IV SA/Wa 1380/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. U. K. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 9 czerwca 2017 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżąca podała, że osiąga dochód z emerytury w wysokości 1.515,34 zł miesięcznie oraz z działalności gospodarczej pod nazwą [...] w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Oświadczyła, że utrzymuje przysposobionego wnuka, w związku z czym otrzymuje świadczenia z centrum pomocy rodzinie w łącznej wysokości 1.160 zł miesięcznie. W uzasadnieniu strona wniosku wskazała, że w 2015 r. została zmuszona do wyprowadzenia się z domu i od tamtej pory wynajmuje mieszkanie. Stwierdziła, że wydatki, które ponosi w związku z przymusową wyprowadzką, spowodowały, iż musiała się zadłużyć na kwotę 40.000 zł. Jako posiadany majątek skarżąca wykazała ½ domu w [...], która od 2015 roku zajmowana jest przez męża, a także mieszkanie o powierzchni 45 m2 (do remontu) w [...]. U. K. wykazała następujące zobowiązania i stałe wydatki: kredyty, czynsze najmu (2.300 zł), koszty związane z nauką wnuka (opłaty za gimnazjum – 410 zł, obiady – 120 zł, lekcje gry na gitarze – 200 zł, karate – 80 zł), koszty leczenia (500 zł) i koszty wyżywienia (365,34 zł). Ponieważ oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 9 czerwca 2017 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 26 kwietnia 2017 r. wezwano ją do nadesłania w terminie 21 dni: 1. wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym z rachunków bankowych otwartych dla działalności gospodarczej; 2. kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego (zgłoszeń aktualizacyjnych) złożonego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podała U. K. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym (zgłoszeniach aktualizacyjnych); 3. dokumentu potwierdzającego podaną we wniosku wysokość emerytury; 4. odpisu zeznania podatkowego za 2016 rok; 5. dokumentu potwierdzającego, że przysposobiła wnuka; 6. zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; 7. kopii umowy (umów) kredytu wraz z harmonogramem (harmonogramami) spłat; 8. dokumentu (np. kopii umowy najmu) potwierdzającego podaną we wniosku wysokość czynszu najmu mieszkania; 9. kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych opłat związanych z eksploatacją mieszkania, w którym mieszka oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 5 września 2017 r., U. K. złożyła do akt sprawy: 1. wyciągi z dwóch rachunków w [...] (nr [...] oraz nr [...]) z okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2017 r.; 2. kpię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2017 r. o waloryzacji emerytury (wysokość świadczenia do wypłaty od 1 marca 2017 r. wynosi 1.515,34 zł miesięcznie); 3. sześć potwierdzeń przelewów (emerytury – 1.515,34 zł, dodatku wychowawczego – 500 zł, świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka – 660 zł, wpłaty czynszu najmu – 1.900,00 zł, wpłaty opłaty za energię elektryczną i gaz – 117,86 zł oraz wpłaty składki na ubezpieczenie zdrowotne – 288,95 zł); 4. odpis zeznania podatkowego za 2016 rok [przychody: z emerytury (21.700,06 zł), z pozarolniczej działalności gospodarczej (30.078,22 zł; koszty 28.533,00 zł), z praw autorskich (3.450,00 zł; koszty 1.725,00 zł); 5. kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego z dnia [...] września 2016 r. (czynsz najmu ustalono na 1.900 zł miesięcznie); 6. kopie dwóch decyzji Prezydenta [...]: z dnia [...] lipca 2014 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka (660 zł miesięcznie) i z dnia [...] kwietnia 2016 r. o przyznaniu skarżącej dodatku wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie; 7. kopię wypowiedzenia (z dnia 25 kwietnia 2015 r.) pełnomocnictwa udzielonego mężowi; 8. kopię wniosku o zmianę wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej dotyczącego działalności gospodarczej pod nazwą [...]; 9. kopię odpisu skróconego aktu urodzenia wnuka oraz postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., którym orzeczono m.in. o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej – u babki U. K. