takie zaplanowanie budżetu domowego, aby był w stanie wygospodarować kwotę niezbędną na poniesienie związanych ze sprawą kosztów postępowania. Odnosząc się do kwestii konieczności spłaty pożyczki, należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ustabilizował się pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Spłata kredytów nie może być uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą bowiem korzystać z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14). Ponadto wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów wskazujących, że ma jakiekolwiek trudności z regulowaniem bieżących wydatków, spłatą zaciągniętej pożyczki, zalega z opłatami itp. Jeszcze raz podkreślić należy, że prawo pomocy przysługuje w wyjątkowych wypadkach. Należy podzielić pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Biorąc pod uwagę dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie można stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawcy była krytyczna i skoro strona posiada środki finansowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.