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że jednoznacznie wynika z nich, iż podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Treść art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowana jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo wystosowanego wezwania z dnia 11 sierpnia 2017 r., w którym jednoznacznie określono zakres żądanych dokumentów, U. K. nie wykonała należycie nałożonego na nią obowiązku, a w konsekwencji nie wykazała, że w jej przypadku zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawczyni została zobowiązana m.in. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (lit. a wezwania). W odpowiedzi złożyła do akt sprawy wyciągi z dwóch rachunków w [...]: nr [...] oraz nr [...], który jest rachunkiem związanym z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą pod nazwą [...]. Analiza wyciągów z drugiego z wymienionych rachunków wskazuje jednak, że skarżąca wpłacała na niego środki (opisywane, jako przelewy własne) z innego jeszcze rachunku o nr [...]. Przelewów z tego rachunku dokonywała: 19 czerwca 2017 r. (950 zł), 19 lipca 2017 r. (500 zł) i 8 sierpnia 2017 r. (300 zł). Wnioskodawczyni, wbrew jednoznacznie sformułowanemu wezwaniu, nie złożyła do akt sprawy wyciągów ze wskazanego rachunku bankowego, co powoduje, że nie można określić rzeczywistej wielkookości środków finansowych, jakie pozostają do jej dyspozycji, a także ustalić relacji tej wielkości do wysokości wydatków ponoszonych przez nią na konieczne utrzymanie siebie i małoletniego wnuka. W złożonym wniosku skarżąca zadeklarowała dochód z emerytury i działalności gospodarczej, a także wykazała wydatki, które pochłaniać mają całość tego dochodu. Wyciąg z rachunku bankowego o nr [...] wskazuje jednak, że budżet wnioskodawczyni regularnie zasilany jest wpłatami tytułem czynszu za mieszkanie w [...] (12 czerwca 2017 r. i 13 lipca 2017 r. po 600 zł oraz 10 sierpnia 2017 r. 600 zł). Jest to kolejne, niewykazane przez stronę w złożonym wniosku, źródło dochodu. W tej sytuacji, dla ustalenia, czy skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w konsekwencji dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, analiza wpływów i obciążeń wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, jest niezbędna. Strona nie złożyła także do akt sprawy kopii dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować, jakimi rachunkami bankowymi posługuje się dla celów prowadzenia działalności gospodarczej, tj. zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG (art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników – Dz. U. z 2017 r., poz. 869), albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podała U. K. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym (lit. b wezwania). Skarżąca nadesłała wyłącznie kopię wniosku o zmianę wpisu w CEIDG. Biorąc natomiast pod uwagę, że wnioskodawczyni nie złożyła do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego o nr [...], analiza danych podanych w zgłoszeniu rejestracyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym w zakresie obejmujących wykaz rachunków bankowych, jawi się jako niezbędna do zweryfikowania wiarygodność podawanych przez nią informacji. Ustaleniu wielkości koniecznych wydatków w gospodarstwie domowym U. K. służyło także – również niewykonane przez skarżącą – wezwanie do nadesłania kopii umowy (umów) kredytu wraz z harmonogramem spłat (lit. g wezwania). Trzeba bowiem podkreślić, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Dlatego wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza umowy kredytowej lub umów kredytowych pozwoliłaby natomiast ustalić, czy wnioskodawczyni zadłużyła się w związku z koniecznością poniesienia kosztów konicznego utrzymania, co uzasadniałoby uwzględnienie rat kredytu (kredytów), jako koniecznych wydatków gospodarstwa domowego, czy też kredyt (kredyty) został przez nią zaciągnięty np. w celu pokrycia kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, bądź wydatków, które nie stanowiły koniecznych kosztów utrzymania. Mając powyższe na uwadze, należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Nie wykonując w całości wezwania z dnia 11 sierpnia 2017 r., U. K. uniemożliwiła zatem uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez skarżącą stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia z dnia 9 czerwca 2017 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, że strona spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.